Số phận tàu sân bay và máy bay tàng hình của quân đội phát xít Đức

Quân đội phát xít Đức từng sở hữu một chiếc hàng không mẫu hạm mang tên “Graf Zeppelin” (Công tước Zeppelin). Sau khi chiến tranh chấm dứt, con tàu đồ sộ ấy bỗng dưng “mất tích”, trở thành một trong những điều bí ẩn nhất của Thế chiến II. Mãi tới đầu những năm 90 thế kỷ trước, trong giai đoạn “cải tổ và công khai” do người đứng đầu Điện Kremlin Mikhail Gorbachev khởi xướng, qua các tài liệu được giải mật từ Cục Lưu trữ Xôviết cho thấy “Graf Zeppelin” đã bị quân Đức cố tình đánh đắm trước khi đầu hàng quân Đồng minh.

“Kho báu cuối cùng của Hiler”

Ngay từ năm 1935, tức là 4 năm trước khi Thế chiến II bùng nổ, tên trùm phát xít Adolf Hitler đã bày tỏ tham vọng làm "bá chủ đại dương", dọn đường cho mưu đồ thống trị thế giới sau này. Muốn vậy phải tăng cường sức mạnh cho Hải quân Quốc xã bằng đội tàu sân bay trang bị vũ khí hùng hậu.

Chương trình đóng những cỗ hàng không mẫu hạm đầu tiên đã được Hitler chính thức thông qua trong phiên họp nội các cuối cùng của năm 1936.

Đầu năm 1938, Thủy sư Đô đốc kiêm Tư lệnh Kriegsmarine (Hải quân phát xít) Eric Raeder trình lên Văn phòng Quốc trưởng bản tường trình chi tiết mang mật danh "Kế hoạch Z", dự kiến cho hạ thủy 4 chiếc tàu sân bay trong vòng 7 năm.

Ngày 8/12/1938, cỗ hàng không mẫu hạm đầu tiên chính thức được hạ thủy. Nó dài 262,5m cùng lượng rẽ nước 33.500 tấn, có thể chứa 43 máy bay trên boong với 1.720 lính thủy và 306 phi công cùng thợ kỹ thuật không quân.

Con tàu đồ sộ này mang tên "Graf Zeppelin" để tưởng nhớ Công tước Ferdinand von Zeppelin (1838-1917), người sáng lập hãng sản xuất khinh khí cầu hiệu Zeppelin nổi tiếng của Đức. Còn chiếc thứ hai theo dự kiến sẽ được đặt tên là "Peter Strasser"…

Hàng không mẫu hạm "Công tước Zeppelin" trên âu tàu trước khi hạ thủy, nhưng không bao giờ được chính thức cho tham chiến. (ảnh tư liệu trong hồ sơ lưu trữ).
Hàng không mẫu hạm "Công tước Zeppelin" trên âu tàu trước khi hạ thủy, nhưng không bao giờ được chính thức cho tham chiến. (ảnh tư liệu trong hồ sơ lưu trữ).

Nhưng kế hoạch Z đột nhiên bị ngưng trệ do sự bất đồng sâu sắc trong giới lãnh đạo quân sự chóp bu. Như biên bản các cuộc hội nghị tối mật về Hải quân Đức được tìm thấy sau Thế chiến II, thì Thống chế Herman Goering, Tư lệnh Luftwaffe (Không quân phát xít) thường ra sức phản bác chiến lược "can thiệp thô bạo" của hải quân vào nhiệm vụ của không quân - qua sự hiện diện của các cỗ tàu sân bay.

Còn Đô đốc Karl Donitz, Tư lệnh Hạm đội tàu ngầm lại cho rằng đó là một chương trình "quá tốn kém dễ làm suy giảm tiềm lực quốc phòng của đất nước".

Riêng "cha đẻ của tàu sân bay Đức" E.Raeder vẫn khăng khăng bám lấy luận điểm của mình…

Để tránh việc nội bộ bất hòa trước tình hình chiến trường ngày một tồi tệ, năm 1943 Hitler đã cách chức Đô đốc Raeder và bổ nhiệm Đô đốc Donitz thay thế; đồng nghĩa với kế hoạch Z bị phá sản.

Vũ khí trang bị trên "Graf Zeppelin" - khi ấy vẫn nằm trong biên chế của lực lượng Tổng dự bị Đức - được tháo ra bàn giao lại cho Bộ Tư lệnh Pháo binh đang phòng thủ vùng duyên hải Na Uy.

Còn cỗ hàng không mẫu hạm đầu tiên và duy nhất của quân đội Quốc xã được một toán đặc nhiệm SS đánh chìm tại bãi nước cạn gần Quân cảng  Stettin  (nay là Hải cảng Szczecin thuộc Cộng hòa Ba Lan) vào ngày 25/4/1945, trước khi Hồng quân Xôviết tiến vào tiếp quản vùng này.

Căn cứ nổi PO -101 bên ngoài quân cảng Leningrad.
Căn cứ nổi PO -101 bên ngoài quân cảng Leningrad.

Điều khó lý giải là kể từ sau ngày Đức Quốc xã bại trận, chiếc "Graf Zeppelin" vốn được giới sử gia quân sự phương Tây mỉa mai là "kho báu cuối cùng của Hitler" bỗng dưng… "bặt vô âm tín".

Tình báo Anh cho rằng Hồng quân Liên Xô đã trục vớt và sửa sang lại, biến thành tàu vận tải chuyên chở chiến lợi phẩm từ Đức và Ba Lan về Nga. Còn phản gián Mỹ lại quả quyết, chiếc "Công tước Zeppelin" bị trúng thủy lôi tại vịnh Rugen vào ngày 15/8/1947, khi đang trên đường được tàu khu trục của Hải quân Xôviết kéo về Quân cảng Leningrad…

Chỉ tới khi các tài liệu lưu trữ tại Moscow được giải mật, sự thật mới được làm sáng tỏ. Quả đúng là sau khi chiếm được Quân cảng Stettin, người Nga đã kéo "kho báu cuối cùng của Hitler" về Leningrad (Saint Petersburg hiện nay), neo lại dưới tên gọi "Căn cứ nổi số 1", hay mật danh PO -101 trong hồ sơ quân sự, nhằm phục hồi nguyên trạng đúng tính năng vốn có ban đầu.

Vị trí đắm của "Graf Zeppelin" được xác định qua màn hình radar trên tàu ORP Arctowski.
Vị trí đắm của "Graf Zeppelin" được xác định qua màn hình radar trên tàu ORP Arctowski.

Nhưng chiểu theo một thỏa ước quốc tế được lãnh đạo các nước thắng trận thuộc phe Đồng minh ký ngày 15/8/1946, thì tất cả tàu bè của phe Trục thuộc hạng C (đã hư hỏng hoặc bị mắc cạn) đều phải được phá hủy hoặc nhấn chìm dưới lòng nước sâu, nên Hải quân Xôviết thừa lệnh từ Đại Nguyên soái, Tổng Tư lệnh Iozef Stalin đã kéo "Graf Zeppelin" trở lại vùng biển Ba Lan.

Đúng một năm sau, ngày 15/8/1947, một phi đội thuộc Hạm đội Biển Bắc tiến hành ném xuống boong tàu 24 trái bom lớn nhỏ khác nhau mà vẫn không chìm. Cuối cùng, một toán đặc công nước phải cho phát hỏa cùng lúc 2 quả ngư lôi công suất cực lớn dưới đáy tàu mới khiến nó chìm hẳn. Nhưng sơ đồ mô tả tọa độ vị trí nơi "Graf Zeppelin" bị Hải quân Xôviết đánh đắm đột nhiên thất lạc…

Bản vẽ thiết kế phi cơ tàng hình Ho-229.
Bản vẽ thiết kế phi cơ tàng hình Ho-229.

Mùa hè năm 2006, một nhóm thợ lặn thuộc Công ty Petrobaltic chuyên thăm dò dầu khí ven thềm lục địa Ba Lan, đã tình cờ phát hiện ra những mảnh vỡ thuộc chiếc tàu sân bay cũ dưới lòng biển sâu 80m, cách hải cảng Gdansk 38 hải lý về phía bắc. Tin tức được thông báo về Warsaw.

Ngày 26/7/2006, tàu thăm dò ORP Arctowski của Hải quân Ba Lan được phái tới hiện trường và xác nhận đó chính là "kho báu cuối cùng của Hitler". Ngay sau khi chiếc "Graf Zeppelin" được phát hiện, Hãng tin DPA dẫn một nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Đức khẳng định, rằng Chính phủ Berlin sẽ không đòi quyền sở hữu cái gọi là "kho báu cuối cùng của Hitler".

Về phần chính giới Warsaw cũng đồng nhất với quan điểm rằng, nước Nga với tư cách thừa kế hợp pháp của Liên bang Xôviết trước đây, sẽ có toàn quyền định đoạt số phận con  tàu đồ sộ đang nằm dưới đáy biển Baltic.

Washington làm chủ công nghệ máy bay tàng hình nhờ HO-229 của không quân phát xít Đức

Sau khi đã chinh phục gần như trọn vẹn Âu lục, quân đội Đức vấp  phải sự kháng cự bất ngờ trong các cuộc không kích nước Anh, do đối phương đã cải tiến loại radar mới phát hiện mọi vật thể đang bay đến gần. Ban lãnh đạo Quốc xã liền nghĩ đến việc chế ra loại máy bay cường kích mới hòng khuất phục người Anh.

Thống chế Hermann Goering - Tư lệnh lực lượng Không quân phát xít (Luftwaffe) - liền yêu cầu Công ty GWF, hãng sản xuất máy bay quân sự chủ yếu lúc ấy phải chế tạo loại phi cơ có thể ném bom Bộ chỉ huy quân Đồng minh đồn trú trên đất Anh, gây bất ngờ cho địch quân cùng những tổn thất nặng nề.

Dựa trên bản thiết kế của cặp kiến trúc sư hàng không hàng đầu, cũng là 2 anh em Reimar và Walter Horten cho phép phi cơ hiệu Ho-229 mang được tới 1 tấn bom, có thể bay với vận tốc 1.000km/giờ ở độ cao 15km.

Chuyến bay đầu tiên do Luftwaffe thực hiện.
Chuyến bay đầu tiên do Luftwaffe thực hiện.

Điểm đặc biệt nữa lần đầu tiên công nghệ tàng hình được áp dụng trên cỗ cường kích phản lực có tầm hoạt động trên 1.000 cây số này, khiến radar đối phương không thể dò tìm ra giúp lực lượng phòng thủ kịp phản ứng hữu hiệu.

Công ty GWF đã sản xuất và cho thử nghiệm kiểu phi cơ Ho-229 V1 mang hình dáng khí động học tối ưu vào đầu tháng 3/1943, hoàn toàn có thể thay thế loại máy bay ném bom Junkers Jumo 004B có cùng vận tốc nhưng tiêu tốn nhiên liệu quá mức.

Đến cuối năm 1944, GWF cho xuất xưởng loại phi cơ cải tiến Ho-229 V2, với tính năng vượt trội được so ngang loại tiêm kích nổi tiếng Me-262.

Hơn 3 tháng sau xuất hiện chiếc Ho-229 V3 khắc phục các khiếm khuyết từ các kiểu trước đấy, đáp ứng hoàn hảo cả 2 nhiệm vụ tấn công cũng như phòng thủ tầm xa, nhưng chưa kịp đưa vào sản xuất hàng loạt thì quân Đức thất trận.

Nhằm khai thác các kỹ thuật quân sự tiên tiến của đối phương, một nguyên mẫu Ho-229 V3 đã được chở về Mỹ làm dấy lên nghi vấn, rằng Washington làm chủ công nghệ tàng hình hiện nay dựa trên mô hình Ho-229 của quân Đức phát xít.

Tháo dỡ Ho -229 V3 cho mục đích nghiên cứu ở Mỹ.
Tháo dỡ Ho -229 V3 cho mục đích nghiên cứu ở Mỹ.

Quả thực là trong thời gian gần đây dựa trên bản vẽ duy nhất còn giữ được trong kho lưu trữ từ Thế chiến II, các chuyên gia của Công ty Northrop Grumman của Mỹ đã tái dựng mô hình chiếc phi cơ ném bom phản lực hiệu Ho-229, nhằm xác định khả năng tàng hình đích thực từ phương tiện bay hiện đại nhất của Luftwaffe.

Kết quả so với thế hệ radar cùng thời thì phi cơ cường kích Ho-229 có đến 80% thành phần không hấp thụ sóng điện từ, nghĩa là không xuất hiện trên màn hình hiển thị radar. Chương trình thể nghiệm này đã được phát trên kênh truyền hình National Geographic ở Mỹ nhân kỷ niệm 70 năm kết thúc Thế chiến II.

Được biết, Northrop Grumman cũng là hãng thiết kế và chế tạo kiểu phi cơ ném bom chiến lược tàng hình B -2A tối tân nhất thế giới, cùng giá thành lên tới hơn 1 tỉ USD mỗi chiếc.

Trần Hồng (theo Secret Services)

Các tin khác

Kế hoạch an ninh chưa từng có cho World Cup 2026 của người Mỹ

Kế hoạch an ninh chưa từng có cho World Cup 2026 của người Mỹ

Khi trái bóng Trionda chính thức lăn trên sân vào ngày 11/6/2026, World Cup lớn nhất trong lịch sử, trải dài trên 16 thành phố thuộc 3 quốc gia Bắc Mỹ, với 48 đội tuyển và 104 trận đấu đã chính thức khai mạc. Với tư cách là quốc gia chủ nhà chính đăng cai tới 78 trận đấu, nước Mỹ đã chuẩn bị một kế hoạch an ninh lớn chưa từng có để bảo vệ an toàn cho sự kiện lần này.

“Con mắt ma” của CIA trên bầu trời Liên Xô

“Con mắt ma” của CIA trên bầu trời Liên Xô

Trong Chiến tranh lạnh, có những vũ khí không cần khai hỏa vẫn làm rung chuyển thế giới. U-2 là một trường hợp như vậy. Nó không mang bom, không tên lửa, không được thiết kế để giao chiến trên không. Thứ nguy hiểm nhất là máy ảnh, cảm biến và độ cao tưởng như ngoài tầm với của phòng không Liên Xô.

Đại tá tình báo trong vai giám đốc hãng phim

Đại tá tình báo trong vai giám đốc hãng phim

Với tiêu đề Lights, Camera, Covert Action (Ánh sáng, máy quay và hoạt động bí mật) đăng trên tạp chí Lưu trữ lịch sử tình báo (EHA) trực tuyến Nga, tác giả, Đại tá KGB Stanislav Lekarev đã kể về những năm tháng hoạt động bí mật của ông tại Vương quốc Anh dưới vai giám đốc điều hành hãng phim SovExportFilm những thập niên 70 thế kỷ trước.

Nga ngăn chặn chiến dịch nghe lén điện thoại lớn nhất của tình báo Phương Tây

Nga ngăn chặn chiến dịch nghe lén điện thoại lớn nhất của tình báo Phương Tây

Trong thế kỷ XXI, những bí mật của chúng ta liên tục bị săn lùng bằng các phương tiện điện tử. Vì vậy, yêu cầu thận trọng trong phát ngôn và chia sẻ thông tin ngày càng trở nên cấp thiết. Trao đổi với phóng viên Báo “Luận chứng tuần”, Đại tá Sergey Matveev, chuyên gia an ninh mạng từng công tác tại Cơ quan An ninh Liên bang Nga, đã chia sẻ một số ý kiến về những nguy cơ mà thời đại kỹ thuật số đang đặt ra. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

Lỗ hổng của nước Anh

Lỗ hổng của nước Anh

Hai lá đơn từ chức được gửi đi gần như đồng thời của hai bộ trưởng đứng đầu lực lượng quân đội Anh hôm 11/6/2026 vừa qua không chỉ bộc lộ những bất đồng trong chính phủ. Nghiêm trọng hơn, nó đã phơi bày một lỗ hổng an ninh nghiêm trọng đe dọa vị thế của Anh trên bản đồ thế giới.

Số phận người phụ nữ ám sát hụt Tổng thống Gerald Ford

Số phận người phụ nữ ám sát hụt Tổng thống Gerald Ford

Ngày 15/1/1976, bồi thẩm đoàn tại Tòa án Liên bang khu vực Bắc California đã kết án tù chung thân đối với Sara Moore. Bản án có thể được xem là quá nghiêm khắc, bởi vì Moore không giết ai, mà chỉ thực hiện một vụ ám sát bất thành. Tuy nhiên, mục tiêu của bà ta là Tổng thống Hoa Kỳ Gerald Ford.

Bí mật về tàu ngầm Mỹ đắt giá nhất Thế chiến II

Bí mật về tàu ngầm Mỹ đắt giá nhất Thế chiến II

Ngày 10/2/1942, tàu ngầm Mỹ US Trout (SS-202) đã đánh chìm hai tàu vận tải của Nhật Bản. Thoạt nhìn, điều này dường như chẳng có gì đặc biệt, bởi trong suốt cuộc chiến ở Thái Bình Dương, có hàng trăm cuộc tấn công tương tự. Tuy nhiên, cuộc tấn công lần này được thực hiện bởi một tàu ngầm đang chở trên khoang một kho báu trị giá hàng triệu USD.

60 con thuyền trong bóng tối và sai số chết người của tình báo Ottoman

60 con thuyền trong bóng tối và sai số chết người của tình báo Ottoman

Từ Công đồng Trent đến vùng biển Lepanto, tình báo Ottoman thế kỷ XVI từng len qua những lối mà châu Âu ít nghi ngờ nhất: áo giáo sĩ, thương nhân, hải tặc, người cải đạo, tù binh được thả. Nhưng một đế chế có thể thu được rất nhiều tin tức mà vẫn thua, nếu thông tin khi về đến trung tâm quyền lực bị che khuất bởi nỗi sợ nói thật.

Đằng sau vụ bắt giữ nhân sự quốc phòng tại Ba Lan

Đằng sau vụ bắt giữ nhân sự quốc phòng tại Ba Lan

Vụ bắt giữ một nhân sự trong lĩnh vực quốc phòng tại Ba Lan công bố hôm 30/5/2026 đang đặt ra những câu hỏi về mức độ an toàn của thông tin chiến lược, nhất là trong bối cảnh chuỗi cung ứng quân sự ngày càng trở nên nhạy cảm.

“Trạm rửa tiền” của Mafia trong vỏ bọc cửa hàng kem

“Trạm rửa tiền” của Mafia trong vỏ bọc cửa hàng kem

Giữa miền Tây nước Đức, một cửa hàng kem Ý trở thành tâm điểm của chiến dịch truy quét mafia lớn nhất châu Âu. Không phải vì những tiếng súng hay một vụ giết người công khai, mà vì một thứ tinh vi hơn nhiều: dòng tiền mua bán ma túy từ Nam Mỹ được hợp thức hóa qua những doanh nghiệp bề ngoài rất bình thường.

AI và cuộc chiến quyền kiểm soát

AI và cuộc chiến quyền kiểm soát

Một cuộc kiểm thử đối với chatbot AI đã làm dấy lên những lo ngại mới về nguy cơ công nghệ này có thể bị lợi dụng để tiếp cận và phổ biến các tri thức liên quan đến vũ khí sinh học.

Giải mã bí ẩn bức điêu khắc tại trụ sở CIA

Giải mã bí ẩn bức điêu khắc tại trụ sở CIA

Năm 1990, một tác phẩm điêu khắc bí ẩn được dựng lên trong khuôn viên của CIA tại Langley, bang Virginia. Công trình này gồm những tấm đồng khổng lồ được khắc các thông điệp mã hóa mà gần một thập kỷ không ai có thể giải được. Bước đột phá diễn ra ngay trước thềm thiên niên kỷ mới - 3 trong số 4 đoạn văn bản đã được giải mã, nhưng đoạn văn bản thứ 4 mà các chuyên gia coi là chìa khóa để hiểu nội dung toàn bộ tác phẩm, cho đến nay vẫn được giữ bí mật.

Hải quân mỹ trả giá vì sai lầm tình báo

Hải quân mỹ trả giá vì sai lầm tình báo

Ngày 24/4/1945, tàu ngầm U-546 của Đức Quốc xã đã bị đánh chìm trên Đại Tây dương, khiến toàn bộ thủy thủ đoàn bị bắt làm tù binh. Trong quá trình thẩm vấn, họ bị ép trả lời câu hỏi: cuộc tấn công tên lửa của Đức vào lãnh thổ Hoa Kỳ sẽ diễn ra vào lúc nào? Tuy nhiên, các tù binh Đức không thể cung cấp những thông tin được yêu cầu, bởi kế hoạch tấn công tên lửa vào Mỹ chỉ tồn tại trong suy nghĩ của các điệp viên Mỹ.

Thiếu tướng Lê Tiền: Người anh hùng thầm lặng giữa lòng miền Nam kháng chiến

Thiếu tướng Lê Tiền: Người anh hùng thầm lặng giữa lòng miền Nam kháng chiến

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đầy cam go của dân tộc, có những trận đánh hiển hách được ghi vào sử sách, nhưng cũng có những "trận tuyến thầm lặng" đầy quyết liệt và hiểm nguy. Thiếu tướng Lê Tiền (tên thân mật là Hai Tiền), nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh, với quá trình hoạt động cách mạng và công tác an ninh phong phú chính là biểu tượng của chiến sĩ an ninh trên trận tuyến ấy. Trải qua hơn 50 năm hoạt động cách mạng, ông đã dành trọn những năm tháng thanh xuân gắn bó với mảnh đất phương Nam, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc.

Nhóm tình báo “Đô đốc” thu thập thông tin mật từ Quốc vương Thụy Điển

Nhóm tình báo “Đô đốc” thu thập thông tin mật từ Quốc vương Thụy Điển

Trong lịch sử tình báo quân sự Nga và Liên Xô, đại tá hải quân Vladimir Stashevsky là một trường hợp đặc biệt. Từng đứng đầu mạng lưới tình báo tại Bắc Âu trong Thế chiến I, ông lại trở thành điệp viên nằm vùng trong Thế chiến II. Sau Cách mạng Tháng 10, giới lưu vong coi ông là người thân Liên Xô, còn chính quyền Xô viết lại nghi ngờ lòng trung thành của ông, vì ông vốn là một sĩ quan Nga hoàng. Bất chấp mọi ngờ vực và biến động, Stashevsky vẫn tiếp tục phục vụ Tổ quốc.

Lặng lẽ chiến dịch Cyber Guardian

Lặng lẽ chiến dịch Cyber Guardian

Ngày 18/7/2025, Bộ trưởng Điều phối An ninh quốc gia Singapore K. Shanmugam lần đầu công khai xác nhận UNC3886, một nhóm tấn công mạng tinh vi, đang nhắm vào hạ tầng trọng yếu của đảo quốc.

Giải mật hồ sơ tình báo 2017 chấn động nước Mỹ

Giải mật hồ sơ tình báo 2017 chấn động nước Mỹ

Cuộc rà soát mới của FBI đối với một số cựu và đương nhiệm sĩ quan CIA đang kéo trở lại tâm điểm một hồ sơ tình báo từng gây tranh luận kéo dài suốt nhiều năm ở Washington: bản đánh giá liên ngành công bố đầu năm 2017 về can thiệp bầu cử Mỹ.

Ukraine thử nghiệm nền tảng AI hỗ trợ tác chiến

Ukraine thử nghiệm nền tảng AI hỗ trợ tác chiến

CEO Palantir Alex Karp tiết lộ Ukraine đang sử dụng các nền tảng AI của công ty để phân tích dữ liệu chiến trường theo thời gian thực, qua đó thay đổi cách người lính phát hiện mục tiêu, xử lý thông tin và tiến hành tác chiến trong chiến tranh hiện đại.

Những đặc điểm chung của các điệp viên Anh hoạt động tại Nga

Những đặc điểm chung của các điệp viên Anh hoạt động tại Nga

Hành vi bất thường và thậm chí mang tính khiêu khích của một nhân viên đại sứ quán Anh đã thu hút sự chú ý của cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB). Kết quả là ông ta đã phải rời khỏi Nga vì bị cáo buộc sử dụng vỏ bọc ngoại giao để hoạt động gián điệp. Vậy, ông ta đã bị phát hiện như thế nào, đang tìm cách gặp ai, thu thập thông tin gì, và tại sao lại hành xử thiếu chuyên nghiệp như vậy?

Cuộc sống hiện tại của điệp viên Mỹ Edward Snowden

Cuộc sống hiện tại của điệp viên Mỹ Edward Snowden

Trong lịch sử thế kỷ XXI, hiếm có nhân vật nào tạo ra làn sóng dư luận mạnh mẽ như Edward Snowden. Với người này, anh là anh hùng đấu tranh vì tự do và quyền con người; với người khác, anh lại là kẻ phản bội tiết lộ bí mật quốc gia. Năm 2013, những tuyên bố gây chấn động của Snowden về chương trình giám sát toàn cầu của tình báo Mỹ đã làm rung chuyển thế giới. Bài viết giới thiệu về cuộc sống hiện tại của Snowden tại nước Nga.