Sự thật về người phát minh ra vaccine chủng ngừa bệnh đậu mùa

Ngày xửa ngày xưa, cách đây đã lâu lắm, có một cô gái vắt sữa xinh đẹp. Gương mặt cô không tỳ vết, làn da màu anh đào, tươi mịn như kem, nụ cười của cô ẩn chứa sự tự tin như cách mà cô tuyên bố: "Tôi sẽ không bao giờ bị mắc bệnh đậu mùa. Và cũng không bao giờ chịu một gương mặt xấu xí"…

Có một cậu bé 13 tuổi đã nghe câu chuyện về khả năng miễn dịch bệnh đậu mùa của cô gái vắt sữa. Cậu bé đó chính là Edward Jenner, một chú bé học việc một bác sĩ phẫu thuật ở nông thôn.

Cái tên của Jenner bỗng một ngày trở nên nổi tiếng khắp nơi khi là người phát minh ra thuốc chủng ngừa đầu tiên trên thế giới, nhờ có vaccine này mà thế giới đã thoát khỏi một đại dịch bệnh đậu mùa. Và câu chuyện về Edward Jenner đã tạo nên nguồn cảm hứng cho việc phát triển ra vaccine trong lịch sử y khoa cổ điển, như đã được nhắc đi nhắc lại nhiều năm bắt nguồn từ một cuốn tiểu sử có từ năm 1837.

Cô gái vắt sữa

Edward Jenner trưởng thành và thành danh là một bác sĩ ở Berkeley, (Gloucestershire, Anh Quốc). Khoảng năm 1796, ông đã chủng ngừa cho một đứa bé tên là James Phipps với mủ lấy ra từ một cái mụn mủ bệnh đậu mùa, theo một báo cáo lịch sử từ năm 2005 được đăng trên tờ tạp chí Baylor University Medical Proceedings.

Bức vẽ cho thấy cảnh bác sĩ Edward Jenner đang chủng ngừa bệnh đậu mùa cho một bệnh nhân nhi.

Bức vẽ cho thấy cảnh bác sĩ Edward Jenner đang chủng ngừa bệnh đậu mùa cho một bệnh nhân nhi.

Jenner đã thử nghiệm một lý thuyết đã ấp ủ trong suy tư của ông từ rất lâu về câu chuyện cô gái vắt sữa, rằng việc tiếp xúc với dạng bệnh đậu mùa ở giai đoạn tương đối nhẹ sẽ giúp con người thoát khỏi hạn tử của dịch bệnh đậu mùa. Và nó đã được kiểm nghiệm hiệu quả. Bé Phipps đã khỏi bệnh đậu mùa sau khi cậu bé được chủng ngừa với bệnh đậu mùa.

Thử nghiệm này đã được bác sĩ Jenner tiến hành với một số đứa trẻ khác bao gồm cả đứa con trai 11 tháng tuổi của ông. Công trình của bác sĩ Edward Jenner đã đi vào lịch sử như là một trong những nỗ lực khoa học đầu tiên để kiểm soát một dịch bệnh truyền nhiễm bằng cách chủng ngừa.

Gần 2 thế kỷ sau đó, vào ngày 8 tháng 5 năm 1980, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã loan báo rằng thế giới đã miễn trừ hoàn toàn với bệnh đậu mùa. Nhưng giờ đây, TS, GS Arthur Boylston - giáo sư danh dự về bệnh học tại Đại học Leeds, giảng viên cao cấp của Đại học Oxford lại thổi bùng câu chuyện về cô gái vắt sữa trong một bài viết mới nhất của ông đăng trên tờ Thời báo y học New England mang tựa đề "Huyền thoại cô gái vắt sữa".

Sự thật được tiết lộ

Ở đây còn có một câu chuyện khác được minh chứng bởi các lá thư, nhật ký và công trình nghiên cứu mà GS Arthur Boylston đã khám phá ra được trong công trình nghiên cứu của mình. Rằng nó còn liên quan đến một bác sĩ đồng quê tên là John Fewster, câu chuyện này được kể vào năm 1768, trùng thời điểm mà chú bé học việc Edward Jenner đang chăm chú lắng nghe câu chuyện chủng ngừa bệnh đậu mùa từ cô gái vắt sữa.

Bìa cuốn sách "Thách thức Thượng Đế: Bệnh đậu mùa và sự quên lãng của cuộc cách mạng y học vào thế kỷ 18" của GS Arthur Boylston.
Bìa cuốn sách "Thách thức Thượng Đế: Bệnh đậu mùa và sự quên lãng của cuộc cách mạng y học vào thế kỷ 18" của GS Arthur Boylston.

Cũng giống như các thầy thuốc vào thời kỳ đó, bác sĩ John Fewster đã chủng ngừa cho bệnh nhân bằng virus bệnh đậu mùa, cung cấp cho họ giường bệnh và chăm sóc y tế tại một ngôi nhà lớn. Các bệnh nhân sẽ ngụ ở đó cho tới khi bệnh tình của họ chấm dứt.

Bác sĩ Fewster đã điều trị cho một nhóm bệnh nhân nông dân ở Thornbury (không xa so với nơi Edward Jenner học việc). Một số nông dân được bác sĩ Fewster điều trị đã miễn dịch được căn bệnh. Bác sĩ Fewster mạnh dạn nói điều này vì các bệnh nhân đã không hình thành tác dụng phụ khi được chủng ngừa.

GS danh dự Arthur Boylston giải thích: "Thông thường, bệnh nhân sẽ bị đau nặng trên cánh tay của họ và đây là hình thức bệnh đậu mùa nhẹ. Nếu họ thật sự bị bệnh đậu mùa thì sẽ không có phản ứng này".

Những nông dân được bác sĩ John Fewster trị bệnh, nhấn mạnh rằng họ chưa từng mắc bệnh đậu mùa. Bác sĩ Fewster đã khám phá ra rằng những người nông dân đã không phản ứng với chủng ngừa bệnh đậu mùa vì họ đã có bệnh đậu mùa từ trước đó.

Và ông kết luận: "Các nông dân đã miễn dịch bệnh đậu mùa từ lần tiếp xúc với căn bệnh này". Yêu cầu của bác sĩ Fewster là một quan sát lâm sàng mà ngày hôm nay đã dẫn tới một nghiên cứu to lớn hơn và công bố nhiều kết quả; nhưng đó không phải là cách mà y học thời thế kỷ 18 đã làm.

GS Arthur Boylston giải thích: "Hồi xưa thì không có các tạp chí y khoa. Cánh bác sĩ thường giao tiếp thông qua những bữa tiệc nhỏ". Theo nữ GS Mary Fissell thì: "Những bữa họp mặt này là một phần rất quan trọng trong câu chuyện về bệnh đậu mùa. Những câu chuyện thần thoại tạo nên một câu chuyện đẹp. Nhưng quan trọng là giới y khoa bắt đầu tiếp nhận tin tức theo những cách mà họ chưa từng có từ trước đó".

Những cuộc họp mặt của giới bác sĩ Anh vào thế kỷ 18 thường diễn ra ở một quán rượu nhỏ mang tên là The Ship, GS Boylston đã khám phá ra tin này, ông cũng tìm thấy tên của 2 quý ông là anh em nhà Ludlow; và bác sĩ Edward Jenner, trong thời gian học việc cho anh em nhà Ludlow vào năm 1768. Tại buổi gặp mặt, bác sĩ Fewster kể chuyện về những nông dân chưa từng bị bệnh đậu mùa nhưng lại mắc căn bệnh này.

GS Boylston tin rằng anh em nhà Ludlow quay về nhà và nói với Edward Jenner về những quan sát của bác sĩ Fewster. Khi đó Jenner mới 13 tuổi và cậu chắc chắn là nghe về những quan sát của bác sĩ Fewster. Cuối cùng Jenner trở thành một trong các thành viên của hiệp hội y tế Anh xuất hiện tại The Ship. Edward Jenner có gần 30 năm suy ngẫm về căn bệnh đậu mùa trước khi thử nghiệm giả thuyết của mình vào năm 1796 bằng cách chủng ngừa em bé James Phipps.

 GS Boylston quả quyết: "Ý tưởng rằng bệnh đậu mùa có thể phòng ngừa một đợt lây nhiễm bệnh dịch đã đến từ những quan sát của bác sĩ Fewster vào năm 1768. Không hề liên quan đến cô gái vắt sữa".

Vậy huyền thoại về cô gái vắt sữa bắt đầu như thế nào? Thời kỳ đó, câu chuyện liên quan đến cô gái vắt sữa là được kể bởi một người bạn kiêm người viết tiểu sử đầu tiên của bác sĩ Edward Jenner tên là John Baron, chỉ vài năm sau khi ông Jenner tạ thế.

Theo nghiên cứu của GS Boylston, những bác sĩ khác vào thời kỳ đó đã không ngớt thẩm vấn bác sĩ Jenner rằng làm thế nào ông có thể tạo liên kết giữa bệnh đậu mùa và miễn dịch căn bệnh này. Bản thân bác sĩ Jenner cũng chưa từng giải thích làm thế nào mà ông có thể chứng minh giả thuyết để làm nên thí nghiệm vào năm 1796.

GS Boylston nhấn mạnh: "Sau khi bác sĩ Edward Jenner qua đời, người viết tiểu sử đã cố gắng bảo vệ danh tiếng cho ông". John Baron có thể đã dựng nên câu chuyện hoang đường về cô gái vắt sữa như là một cách để khẳng định rằng Jenner đã nảy sinh ra ý tưởng về kết nối bệnh đậu mùa, GS Boylston giải thích.

Nguyễn Thanh Hải (theo NPR)

Các tin khác

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Hệ thống quan trắc môi trường tự động là trụ cột quan trọng của quản trị môi trường, cung cấp dữ liệu phục vụ giám sát và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên liên tiếp thời gian qua, nhiều vụ việc dữ liệu quan trắc môi trường bị can thiệp, thao túng, không chỉ đặt ra trách nhiệm của các bộ, ngành, cá nhân có liên quan, mà còn đặt ra câu hỏi về doanh nghiệp được hưởng lợi, cơ chế quản lý dữ liệu và khả năng truy đến cùng chuỗi hành vi nếu có sự móc nối giữa các bên.

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Từng hai lần lĩnh án tù, Nguyễn Văn Dũng tiếp tục xuất hiện trong các phim ngắn với vai “đại ca” giang hồ. Trong vụ án liên quan kênh YouTube “Đời TV”, lời khai của những người tham gia cho thấy Dũng được mời đóng phim vì có lượng người theo dõi, có thể giúp kênh tăng lượt xem.

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Là một trong những nơi tập trung nhiều khu, cụm công nghiệp ở phía Nam, thu hút hàng triệu người từ khắp nơi đổ về làm công nhân và lao động tự do nên TP Đồng Nai luôn là địa bàn mà các đối tượng tội phạm, đặc biệt là trộm cắp, cướp giật chọn làm nơi gây án. Đối tượng mà chúng nhắm đến thường là công nhân. Không để tình trạng này tiếp diễn, Ban Giám đốc Công an TP Đồng Nai đã chỉ đạo Phòng Cảnh sát hình sự và Công an các xã, phường tăng cường nắm tình hình địa bàn, phối hợp tuần tra khép kín để kịp thời đấu tranh, triệt phá.

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Công ty khởi nghiệp của Đức SWARM Biotactics chế tạo côn trùng lai máy móc phục vụ mục đích quốc phòng - nhưng đây không phải là lần đầu tiên các nhà khoa học gắn camera lên những loài côn trùng. Các nhà nghiên cứu điều khiển côn trùng bằng cách gửi xung điện đến râu của chúng, khuyến khích gián di chuyển. Nếu thành công, các đàn robot này có thể được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ như trinh sát hoặc tìm kiếm cứu nạn.

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Thời gian vừa qua, trong khu vực cấm, hạn chế bay ở sân bay Tân Sơn Nhất, TP Hồ Chí Minh liên tục xuất hiện UAV hoạt động. Tình trạng này không những gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn của những chuyến bay ở cả hai chiều cất, hạ cánh; mà còn khiến nhiều chuyến bay phải tạm dừng nhiều giờ liền, nhiều chuyến phải hạ cánh gấp hoặc di chuyển đến sân bay khác để dừng chờ; gây thiệt hại hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng cho nhiều loại chi phí.

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Một khối băng và đá trên dãy Langtang bất ngờ sụp xuống, kéo theo lũ bùn đá tràn qua biên giới Trung Quốc và Nepal, phá hủy cửa khẩu, đường sá, nhà máy điện và nhiều khu dân cư. Nhưng Rasuwa không chỉ là câu chuyện về một thiên tai dữ dội, nó cảnh báo một thực tế rất đáng lo ngại. Himalaya,“mái nhà thế giới” và nguồn nước của phần lớn châu Á, đang biến đổi nhanh trong khi hạ tầng và các hành lang kết nối ngày càng tiến sâu vào những vùng núi dễ tổn thương. Khi băng, đá, nước và địa hình cùng mất ổn định, một biến cố trên sườn núi có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng xuyên biên giới.

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.