“Bỏ quên” doanh nghiệp, gánh thuế trăm triệu
Phó Trưởng ban Nghiệp vụ Nguyễn Đức Huy (Cục Thuế) cho biết, Cục Thuế đang đẩy mạnh chiến dịch làm sạch mã số thuế. Thông điệp chính của chiến dịch là cơ quan thuế đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người nộp thuế chủ động hoàn thiện các nghĩa vụ pháp lý; vừa tập trung tháo gỡ nhanh các hồ sơ đủ điều kiện, tạo thuận lợi cho DN tuân thủ; vừa tăng cường sàng lọc rủi ro, ngăn chặn việc lợi dụng DN “ảo”, DN “ma” để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Qua đó, số liệu DN được làm sạch, phản ánh thực chất sức khỏe của nền kinh tế, tháo gỡ nguồn lực để khuyến khích việc tái gia nhập thị trường kinh doanh, tái tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước.
Đáng chú ý, trong chiến dịch làm sạch mã số thuế có những người “bỗng dưng nợ thuế” vì bỗng dưng trở thành giám đốc. Anh N.V.C (Cầu Giấy – Hà Nội) cho biết, mấy ngày gần đây, anh phải xin nghỉ việc để vào Hà Tĩnh làm thủ tục liên quan đến việc đóng mã số thuế DN.
“Tôi nhận được thông báo làm các thủ tục và nộp 4 triệu tiền thuế, liên quan tới 1 DN thành lập từ năm 2022, tên người đại diện là tôi, với đầy đủ các thông tin, nhưng tôi chưa từng biết hay liên quan gì tới DN này.
Cũng may số tiền thuế phải nộp không lớn, chứ nếu để hàng chục năm, số tiền nợ thuế có thể lên đến hàng chục triệu, lúc đó sẽ rất phức tạp, chưa kể, nếu không biết sớm, lịch xuất cảnh cuối năm nay của tôi sẽ bị ảnh hưởng vì nợ thuế mà không biết. Vì vậy, chiến dịch làm sạch mã số thuế giúp đưa ra ánh sáng những góc khuất, cũng giúp những người “bỗng dưng nợ thuế” như chúng tôi gỡ bỏ nỗi lo nợ thuế”, anh N.V.C bày tỏ.
Thực tế, không chỉ giúp những người bị sử dụng thông tin đánh cắp để đứng tên người đại diện pháp luật DN, mà chiến dịch làm sạch mã số thuế cũng hỗ trợ được rất nhiều các DN thực hiện thủ tục giải thể, làm sạch môi trường kinh doanh. Trong quá trình triển khai chiến dịch làm sạch mã số thuế, có những DN được thành lập nhưng thực chất đã bị “chết” từ trong trứng nước, không hề có bất kỳ hoạt động giao thương nào. Thế nhưng, sau nhiều năm bị lãng quên, cái tên của DN ấy bất ngờ được gọi lại và trớ trêu thay không phải để tiếp tục kinh doanh mà là để hoàn tất các thủ tục đóng mã số thuế.
Bà N.T.P. (Bạch Mai, Hà Nội) cho biết, bà thành lập công ty năm 2020, hoạt động được 6 tháng thì dịch COVID-19 bùng phát, doanh thu chưa phát sinh mà DN đã phải làm thủ tục tạm ngừng hoạt động, và bị “bỏ quên”. Cuối tháng 7 vừa qua, bà nhận được thông báo của cơ quan thuế Hà Nội mời lên làm việc liên quan đến mã số thuế và "choáng váng" khi được thông báo phải nộp khoảng 40 triệu đồng, dù công ty không có doanh thu, không xuất hóa đơn và cũng không nợ thuế.
Cũng lỡ “bỏ quên” DN để rồi giờ bị kê khai thuế cả gần trăm triệu, anh anh N.T.M (Hà Nội) chia sẻ câu chuyện “buồn” của mình: Năm 2009, anh M đăng ký thành lập DN là Công ty TNHH thương mại dịch vụ Nguyễn Gia. Vì nhiều lý do, các thành viên góp vốn rút vốn, nên DN của anh “chết” trước khi đi vào vận hành: Không hoạt động, không doanh thu, không hóa đơn. Và 17 năm sau, qua Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế”, anh M - người đại diện theo pháp luật mới tá hoả khi nhận được bảng kê dự kiến các nghĩa vụ phải xử lý với số tiền lên đến cả gần trăm triệu đồng để đóng mã số thuế.
Hỗ trợ tối đa người nộp thuế
Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam Nguyễn Thị Cúc cũng chia sẻ trường hợp 1 DN đã chấm dứt hoạt động từ năm 2013 nhưng đến tháng 8/2026 mới làm thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Tổng số tiền phải nộp lên tới 61 triệu đồng, gồm phạt chậm nộp tờ khai thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập DN, lệ phí môn bài từ năm 2013-2025 và tiền chậm nộp.
Từ những câu chuyện thực tế này, nhiều ý kiến cho rằng, với những trường hợp đã ngừng hoạt động từ rất lâu, không phát sinh nghĩa vụ thuế thực tế nhưng các khoản phạt, tiền chậm nộp tiếp tục cộng dồn qua nhiều năm, cần có cách tiếp cận hợp lý để tránh tình trạng một DN đã dừng mọi hoạt động nhưng nghĩa vụ hành chính lại tiếp tục tăng lên theo thời gian.
Phân tích cụ thể hơn, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam Nguyễn Thị Cúc cho rằng, cần phân loại từng nhóm người nộp thuế để có biện pháp xử lý phù hợp. Theo đó, những trường hợp vi phạm nghiêm trọng như DN "ma" được lập ra để mua bán hóa đơn, trục lợi, trốn thuế; hoặc thành lập DN, hộ kinh doanh bằng thông tin giả mạo để phục vụ hoạt động phi pháp, phải xử lý nghiêm.
Ngược lại, với trường hợp DN đã ngừng hoạt động nhưng chưa làm thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế do thiếu hiểu biết hoặc "bỏ quên" thì cần có cơ chế xử lý riêng.
Phía Hội Tư vấn thuế Việt Nam và Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam cũng đã có kiến nghị liên quan tới vấn đề này. Cục Thuế cũng đã có công văn trả lời sẽ nghiên cứu, trình Bộ Tài chính, Chính phủ và Quốc hội xây dựng văn bản quy phạm pháp luật quy định về cơ chế tháo gỡ đối với người nộp thuế ở trạng thái 03 (ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế) và 06 (không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký).
Được biết, trong 8 tháng đầu năm 2026, qua chiến dịch làm sạch mã số thuế, ngành Thuế đã hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho 94.991 DN/tổ chức, bằng 209% cùng kỳ năm 2025, bao gồm 23.017 DN/tổ chức đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế trong năm 2026 do không còn nhu cầu hoạt động sản xuất kinh doanh, và 71.974 DN/tổ chức có hồ sơ nộp từ năm 2025 về trước. Đồng thời, cơ quan thuế các cấp cũng đã hỗ trợ rà soát và khôi phục mã số thuế để 3.554 DN quay trở lại hoạt động sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên, hiện vẫn còn hơn 617.500 mã số thuế của DN, hộ kinh doanh không còn hoạt động hoặc có thông tin chưa được cập nhật đầy đủ trên hệ thống quản lý thuế của cơ quan thuế. Trong đó, có gần 292.000 DN đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt hiệu lực mã số thuế; có khoảng 325.500 DN không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký với cơ quan thuế và đồng thời đang có nợ thuế.
“Trong thời gian tới, Cục Thuế tiếp tục rà soát các vướng mắc về chính sách, nghĩa vụ thuế và chế tài xử phạt; nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền các giải pháp phù hợp nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn còn tồn tại, tạo điều kiện để DN sớm hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, khôi phục hoạt động hoặc hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động theo đúng quy định”, Phó Trưởng ban Nghiệp vụ Nguyễn Đức Huy thông tin.
