Tạm biệt JCPOA…

Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA) và Iran đang tranh cãi về nguồn gốc của các hạt phóng xạ được phát hiện tại 3 địa điểm chưa được khai báo ở Iran. Đối với IAEA, vấn đề liên quan đến kỹ thuật, trong khi với Iran, vụ việc lại mang tính chính trị. Thông tin tình báo mà IAEA dựa vào để điều tra các cơ sở này đến từ Israel, quốc gia phản đối chương trình hạt nhân của Iran và bị Tehran cáo buộc ngụy tạo thông tin tình báo giả trong quá khứ.

Tranh cãi đã làm nảy sinh câu hỏi nhức nhối về khả năng tồn tại của Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA), nhất là sau khi Iran quyết định tắt camera giám sát khiến việc xác minh trong tương lai trở nên bất khả thi. Hậu quả là JCPOA gần như đã chết.

Việc Iran quyết định ngắt kết nối hệ thống giám sát camera của IAEA đã chấm dứt những dấu hiệu cuối cùng còn lại của các biện pháp giám sát chương trình hạt nhân của nước Cộng hòa Hồi giáo theo các điều khoản của thỏa thuận JCPOA, hay còn gọi là thỏa thuận hạt nhân Iran. Điều này đã làm tổn thương quá trình đàm phán nhằm đưa Mỹ trở lại tiến trình JCPOA và bằng cách đó sẽ khiến Iran quay lại tuân thủ các nghĩa vụ của họ. Quyết định tắt 27 camera giám sát vốn được thiết lập để giám sát các hoạt động hạt nhân được đề cập trong JCPOA đồng nghĩa với việc chấm dứt một thỏa thuận tạm thời giữa Iran và IAEA, đạt được hồi tháng 2-2021.

Một đạo luật được Quốc hội Iran thông qua vào tháng 12-2020 yêu cầu Chính phủ Iran ngừng hoạt động giám sát này nếu các lệnh trừng phạt của Mỹ không được dỡ bỏ trước ngày 23-2-2021. Với việc các camera hiện đã ngừng hoạt động, cơ hội để IAEA và Iran khôi phục mức độ tin cậy có thể chấp nhận được đối với một chế độ kiểm chứng sự tuân thủ của Iran trong tương lai giảm sút đáng kể, khiến việc hồi sinh JCPOA trở nên khó khăn, nếu không muốn nói là không thể.

Tạm biệt JCPOA… -0
Chuyên gia của IAEA lắp đặt camera giám sát tại Cơ sở làm giàu urani, ngoại ô thành phố Isfahan, Iran. Ảnh: AP

Thời khắc quyết định khi đàm phán bế tắc

Hôm 10-6, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Mariano Grossi đã cảnh báo rằng các động thái mới nhất của Iran có thể giáng một “đòn chí mạng” vào nỗ lực khôi phục thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Bất chấp những cam kết tranh cử hồi năm 2020, Tổng thống Joe Biden vẫn chưa tìm ra cách để Mỹ chính thức quay trở lại và các hành động của Iran trong những tháng gần đây khiến thỏa thuận ngày càng khó có thể khôi phục mục đích ban đầu - hạn chế các hoạt động hạt nhân của Iran và đổi lại nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với quốc gia Hồi giáo này. Các cuộc đàm phán tại Vienna giữa Iran, Mỹ (tham gia gián tiếp) và các quốc gia ký kết JCPOA ban đầu khác (Trung Quốc, Pháp, Đức, Nga và Anh, cũng như EU) trong suốt nhiều tháng nhằm khôi phục thỏa thuận năm 2015 đã bị đình trệ do không đạt được những tiến bộ ngoại giao đáng kể nào. Theo giới quan sát, Tehran đang cố tình câu giờ với hy vọng củng cố vị thế thương lượng của họ.

Trong bối cảnh cộng đồng quốc tế đang lo lắng về cuộc xung đột ở Ukraine và mối đe dọa về một cuộc đối đầu vũ trang giữa Nga và liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO), thời điểm thực hiện cam kết và nghĩa vụ đang dần hiện ra khi Washington sẽ phải quyết định liệu các cuộc đàm phán với Iran có đi vào ngõ cụt hay không.

Tính toán của Mỹ và Iran

Nhiều người Mỹ đặt câu hỏi tại sao chính quyền ông Biden không có một chiến lược tốt hơn để đưa Mỹ trở lại JCPOA? Không giống như Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, khi Tổng thống Biden chỉ đơn giản tuyên bố hủy bỏ chính sách của người tiền nhiệm Trump, nhóm hoạch định chính sách của ông Biden dường như cảm thấy buộc phải thúc đẩy một thỏa thuận tốt hơn thỏa thuận ban đầu và bối rối về cách thức nới lỏng các biện pháp trừng phạt. Áp lực từ cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ, vốn lâu nay vẫn hoài nghi về thỏa thuận, cùng với việc tăng cường phối hợp với các đồng minh châu Âu để xử lý những lo ngại xung quanh vấn đề hạt nhân có thể sẽ làm phức tạp thêm nhiệm vụ ngoại giao cơ bản liên quan JCPOA. Suy đoán về việc Mỹ muốn giảm bớt các cam kết ở Trung Đông và cuộc xung đột quân sự giữa Nga và Ukraine khiến vấn đề Iran bị sao nhãng là không đúng, nhưng đó dường như là một phần của câu chuyện bên ngoài nước Mỹ.

Trong phiên điều trần gần đây, Đặc phái viên Mỹ về Iran Rob Malley cũng thừa nhận rằng chính sách gây “áp lực tối đa” của cựu Tổng thống Trump đối với Iran đã phản tác dụng đến mức chính quyền ông Biden phải leo lên “một ngọn đồi rất dốc” và việc đưa Mỹ tham gia trở lại đầy đủ vào thỏa thuận hạt nhân Iran không phải là một lựa chọn. Việc xác định mục đích của phía Iran trong câu chuyện này thậm chí còn khó hơn. Ban lãnh đạo Iran liệu có muốn hủy bỏ thỏa thuận hay họ nghĩ rằng thách thức với họ chỉ đơn giản là họ phải nhượng bộ nhiều hơn trong các cuộc đàm phán? Với quyền lực tập trung của lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và sự ngờ vực sâu sắc của ông đối với các thể chế quốc tế, Iran có thể hy vọng một sự nhượng bộ từ Mỹ liên quan các lệnh trừng phạt nhưng cũng sẵn sàng “sống chung” với sự sụp đổ của JCPOA. Iran có cho rằng môi trường khu vực đang có lợi cho lợi ích của họ hay không? Và, liệu một nhận định như vậy có phải là yếu tố then chốt trong hành vi của Tehran hay không?

Một yếu tố khác ảnh hưởng đến ván cờ hạt nhân Iran là môi trường địa chính trị ở khu vực. Một sự thay đổi quan trọng đang diễn ra ở Trung Đông là việc củng cố mối quan hệ giữa các quốc gia Arab Vùng Vịnh và “kẻ thù chung” Israel, mặc dù không có người Palestine. Việc bình thường hóa quan hệ giữa Israel với Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Bahrain, Maroc và Sudan chắc chắn là một tổn thất lớn đối với Iran. Iran đã lên án cái mà họ gọi là “NATO Arab - nhà nước Do Thái” và cơ quan an ninh của họ sẽ khôn ngoan nếu coi trọng sự hợp tác an ninh mới giữa các đối thủ của mình.

Nhưng, những người Iran khôn ngoan cũng tìm thấy một cơ hội nhỏ: Khi giải thích Hiệp định Abraham, các chuyên gia Iran nhận thấy nỗi sợ hãi chung về việc Mỹ rút khỏi khu vực. Các hiệp định bình thường hóa quan hệ trên chứng tỏ các quốc gia trong khu vực đang gánh vác nhiều trách nhiệm hơn và như vậy ảnh hưởng của Mỹ đã giảm bớt, do đó Iran ít nhiều vẫn là người chiến thắng về mặt nào đó.

Trần Ánh (Tổng hợp)

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.