Tham vọng dùng cơ thể người để sản xuất vaccine

Trong quá trình phát triển vaccine ngừa COVID-19, công ty Mỹ Moderna và công ty Đức BioNTech định sử dụng RNA để tạo phản ứng miễn dịch trong cơ thể người. Tiến bộ này có thể đẩy mạnh quá trình phát triển vaccine nói chung sau đại dịch COVID-19.

Công nghệ vaccine khác biệt

Gần như mọi loại vaccine hiện nay đều hoạt động giống nhau: virus chết hoặc suy yếu được đưa vào cơ thể người khỏe mạnh. Virus sẽ kích hoạt hệ miễn dịch tạo kháng thể, bảo vệ cơ thể khi có mầm bệnh thật sự xâm nhập.

Vaccine ngừa COVID-19 của Moderna và BioNTech tạo miễn dịch cho cơ thể người theo cách khác hẳn: bằng cách giúp tế bào trong cơ thể người trở thành các nhà máy vaccine tí hon. Thay vì chứa protein của virus, vaccine này chứa hướng dẫn gien kích thích cơ thể sản xuất protein đó. Các hướng dẫn này được truyền tải qua RNA thông tin (mRNA).

Thử nghiệm vaccine của Moderna trên tình nguyện viên.
Thử nghiệm vaccine của Moderna trên tình nguyện viên.

Vaccine ngừa COVID-19 có tên mRNA-1273 của Moderna chứa sợi mRNA để "bảo" cơ thể sản xuất protein gai (spike) mà virus SARS-CoV-2 sử dụng để bám vào tế bào người. Sợi này giống như một bên của khóa kéo, trong đó "răng" khóa là một chuỗi ký tự hóa học mà tế bào "đọc" để sản xuất 1.273 axit amin tạo thành protein gai đó.

Nếu vaccine này hiệu quả như mong đợi, cơ thể người sẽ bắt đầu sản sinh protein không lâu sau khi được tiêm, kích thích hệ miễn dịch phản ứng và hình thành kháng thể bảo vệ.

Lợi thế lớn của vaccine mRNA là tốc độ và tính linh hoạt. Không cần tới tế bào sống hoặc virus khó kiểm soát trong vaccine.

Vaccine của Moderna được thử nghiệm trên người giai đoạn 1 vào ngày 16-3, chỉ 63 ngày sau khi công ty bắt đầu phát triển vaccine.

Vào lúc 6 giờ 43 ngày 27/7, tình nguyện viên đầu tiên trong tổng số 30.000 người tham gia thử nghiệm giai đoạn cuối nhận mũi tiêm vaccine. Chưa đầy 12 tiếng sau, BioNTech và đối tác Pfizer cũng bắt đầu thử nghiệm giai đoạn cuối.

Các công ty tận dụng khả năng phản ứng nhanh của mRNA để phát triển bốn loại vaccine hơi khác nhau một chút. Họ so sánh bốn loại trong thử nghiệm ban đầu rồi chọn ra loại tốt nhất để thử nghiệm quy mô lớn.

Trong thử nghiệm giai đoạn 1, cả vaccine của Moderna và BioNTech-Pfizer đều kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể để vô hiệu hóa virus trong các thử nghiệm tại phòng thí nghiệm. Đây là dấu hiệu tích cực ban đầu.

Vaccine mRNA sẽ thực sự phòng ngừa COVID-19 tốt đến đâu còn chưa rõ. Chưa từng có vaccine phòng bệnh nào dựa trên mRNA được chấp nhận hoặc thậm chí bước vào giai đoạn thử nghiệm cuối như hiện nay. Vì thế có ít dữ liệu để so sánh công nghệ mRNA so với các công nghệ cũ khác. Dù vậy, trong thực tế, hiếm vaccine nào lại không có tác dụng phụ.

Dữ liệu về các cuộc thử nghiệm vaccine mRNA khiến một số chuyên gia hoài nghi về phương pháp này đã thay đổi quan điểm. Khả năng phát triển thành công vaccine đã giúp cổ phiếu của Moderna, BioNTech tăng giá trị gấp hai, gấp ba trong năm nay. Công ty CureVac AG cũng phát triển vaccine ngừa COVID-19 dựa trên mRNA đang cân nhắc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Giám đốc điều hành Moderna và BioNTech đều thành tỷ phú đô la.

Sự phấn khích quanh mRNA còn đi xa hơn. Nhiều người hy vọng công nghệ này có thể trở thành nền tảng để phát triển các vaccine ngừa các bệnh khó điều trị khác cũng như phát triển các thuốc phòng ung thư hay thuốc trị bệnh tim.

Ông Derrick Rossi, nhà sinh học tế bào gốc và từng là đồng sáng lập Moderna năm 2010, nói: "Đây là khoảnh khắc lớn với liệu pháp mRNA nói chung, vì giờ đây đó là từ phổ biến và ai cũng biết".

Phát triển thần tốc

Ngay từ tối thứ sáu ngày 10/1, khi chuỗi gien virus SARS-CoV-2 được các nhà nghiên cứu Trung Quốc đưa lên mạng, các nhà nghiên cứu tại Moderna và Viện Nghiên cứu Dị ứng và Bệnh Truyền nhiễm Quốc gia (NIAID) Mỹ đã làm việc suốt hai ngày cuối tuần để xác định chuỗi mRNA khả thi cho protein gai. Đầu tuần sau đó, họ đã nhất trí một chuỗi mRNA và bắt đầu tổng hợp vaccine.

Moderna nghĩ có thể sẵn sàng thử nghiệm vaccine vào cuối tháng 4 nhưng quá trình lại nhanh hơn dự kiến. Vào ngày 24/2, tức 42 ngày sau khi bắt đầu, Moderna đã chuyển lô vaccine đầu tiên tới NIAID. Sau khi Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) rà soát kế hoạch thử nghiệm, tình nguyện viên đầu tiên đã được tiêm vaccine ngày 16/3.

Còn tại BioNTech, họ cũng bắt đầu nghiên cứu vaccine vào tháng 1. Công ty cử 25 người bắt đầu thử nghiệm vaccine mRNA ngừa loại virus mới, xếp ca làm việc cả tối và cuối tuần. Tới ngày 2/3, họ đã có 20 ứng viên vaccine có thể tạo phản ứng miễn dịch mạnh.

BioNTech và Pfizer bắt đầu làm việc cùng nhau gần như ngay lập tức sau khi Tổng giám đốc BioNTech liên lạc với trưởng bộ phận nghiên cứu vaccine ở Pfizer. Họ thu gọn còn 4 ứng viên vaccine và ngày 23/4, họ thử nghiệm trên người ở Đức. Thử nghiệm ở Mỹ bắt đầu sau đó chưa đầy hai tuần.

Một số nhà khoa học đặc biệt tức giận khi Moderna ra thông cáo báo chí ngày 18/5 nói về "dữ liệu lâm sàng tạm thời tích cực". Moderna cho biết vaccine đã sản sinh ra kháng thể trung hòa ở 8 tình nguyện viên nhưng không nói số lượng kháng thể thế nào, khiến khó đánh giá kết quả thử nghiệm. Moderna cho biết họ buộc phải ra thông cáo vì nhiều quan chức chính phủ đã biết kết quả và công ty không thể gánh chịu rủi ro nếu họ rò rỉ ra ngoài. Khi kết quả thử nghiệm đầy đủ được công bố ngày 14/7, họ xác nhận vaccine tạo kháng thể ở mọi tình nguyện viên.

Vì SARS-CoV-2 là virus gây bệnh hô hấp, tác động tới nhiều bộ phận trong đường thở nên có thể chỉ có vaccine hiệu quả một phần. Điều này đúng với vaccine mRNA cũng như các loại vaccine dùng công nghệ khác. Bệnh nhân có thể phải tiêm lại thường xuyên nếu hiệu quả mũi tiêm giảm dần dần.

FDA cho biết sẽ chấp nhận vaccine hiệu quả khiêm tốn miễn là an toàn và có thể ngăn chặn bệnh hoặc giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh ở ít nhất một nửa số người được tiêm.

Moderna đang tiến tới thành công. Công ty này đã thỏa thuận với nhà sản xuất Lonza Group AG hồi tháng 5 để tăng năng lực sản xuất. Công ty hy vọng có thể sản xuất đủ vaccine cho toàn bộ dân số Mỹ.

Giới lãnh đạo Moderna tự tin rằng vaccine của mình sẽ kích thích kháng thể chống virus như ở những bệnh nhân đầu tiên trong thử nghiêm giai đoạn 1. Nhưng liệu vaccine có giúp mọi người phòng virus hay không thì họ thừa nhận phải chờ dữ liệu giai đoạn ba mới biết được. Nếu thử nghiệm nhanh như Moderna hy vọng, kết quả sẽ có vào cuối mùa thu này.

Đức Huy

Các tin khác

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.