Tham vọng dùng cơ thể người để sản xuất vaccine

Trong quá trình phát triển vaccine ngừa COVID-19, công ty Mỹ Moderna và công ty Đức BioNTech định sử dụng RNA để tạo phản ứng miễn dịch trong cơ thể người. Tiến bộ này có thể đẩy mạnh quá trình phát triển vaccine nói chung sau đại dịch COVID-19.

Công nghệ vaccine khác biệt

Gần như mọi loại vaccine hiện nay đều hoạt động giống nhau: virus chết hoặc suy yếu được đưa vào cơ thể người khỏe mạnh. Virus sẽ kích hoạt hệ miễn dịch tạo kháng thể, bảo vệ cơ thể khi có mầm bệnh thật sự xâm nhập.

Vaccine ngừa COVID-19 của Moderna và BioNTech tạo miễn dịch cho cơ thể người theo cách khác hẳn: bằng cách giúp tế bào trong cơ thể người trở thành các nhà máy vaccine tí hon. Thay vì chứa protein của virus, vaccine này chứa hướng dẫn gien kích thích cơ thể sản xuất protein đó. Các hướng dẫn này được truyền tải qua RNA thông tin (mRNA).

Thử nghiệm vaccine của Moderna trên tình nguyện viên.
Thử nghiệm vaccine của Moderna trên tình nguyện viên.

Vaccine ngừa COVID-19 có tên mRNA-1273 của Moderna chứa sợi mRNA để "bảo" cơ thể sản xuất protein gai (spike) mà virus SARS-CoV-2 sử dụng để bám vào tế bào người. Sợi này giống như một bên của khóa kéo, trong đó "răng" khóa là một chuỗi ký tự hóa học mà tế bào "đọc" để sản xuất 1.273 axit amin tạo thành protein gai đó.

Nếu vaccine này hiệu quả như mong đợi, cơ thể người sẽ bắt đầu sản sinh protein không lâu sau khi được tiêm, kích thích hệ miễn dịch phản ứng và hình thành kháng thể bảo vệ.

Lợi thế lớn của vaccine mRNA là tốc độ và tính linh hoạt. Không cần tới tế bào sống hoặc virus khó kiểm soát trong vaccine.

Vaccine của Moderna được thử nghiệm trên người giai đoạn 1 vào ngày 16-3, chỉ 63 ngày sau khi công ty bắt đầu phát triển vaccine.

Vào lúc 6 giờ 43 ngày 27/7, tình nguyện viên đầu tiên trong tổng số 30.000 người tham gia thử nghiệm giai đoạn cuối nhận mũi tiêm vaccine. Chưa đầy 12 tiếng sau, BioNTech và đối tác Pfizer cũng bắt đầu thử nghiệm giai đoạn cuối.

Các công ty tận dụng khả năng phản ứng nhanh của mRNA để phát triển bốn loại vaccine hơi khác nhau một chút. Họ so sánh bốn loại trong thử nghiệm ban đầu rồi chọn ra loại tốt nhất để thử nghiệm quy mô lớn.

Trong thử nghiệm giai đoạn 1, cả vaccine của Moderna và BioNTech-Pfizer đều kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể để vô hiệu hóa virus trong các thử nghiệm tại phòng thí nghiệm. Đây là dấu hiệu tích cực ban đầu.

Vaccine mRNA sẽ thực sự phòng ngừa COVID-19 tốt đến đâu còn chưa rõ. Chưa từng có vaccine phòng bệnh nào dựa trên mRNA được chấp nhận hoặc thậm chí bước vào giai đoạn thử nghiệm cuối như hiện nay. Vì thế có ít dữ liệu để so sánh công nghệ mRNA so với các công nghệ cũ khác. Dù vậy, trong thực tế, hiếm vaccine nào lại không có tác dụng phụ.

Dữ liệu về các cuộc thử nghiệm vaccine mRNA khiến một số chuyên gia hoài nghi về phương pháp này đã thay đổi quan điểm. Khả năng phát triển thành công vaccine đã giúp cổ phiếu của Moderna, BioNTech tăng giá trị gấp hai, gấp ba trong năm nay. Công ty CureVac AG cũng phát triển vaccine ngừa COVID-19 dựa trên mRNA đang cân nhắc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Giám đốc điều hành Moderna và BioNTech đều thành tỷ phú đô la.

Sự phấn khích quanh mRNA còn đi xa hơn. Nhiều người hy vọng công nghệ này có thể trở thành nền tảng để phát triển các vaccine ngừa các bệnh khó điều trị khác cũng như phát triển các thuốc phòng ung thư hay thuốc trị bệnh tim.

Ông Derrick Rossi, nhà sinh học tế bào gốc và từng là đồng sáng lập Moderna năm 2010, nói: "Đây là khoảnh khắc lớn với liệu pháp mRNA nói chung, vì giờ đây đó là từ phổ biến và ai cũng biết".

Phát triển thần tốc

Ngay từ tối thứ sáu ngày 10/1, khi chuỗi gien virus SARS-CoV-2 được các nhà nghiên cứu Trung Quốc đưa lên mạng, các nhà nghiên cứu tại Moderna và Viện Nghiên cứu Dị ứng và Bệnh Truyền nhiễm Quốc gia (NIAID) Mỹ đã làm việc suốt hai ngày cuối tuần để xác định chuỗi mRNA khả thi cho protein gai. Đầu tuần sau đó, họ đã nhất trí một chuỗi mRNA và bắt đầu tổng hợp vaccine.

Moderna nghĩ có thể sẵn sàng thử nghiệm vaccine vào cuối tháng 4 nhưng quá trình lại nhanh hơn dự kiến. Vào ngày 24/2, tức 42 ngày sau khi bắt đầu, Moderna đã chuyển lô vaccine đầu tiên tới NIAID. Sau khi Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) rà soát kế hoạch thử nghiệm, tình nguyện viên đầu tiên đã được tiêm vaccine ngày 16/3.

Còn tại BioNTech, họ cũng bắt đầu nghiên cứu vaccine vào tháng 1. Công ty cử 25 người bắt đầu thử nghiệm vaccine mRNA ngừa loại virus mới, xếp ca làm việc cả tối và cuối tuần. Tới ngày 2/3, họ đã có 20 ứng viên vaccine có thể tạo phản ứng miễn dịch mạnh.

BioNTech và Pfizer bắt đầu làm việc cùng nhau gần như ngay lập tức sau khi Tổng giám đốc BioNTech liên lạc với trưởng bộ phận nghiên cứu vaccine ở Pfizer. Họ thu gọn còn 4 ứng viên vaccine và ngày 23/4, họ thử nghiệm trên người ở Đức. Thử nghiệm ở Mỹ bắt đầu sau đó chưa đầy hai tuần.

Một số nhà khoa học đặc biệt tức giận khi Moderna ra thông cáo báo chí ngày 18/5 nói về "dữ liệu lâm sàng tạm thời tích cực". Moderna cho biết vaccine đã sản sinh ra kháng thể trung hòa ở 8 tình nguyện viên nhưng không nói số lượng kháng thể thế nào, khiến khó đánh giá kết quả thử nghiệm. Moderna cho biết họ buộc phải ra thông cáo vì nhiều quan chức chính phủ đã biết kết quả và công ty không thể gánh chịu rủi ro nếu họ rò rỉ ra ngoài. Khi kết quả thử nghiệm đầy đủ được công bố ngày 14/7, họ xác nhận vaccine tạo kháng thể ở mọi tình nguyện viên.

Vì SARS-CoV-2 là virus gây bệnh hô hấp, tác động tới nhiều bộ phận trong đường thở nên có thể chỉ có vaccine hiệu quả một phần. Điều này đúng với vaccine mRNA cũng như các loại vaccine dùng công nghệ khác. Bệnh nhân có thể phải tiêm lại thường xuyên nếu hiệu quả mũi tiêm giảm dần dần.

FDA cho biết sẽ chấp nhận vaccine hiệu quả khiêm tốn miễn là an toàn và có thể ngăn chặn bệnh hoặc giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh ở ít nhất một nửa số người được tiêm.

Moderna đang tiến tới thành công. Công ty này đã thỏa thuận với nhà sản xuất Lonza Group AG hồi tháng 5 để tăng năng lực sản xuất. Công ty hy vọng có thể sản xuất đủ vaccine cho toàn bộ dân số Mỹ.

Giới lãnh đạo Moderna tự tin rằng vaccine của mình sẽ kích thích kháng thể chống virus như ở những bệnh nhân đầu tiên trong thử nghiêm giai đoạn 1. Nhưng liệu vaccine có giúp mọi người phòng virus hay không thì họ thừa nhận phải chờ dữ liệu giai đoạn ba mới biết được. Nếu thử nghiệm nhanh như Moderna hy vọng, kết quả sẽ có vào cuối mùa thu này.

Đức Huy

Các tin khác

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.

Đại tá Ngô Thuận Lăng, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh chia sẻ về vụ án.

Điều gì đẩy người trẻ vào vòng lao lý?

Những cuộc gọi, những buổi tư vấn trong vụ án "hợp đồng kỳ nghỉ" không chỉ khiến hàng nghìn người mất tiền mà còn đẩy nhiều nhân viên telesale ngoài 20 tuổi vướng vào vòng lao lý. Đằng sau những bản án là áp lực kiếm tiền, sự thiếu định hướng và những ranh giới pháp lý, đạo đức bị xóa nhòa, khiến không ít người trẻ trở thành mắt xích trong các đường dây lừa đảo.

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Phía sau những tài khoản viral (mức độ nổi tiếng) tạo sóng gây bão trên mạng xã hội, là đội quân đếm like, câu view thời vụ. Ít ai ngờ, chợ like “ảo” và view “ma” này đã tiếp tay cho những chiêu trò lừa đảo tinh vi của tội phạm trên không gian mạng...

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Giữa môi trường tác chiến điện từ ngày càng phức tạp, nơi hàng trăm nguồn phát tín hiệu có thể xuất hiện đồng thời trên chiến trường, quân đội Mỹ đang tìm kiếm những công cụ mới để nâng cao năng lực nhận thức tình huống. Trong nỗ lực đó, các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Lục quân Mỹ (ARL) vừa trình diễn một cảm biến lượng tử thế hệ mới có khả năng xác định hướng của trường điện từ tần số vô tuyến trong không gian ba chiều.

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

Chiến trường tương lai có thể không còn được quyết định bởi số lượng UAV, mà bởi khả năng chúng tiếp tục chiến đấu khi bị "làm mù" và "cắt đứt liên lạc". Một công bố mới từ Trung Quốc về thuật toán AI HG-STR đang thu hút sự chú ý của giới quân sự khi tuyên bố giúp bầy UAV tự phối hợp truy tìm mục tiêu trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Tháng 2/2026, khi Palo Alto Networks công bố báo cáo về một chiến dịch gián điệp mạng quy mô toàn cầu, Pete Renals, Giám đốc Chương trình An ninh quốc gia của Unit 42, đã dùng một so sánh rất nặng. Ông nói với Recorded Future News rằng đây có thể là vụ xâm phạm hạ tầng chính phủ toàn cầu nghiêm trọng nhất do một nhóm được nhà nước hậu thuẫn thực hiện kể từ SolarWinds. So sánh ấy không ồn ào. Nhưng ai từng theo dõi SolarWinds năm 2020 đều hiểu nó nặng đến mức nào.

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU dự kiến tham gia sáng kiến chip AI do Mỹ khởi xướng, đánh dấu bước dịch chuyển đáng chú ý trong nỗ lực của phương Tây nhằm kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược và kiềm chế tham vọng công nghệ của Trung Quốc.

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Công nghệ điện tử - tự động hóa và trí tuệ nhân tạo phát triển, nhiều sản phẩm viễn tưởng bước ra khỏi phim ảnh để vào đời thực. Tiên phong có gián rít Madagascar “côn trùng người máy” đầu tiên của các nhà khoa học Đức.

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Nhiệm vụ chính của máy bay không người lái MQ-1 Predator là ngăn chặn và tiến hành trinh sát vũ trang chống lại mục tiêu quan trọng, dễ bị phá hủy. Khi không thực hiện nhiệm vụ chính, MQ-1 sẽ cung cấp hoạt động trinh sát, giám sát và xác định mục tiêu để hỗ trợ chỉ huy Lực lượng Liên hợp.

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Một “con bệnh” từ những cánh rừng châu Phi lại trỗi dậy, gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự mong manh của an ninh y tế toàn cầu. Virus Ebola, với tỷ lệ tử vong cao và khả năng gieo rắc nỗi kinh hoàng đang bùng phát trở lại. Một cuộc chiến mới với ngành y tế thế giới lại bắt đầu.

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Xu hướng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lĩnh vực quân sự ngày càng tăng, nhưng cơ chế quản lý vẫn chưa rõ ràng. Dù mang lại nhiều lợi ích cho ngành tình báo và hậu cần, việc quá phóng đại năng lực AI dễ đẩy cao căng thẳng toàn cầu và gây ra những sai sót hệ thống. Trước thực trạng đó, bà Jacquelyn Schneider, Giám đốc Sáng kiến Mô phỏng Chiến tranh và Khủng hoảng tại Viện Hoover (Đại học Stanford), nhận định rằng kiểm soát an toàn từ khâu phát triển và nâng cao tư duy phản biện cho quân nhân là giải pháp cốt lõi.