Thế giới chưa thể im tiếng súng

Tâm chấn Trung Đông

Trung Đông tiếp tục là tâm điểm của những căng thẳng phức tạp. Những xung đột cục bộ, cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia và các thách thức an ninh phi truyền thống cùng tồn tại, tạo ra bối cảnh khó dự đoán và khó kiểm soát. Mặc dù các kênh đối thoại song phương và đa phương vẫn tiếp tục duy trì, nhiều vấn đề cốt lõi về an ninh khu vực vẫn chưa được giải quyết.

Trong bức tranh đó, xung đột giữa Israel và lực lượng Hamas tại Dải Gaza tiếp tục thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng quốc tế. Các nỗ lực trung gian, với vai trò của Liên hợp quốc và một số quốc gia trong và ngoài khu vực, chủ yếu tập trung vào các thỏa thuận mang tính nhân đạo nhằm hạ nhiệt căng thẳng trong từng giai đoạn. Tuy nhiên, những khác biệt sâu sắc về lợi ích và cách tiếp cận an ninh giữa các bên vẫn là rào cản lớn đối với triển vọng ổn định lâu dài.

Hệ quả của giao tranh thể hiện rõ tại Gaza, nơi hạ tầng dân sự chịu thiệt hại nghiêm trọng và điều kiện sống của người dân ngày càng khó khăn. Hệ thống y tế cùng các dịch vụ thiết yếu rơi vào tình trạng quá tải, trong khi hoạt động viện trợ nhân đạo nhiều thời điểm bị gián đoạn bởi bối cảnh an ninh phức tạp.

Ở phía Israel, các vấn đề an ninh vẫn được ưu tiên hàng đầu. Bên cạnh diễn biến tại Dải Gaza, những nguy cơ từ các khu vực lân cận khiến môi trường an ninh luôn trong trạng thái nhạy cảm. Các vụ việc liên quan đến tên lửa, thiết bị bay không người lái và những hoạt động quân sự rải rác cho thấy mức độ căng thẳng vẫn duy trì, khó lắng dịu trong ngắn hạn.

Song song với xung đột tại Gaza, căng thẳng kéo dài giữa Israel và Iran tiếp tục là yếu tố chi phối cục diện an ninh Trung Đông. Giới quan sát quốc tế đánh giá đây là giai đoạn đối đầu ở mức kiểm soát, khi các bên tìm cách bảo vệ lợi ích an ninh cốt lõi nhưng vẫn thận trọng tránh vượt qua ngưỡng xung đột mở rộng. Tuy nhiên, chính sự đan xen giữa kiềm chế và cạnh tranh tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các tình huống ngoài dự kiến, có thể tác động lan tỏa ra toàn khu vực.

Phạm vi bất ổn còn mở rộng ra Biển Đỏ, một tuyến hàng hải có ý nghĩa sống còn đối với thương mại toàn cầu.

Trong năm qua, các vụ việc nhằm vào tàu thương mại quốc tế đã làm gia tăng quan ngại về an toàn hàng hải, buộc nhiều hãng vận tải phải tính toán lại lộ trình hoạt động. Những điều chỉnh này kéo theo chi phí vận chuyển tăng cao và đặt ra nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng trên phạm vi rộng. Dù một số quốc gia đã triển khai các biện pháp nhằm bảo đảm an toàn hàng hải, các giải pháp hiện nay chủ yếu mang tính ứng phó, trong khi những nguyên nhân sâu xa của bất ổn, gắn chặt với các căng thẳng và xung đột kéo dài trong khu vực vẫn chưa được xử lý một cách triệt để. Thực tế này cho thấy các thách thức an ninh tại Trung Đông có khả năng nhanh chóng tạo ra hệ quả lan tỏa, vượt ra ngoài khuôn khổ địa lý ban đầu.

Châu Âu trong thế giằng co

Không còn những cao trào dồn dập như giai đoạn đầu của xung đột, châu Âu bước sang năm 2025 trong trạng thái căng thẳng được kiểm soát. Cường độ giao tranh trên thực địa có xu hướng giảm, song chưa xuất hiện những điều kiện đủ để hình thành một nền tảng ổn định bền vững. Trong bối cảnh chưa xuất hiện một khuôn khổ đàm phán đủ sức tạo lập niềm tin chiến lược, mỗi khoảng lặng trên thực địa vì thế mang nhiều tính tạm thời hơn là dấu hiệu của một bước ngoặt dài hạn.

Trên bình diện ngoại giao, năm 2025 ghi nhận việc duy trì các kênh tiếp xúc liên quan đến xung đột Ukraine, từ song phương đến đa phương. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều nhà quan sát quốc tế, trọng tâm của các nỗ lực này chủ yếu nhằm quản lý hệ quả của xung đột, giảm thiểu nguy cơ lan rộng và xử lý các vấn đề nhân đạo cấp bách. Những khác biệt mang tính cấu trúc về an ninh Đông Âu, trong đó có cách tiếp cận của Nga đối với không gian an ninh khu vực và mối quan hệ với các cơ chế an ninh châu Âu, vẫn chưa tìm được điểm hội tụ, khiến triển vọng về một thỏa thuận toàn diện tiếp tục bị kéo dài.

Trong bối cảnh đó, châu Âu từng bước điều chỉnh để thích nghi với một môi trường an ninh nhiều biến số. Các quốc gia trong khu vực đồng thời gia tăng năng lực phòng thủ và ứng phó với những sức ép kinh tế - xã hội kéo dài, từ dòng người di cư, chi phí quốc phòng gia tăng đến các xáo trộn trong thương mại và chuỗi cung ứng. Quá trình thích ứng này đang dần định hình lại tư duy an ninh và cách tiếp cận ổn định khu vực trong trung hạn.

Ở thời điểm hiện tại, châu Âu vẫn vận hành trong trạng thái ưu tiên kiểm soát căng thẳng hơn là hướng tới một nền hòa bình ổn định thực chất. Khi đối đầu chưa được thay thế bằng đối thoại đủ chiều sâu và các thỏa hiệp chiến lược mang tính quyết định giữa các bên liên quan vẫn chưa hình thành, thế giằng co nhiều khả năng sẽ tiếp tục là đặc điểm chi phối cục diện an ninh khu vực.

Châu Phi bất ổn kéo dài

Khác với những điểm nóng thường xuyên chiếm vị trí trung tâm, các xung đột tại châu Phi trong năm chủ yếu diễn ra âm ỉ nhưng kéo dài, tạo ra một vòng xoáy bất ổn bền bỉ và khó kiểm soát. Bạo lực không bùng phát dồn dập, song lan tỏa trên diện rộng, để lại những hệ lụy sâu sắc đối với ổn định khu vực và đời sống dân thường. 

Sudan vẫn đang trong bối cảnh xung đột nội bộ, chưa tìm được lối ra rõ ràng, trở thành một trong những phép thử khó khăn nhất đối với nỗ lực ổn định tại châu Phi. Xung đột nội bộ kéo dài làm tê liệt nhiều chức năng quản trị nhà nước, đồng thời đẩy khủng hoảng nhân đạo lên mức nghiêm trọng. Các nỗ lực trung gian và hòa giải quốc tế vẫn được duy trì, nhưng mới chỉ tạo ra những khoảng giảm căng thẳng ngắn hạn, chưa đủ để hình thành một lộ trình chính trị rõ ràng và bền vững.

Hệ lụy từ cuộc xung đột nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, lan sang các nước láng giềng thông qua dòng người di cư gia tăng và những áp lực mới đối với an ninh khu vực. Hoạt động cứu trợ và hỗ trợ nhân đạo đối mặt nhiều trở ngại do điều kiện an ninh phức tạp, trong khi nhu cầu viện trợ tiếp tục tăng cao, đặt ra thách thức lớn đối với cộng đồng quốc tế trong việc duy trì các cam kết hỗ trợ bền vững.

Tại khu vực Sahel, trải dài từ Mali, Burkina Faso đến Niger, bạo lực vũ trang và bất ổn chính trị tiếp tục đan xen dai dẳng. Khi nhiều thiết chế quản trị suy yếu, khả năng kiểm soát an ninh bị thu hẹp, trong khi các vấn đề kinh tế - xã hội tồn tại lâu dài càng làm môi trường an ninh thêm mong manh.

Điểm chung của các xung đột tại châu Phi là tính chất âm ỉ, kéo dài và khó xử lý dứt điểm. Trong bối cảnh đó, các biện pháp an ninh đơn thuần khó có thể tạo ra chuyển biến bền vững nếu không song hành với nỗ lực củng cố thể chế và phục hồi nền tảng kinh tế - xã hội. Hòa bình, vì thế, không phải là kết quả của những can thiệp ngắn hạn, mà là một tiến trình lâu dài, đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa ổn định chính trị, phát triển kinh tế và hỗ trợ nhân đạo.

Châu Á - Thái Bình Dương và bài toán ổn định dài hạn

Mặc dù châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục duy trì trạng thái ổn định tương đối, tuy nhiên, “tĩnh” không đồng nghĩa với bền vững. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc cùng các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống tạo nên một môi trường nhiều lớp, đòi hỏi các quốc gia vận dụng thận trọng và linh hoạt trong hoạch định chính sách.

Khu vực Bán đảo Triều Tiên, căng thẳng tiếp diễn trong khung “đối đầu có kiểm soát”. Các hoạt động quân sự, diễn tập định kỳ và phản ứng ngoại giao phản ánh trạng thái đối đầu chưa được hóa giải ở tầng sâu. Thiếu cơ chế đối thoại chiến lược hiệu quả khiến nguy cơ hiểu nhầm và leo thang vẫn hiện hữu.

Ở Nam Á, thách thức an ninh biên giới, khủng bố và bất ổn nội địa tiếp tục định hình bức tranh an ninh khu vực. Dù không bùng phát thành xung đột lớn, các căng thẳng này vẫn tác động trực tiếp đến ổn định xã hội, kế hoạch phát triển kinh tế và hoạch định chính sách của các quốc gia.

Đông Nam Á, vốn được coi là biểu tượng hợp tác khu vực, đang đứng trước những thử thách mới. Tranh chấp biên giới giữa Thái Lan và Campuchia đã leo thang thành giao tranh vũ trang, buộc hàng trăm nghìn dân thường phải sơ tán. Căng thẳng này dẫn đến đóng cửa cửa khẩu, gián đoạn giao thương và tác động trực tiếp tới đầu tư, chuỗi cung ứng cũng như an ninh khu vực. Các cuộc không kích nhằm vào mục tiêu quân sự của một bên sau khi thỏa thuận ngừng bắn thất bại cho thấy xung đột vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Châu Mỹ Latin và biến số an ninh mới

Bên cạnh những điểm nóng xung đột vũ trang, bức tranh an ninh thế giới bước sang giai đoạn chuyển tiếp từ năm 2025 sang đầu năm 2026 đã ghi nhận một biến số đáng chú ý tại châu Mỹ Latin với chiến dịch quân sự của Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro. Diễn biến này cho thấy mức độ nhạy cảm ngày càng gia tăng của các vấn đề pháp lý xuyên biên giới, cũng như vai trò của quyền lực quân sự trong môi trường an ninh toàn cầu đương đại.

Phản ứng tại châu Mỹ Latin nhìn chung mang tính thận trọng nhưng tương đối rõ ràng. Các quốc gia đều kêu gọi tôn trọng luật pháp quốc tế và chủ quyền quốc gia, công khai phản đối việc sử dụng lực lượng quân sự nước ngoài. Trong khi đó, nhiều quốc gia thuộc Cộng đồng Caribe bày tỏ quan ngại trước nguy cơ làm phức tạp trật tự khu vực nếu các tiền lệ pháp lý gây tranh cãi được thiết lập, có thể ảnh hưởng lâu dài đến ổn định chính trị và quan hệ giữa các quốc gia trong khu vực.

Một số nước châu Âu lên tiếng lo ngại về tính phù hợp của hành động quân sự đối với các nguyên tắc nền tảng của luật pháp quốc tế. Đồng thời, một số cường quốc khác cảnh báo rằng việc sử dụng các biện pháp cưỡng chế ngoài khuôn khổ pháp lý thông thường có thể tạo ra tiền lệ tiêu cực, tác động không chỉ tới chủ quyền quốc gia mà còn tới cấu trúc an ninh khu vực và toàn cầu.

Bước sang năm mới 2026, bức tranh an ninh thế giới vẫn còn nhiều thách thức. Từ Trung Đông, Đông Âu, châu Phi đến châu Á - Thái Bình Dương, các xung đột âm ỉ, căng thẳng tiềm ẩn và những tranh chấp truyền thống vẫn đan xen với lợi ích chiến lược, kinh tế và nhân đạo, nhắc nhở rằng hòa bình không bao giờ là điều hiển nhiên.

Ổn định tương đối mà nhiều khu vực duy trì trong năm qua vẫn chưa đủ để xoa dịu rủi ro tiềm ẩn. Ngoại giao chủ động, củng cố cơ chế đa phương và tăng cường lòng tin chính là chìa khóa để quản lý khủng hoảng, hạn chế leo thang và duy trì trật tự khu vực. Đồng thời, sự kết hợp hài hòa giữa chính trị, kinh tế và hỗ trợ nhân đạo mở ra cơ hội từng bước xây dựng một môi trường an ninh bền vững - nơi tiếng súng có thể lắng xuống, nơi nhân dân các vùng chiến sự hy vọng vào một khởi đầu mới. Năm mới 2026 vì thế đặt ra bài toán chung: tăng cường đối thoại, hợp tác thực chất và tinh thần trách nhiệm quốc tế, để hòa bình không chỉ là khát vọng mà trở thành hướng đi khả thi, dài hạn cho mọi khu vực.