Nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân trong thời kỳ chuyển đổi số

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng ngày càng gắn bó mật thiết với đời sống xã hội, mang lại nhiều tiện ích to lớn trong học tập, lao động, sản xuất, kinh doanh và thực hiện thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, song song với những tiện ích đó, nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ lọt dữ liệu cá nhân, lừa đảo trực tuyến, xúc phạm danh dự, nhân phẩm và phát tán thông tin xấu, độc đang diễn biến ngày càng phức tạp, đặt ra những thách thức lớn đối với công tác bảo đảm ANTT.

Dữ liệu cá nhân – “Mỏ vàng” bị tội phạm mạng nhắm tới

Hiện nay, dữ liệu cá nhân đang trở thành mục tiêu hàng đầu mà các đối tượng phạm tội hướng tới, thông tin bị thu thập và chiếm đoạt không chỉ dừng lại ở họ tên, ngày tháng năm sinh, số điện thoại, địa chỉ mà còn mở rộng ra số tài khoản ngân hàng, thông tin giao dịch, hình ảnh giấy tờ tùy thân, dữ liệu vị trí, dữ liệu sinh trắc học cùng nhiều loại dữ liệu nhạy cảm khác.

Từ những nguồn thông tin này, tội phạm mạng dễ dàng xây dựng các kịch bản lừa đảo tinh vi, mạo danh cơ quan cơ quan chức năng nhà nước, cơ quan Công an, ngân hàng, doanh nghiệp, hoặc thậm chí giả danh người thân của nạn nhân nhằm thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Đặc biệt, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ Deepfake đã đẩy mức độ nguy hiểm khi lộ lọt dữ liệu càng cao. Chỉ dựa vào hình ảnh, giọng nói, video hoặc thông tin cá nhân được công khai trên mạng xã hội, các đối tượng có thể dễ dàng tạo ra các nội dung giả mạo để xuyên tạc, bôi nhọ, xúc phạm danh dự, hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản…

Thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy các vụ thu thập trái phép, mua bán dữ liệu xảy ra ở nhiều nơi. Đơn cử, gần đây, qua công tác nắm tình hình, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Lạng Sơn đã phát hiện một cơ sở kinh doanh thời trang trên địa bàn phường Đông Kinh lưu trữ trái phép tới 4.240 thông tin dữ liệu cá nhân của khách hàng trên hệ thống quản lý bán hàng điện tử. Đáng chú ý, ngoài dữ liệu phát sinh trong kinh doanh, chủ cơ sở này còn thu thập thêm một lượng lớn thông tin từ mạng xã hội mà không có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu. Dù thời điểm phát hiện, hậu quả từ việc thu thập trái phép dữ liệu chưa xảy ra, nhưng cơ quan Công an đã xử lý nghiêm cơ sở vi phạm này.

Không dừng lại ở đó, thời gian gần đây, nhiều đường dây mua bán dữ liệu cá nhân quy mô lớn liên tỉnh, xuyên quốc gia đã bị lực lượng Công an các tỉnh, thành phát hiện triệt phá. Mới đây, ngày 21/9, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao vừa phối hợp với Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Đắk Lắk đã bắt giữ 2 đối tượng là hai anh em ruột mua bán trái phép thông tin, dữ liệu cá nhân và tham gia đánh bạc trên mạng. Qua trích xuất thiết bị của Nguyễn Hưng Trung Phương và Nguyễn Hưng Nam Phương, lực lượng chức năng phát hiện khoảng 120 triệu dữ liệu cá nhân liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố và dữ liệu các cơ quan, doanh nghiệp trên cả nước thuộc các lĩnh vực tín dụng, ngân hàng, viễn thông, y tế, cán bộ công chức, được hai đối tượng này giao dịch mua bán, kiếm lợi số tiền khủng.

Trước đó, cuối tháng 6/2026, Công an tỉnh Nghệ An cũng đã triệt phá ổ nhóm do Phùng Xuân Đường (trú tại Phú Thọ) cầm đầu cùng đồng phạm, thu giữ nguồn dữ liệu chứa hơn 50 triệu thông tin cá nhân của các cán bộ, công chức, học sinh, sinh viên và lãnh đạo doanh nghiệp trên cả nước. Bước đầu xác định, ổ nhóm này giao dịch mua bán dữ liệu thông tin của tổ chức, cá nhân trái phép, thu lợi bất chính hơn 1 tỷ đồng. Đặc biệt, tháng 7/2026, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an TP Hà Nội chủ trì phối hợp với Phòng Cảnh sát hình sự triệt phá ổ nhóm mua bán dữ liệu hoạt động dưới vỏ bọc doanh nghiệp công nghệ khởi nghiệp do Đào Quang Huy cầm đầu, vận hành website taphoammo.net, thu hút hơn 1,35 triệu tài khoản đăng ký, hơn 46.000 gian hàng, phát sinh trên 53 triệu giao dịch mua bán với doanh thu vượt mốc 400 tỷ đồng.

Tăng cường bảo mật thông tin, nâng cao ý thức phòng ngừa

Để chủ động thiết lập hành lang pháp lý bảo vệ người dân, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026 đã quy định rõ ràng về dữ liệu cá nhân cũng như quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Theo đó, chủ thể dữ liệu có quyền được biết, đồng ý hoặc rút lại sự đồng ý, truy cập, chỉnh sửa, xóa dữ liệu, đồng thời có quyền khiếu nại, khởi kiện và yêu cầu bồi thường khi quyền lợi bị xâm phạm. Pháp luật cũng nghiêm cấm triệt để các hành vi mua bán dữ liệu, chiếm đoạt, làm lộ lọt hoặc sử dụng dữ liệu trái phép.

Trong quá trình chuyển đổi số, các doanh nghiệp và hộ kinh doanh đóng vai trò động lực phát triển kinh tế nhưng cũng là mục tiêu hàng đầu của các cuộc tấn công mạng. Thực tế ghi nhận nhiều sự cố không xuất phát từ cố ý vi phạm mà do sự chủ quan trong bảo mật, do đó, các đơn vị kinh doanh ngoài việc thúc đẩy công nghệ cần đặc biệt chú trọng đầu tư hạ tầng bảo mật, thực hiện mã hóa, phân quyền truy cập, sao lưu dữ liệu định kỳ, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ dữ liệu khách hàng và gắn trách nhiệm pháp lý vào từng hoạt động quảng cáo, thương mại điện tử trên môi trường mạng.

Song song với đó, công tác tuyên truyền, tập huấn nâng cao nhận thức cho CBCS và cộng đồng phải luôn được chú trọng. Đơn cử, Công an tỉnh Lạng Sơn rất chú trọng công tác tổ chức tập huấn bảo vệ bí mật nhà nước cho CBCS Công an các đơn vị, địa bàn. Đồng thời, tăng cường tổ chức tập huấn kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin và phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng cho cán bộ, đảng viên và lực lượng nòng cốt ở cơ sở. Tuyên truyền, phân tích cặn kẽ các phương thức lừa đảo phổ biến như giả danh cơ quan nhà nước, thông báo trúng thưởng… để lừa đảo; phổ biến rộng rãi Quy tắc "3 không" khi tham gia mạng xã hội (không bấm vào các đường link lạ; không cung cấp thông tin cá nhân trên các trang web không rõ nguồn gốc; không chuyển tiền khi chưa xác minh trực tiếp người nhận). Đồng thời, hướng dẫn người dân quy trình xử lý khẩn cấp khi phát hiện dấu hiệu bị lừa đảo: Nhanh chóng liên hệ ngân hàng khóa tài khoản, lưu giữ bằng chứng (tin nhắn, số điện thoại, tài khoản nhận tiền) và trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất.