Nóng bỏng cuộc chạy đua về Nam Cực

Bất chấp sự khắc nghiệt của khí hậu lạnh giá nhất thế giới, Nam Cực từ lâu đã được chú ý nhờ vị trí địa lý đặc biệt, cùng những nguồn tài nguyên năng lượng và khoáng sản khổng lồ. Giới quan sát nhận định, "cuộc đua" tranh giành ưu thế tại vùng đất lạnh giá này đang dần nóng lên, có nguy cơ dẫn tới căng thẳng giữa một số cường quốc.

"Miếng bánh” hấp dẫn

Nam Cực được miêu tả là khu vực cực kỳ quan trọng với khoa học, ẩn giấu nhiều thông số liên quan đến khí hậu của Trái Đất trong các lớp băng dày. Nam Cực cũng là lục địa cao nhất thế giới (có độ cao trung bình 2.800m so với mực nước biển), trong đó vùng Dome A (ở độ cao gần 4.100m) được giới khoa học lưu tâm vì cực kỳ lý tưởng cho hoạt động quan sát không gian và giám sát vệ tinh. 

Quan trọng hơn, khu vực này còn được cho là nơi có trữ lượng dầu mỏ lên tới 200 tỉ thùng, cùng vô số các khoáng sản, kim loại quý hiếm, hải sản giàu protein và nguồn nước sạch dồi dào.

Quan ngại gia tăng trong bối cảnh các quốc gia đều muốn tuyên bố chủ quyền ở Nam Cực.
Quan ngại gia tăng trong bối cảnh các quốc gia đều muốn tuyên bố chủ quyền ở Nam Cực.

Trong bối cảnh sự phát triển của khoa học công nghệ giúp vượt qua rào cản thời tiết, con đường tiếp cận Nam Cực ngày càng thuận lợi hơn. Chẳng thế mà các quốc gia liên tiếp "nhảy" vào tranh giành "miếng bánh" Nam Cực. 

Một số quốc gia như Anh, Argentina hay Chile bộc lộ mưu cầu chủ quyền Nam Cực từ rất sớm, trong khi Mỹ và Liên Xô (cũ) lại tỏ ra đủng đỉnh hơn nhưng cũng không kém phần quyết liệt khi thiết lập các trạm khảo sát khoa học phân bố đồng đều ở Nam Cực. Các trạm nghiên cứu sau đó được hai cường quốc biến thành những căn nhà chiếm đóng lãnh thổ.

Nhằm tránh chiến tranh bùng nổ, Hiệp ước Nam Cực ra đời năm 1959 do 12 quốc gia ký kết, với mục đích bảo vệ lãnh thổ Nam Cực và khẳng định các hoạt động của con người ở đây chỉ nhằm mục đích hòa bình (đặc biệt là nghiên cứu khoa học). 

Hiệp ước tuyên bố lục địa băng giá này là tài sản chung của loài người, không thuộc về bất kỳ ai và không quốc gia nào được khẳng định chủ quyền. Tuy nhiên cho đến nay, ngày càng có nhiều bên tham gia Hiệp ước khiến việc đàm phán đưa ra các quy định về Nam Cực ngày càng khó khăn khi gần như không thể tìm được tiếng nói chung.

Ai cũng muốn chủ quyền

Quan ngại gia tăng trong bối cảnh các quốc gia đẩy nhanh quá trình "thâu tóm" Nam Cực. Gần đây, Anh tuyên bố sẽ khẳng định chủ quyền tại vùng đáy biển rộng 1 triệu km² thuộc Nam Cực, còn Mỹ úp mở chuyện kinh doanh và khai khoáng ở vùng đất lạnh giá này.

Trong khi đó, Argentina hay Chile còn thiết lập các hoạt động bưu điện hay ngân hàng tại Nam Cực, thách thức bất kỳ sự khẳng định chủ quyền nào ở vùng đáy biển Nam Cực. Đặc biệt, Nhật Bản tuyên bố là quốc gia duy nhất sở hữu công nghệ phát triển mỏ khí ga tự nhiên ở Nam Cực, tin rằng Tokyo hoàn toàn có quyền sở hữu một phần tài nguyên Nam Cực.

"Tay chơi" mới nổi đáng gờm chính là Trung Quốc - quốc gia đặc biệt năng nổ xây trạm nghiên cứu mới và đưa ra yêu sách về môi trường khiến nhiều thành viên Hiệp ước chia rẽ. Bắc Kinh còn đầu tư đóng tàu phá băng và mua trực thăng hoạt động trong môi trường băng giá. 

Không những thế, một công ty Trung Quốc hồi tháng 9 tuyên bố mở rộng phạm vi đánh cá đến Nam Cực. Động thái phản ánh rõ nhất nỗ lực tăng cường sự hiện diện ở Nam Cực của Bắc Kinh là thỏa thuận 5 năm với Australia, cho phép tàu và máy bay của Bắc Kinh được tiếp nhiên liệu và thực phẩm ở Hobart (thuộc bang Tasmania, Australia) trước khi đến Nam Cực.

Nhận ra mưu đồ của Bắc Kinh, Australia đã ngay lập tức lên tiếng cân nhắc lại thỏa thuận đã ký. Australia hiện dẫn đầu các quốc gia phản đối mọi yêu sách của Trung Quốc ở Dome A, cùng việc Bắc Kinh tự ý soạn thảo bộ quy tắc ứng xử Nam Cực. 

Tiếp đó, Australia cáo buộc Trung Quốc đang âm thầm xây dựng căn cứ quân sự hoặc đưa các thiết bị phục vụ mục đích quân sự tới Nam Cực. Đáp lại, Trung Quốc chỉ trích ý định thành lập công viên hải dương tại Nam Cực của Australia, vốn được Liên minh châu Âu hậu thuẫn. Theo đó, đây chỉ là cái cớ để Australia chiếm đất Nam Cực chứ không thể giúp bảo vệ san hô hay hạn chế đánh sắt hải sản xung quanh Nam Cực như hứa hẹn.

Đi tìm tiếng nói chung

Có thể nói, những lĩnh vực căng thẳng lớn nhất hiện nay ở Nam Cực liên quan đến các lợi ích kinh tế và chính trị. Khu vực bao quanh Nam Cực (Nam Băng Dương) bị biến thành ngư trường của nhiều quốc gia, hàng ngày chứng kiến việc đánh bắt hải sản gia tăng. 

Bên cạnh đó, Nam Cực đứng trước nguy cơ bùng nổ du lịch không kiểm soát khi các quốc gia có thể đưa du thuyền hay máy bay đến đây dễ dàng hơn rất nhiều. Ngay cả vấn đề nghiên cứu khoa học cũng làm dấy lên nhiều quan ngại: trong bối cảnh tranh chấp chủ quyền, ai sẽ sở hữu quyền tài sản trí tuệ từ các mẫu thí nghiệm ở Nam Cực khi chúng có tiềm năng ứng dụng trong thương mại và y dược?

Việc nhiều nước tuyên bố chủ quyền Nam Cực cũng khiến các cuộc đàm phán và thảo luận để thành lập các quy định mới phải liên tục hoãn lại. Giới quan sát cho rằng, các quốc gia hiện chưa có ý định rời Hiệp ước 1959, nhưng cũng chẳng có động thái tích cực để cải cách mà cứ thờ ơ cho đến khi Hiệp ước hết hiệu lực vào năm 2048. 

Do Hiệp ước 1959 vẫn đang hoạt động bên ngoài khuôn khổ Liên Hợp Quốc, các tổ chức phi chính phủ đã kêu gọi đưa Hiệp ước vào phạm vi được điều chỉnh bởi nguyên tắc Di sản chung của nhân loại. Một số tổ chức môi trường yêu cầu Liên Hợp Quốc đưa Nam Cực thành khu bảo tồn thiên nhiên hoang dã cần bảo vệ của nhân loại. 

Họ tin rằng, đây là cách duy nhất để củng cố Hiệp ước 1959, đồng thời giúp các quốc gia ngoài Hiệp ước có thể lên tiếng hay tham gia vào quá trình xử lý tranh chấp, từ đó bình ổn cục diện Nam Cực.

Nguyễn Tuyết

Các tin khác

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Hệ thống quan trắc môi trường tự động là trụ cột quan trọng của quản trị môi trường, cung cấp dữ liệu phục vụ giám sát và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên liên tiếp thời gian qua, nhiều vụ việc dữ liệu quan trắc môi trường bị can thiệp, thao túng, không chỉ đặt ra trách nhiệm của các bộ, ngành, cá nhân có liên quan, mà còn đặt ra câu hỏi về doanh nghiệp được hưởng lợi, cơ chế quản lý dữ liệu và khả năng truy đến cùng chuỗi hành vi nếu có sự móc nối giữa các bên.

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Từng hai lần lĩnh án tù, Nguyễn Văn Dũng tiếp tục xuất hiện trong các phim ngắn với vai “đại ca” giang hồ. Trong vụ án liên quan kênh YouTube “Đời TV”, lời khai của những người tham gia cho thấy Dũng được mời đóng phim vì có lượng người theo dõi, có thể giúp kênh tăng lượt xem.

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Là một trong những nơi tập trung nhiều khu, cụm công nghiệp ở phía Nam, thu hút hàng triệu người từ khắp nơi đổ về làm công nhân và lao động tự do nên TP Đồng Nai luôn là địa bàn mà các đối tượng tội phạm, đặc biệt là trộm cắp, cướp giật chọn làm nơi gây án. Đối tượng mà chúng nhắm đến thường là công nhân. Không để tình trạng này tiếp diễn, Ban Giám đốc Công an TP Đồng Nai đã chỉ đạo Phòng Cảnh sát hình sự và Công an các xã, phường tăng cường nắm tình hình địa bàn, phối hợp tuần tra khép kín để kịp thời đấu tranh, triệt phá.

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Công ty khởi nghiệp của Đức SWARM Biotactics chế tạo côn trùng lai máy móc phục vụ mục đích quốc phòng - nhưng đây không phải là lần đầu tiên các nhà khoa học gắn camera lên những loài côn trùng. Các nhà nghiên cứu điều khiển côn trùng bằng cách gửi xung điện đến râu của chúng, khuyến khích gián di chuyển. Nếu thành công, các đàn robot này có thể được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ như trinh sát hoặc tìm kiếm cứu nạn.

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Thời gian vừa qua, trong khu vực cấm, hạn chế bay ở sân bay Tân Sơn Nhất, TP Hồ Chí Minh liên tục xuất hiện UAV hoạt động. Tình trạng này không những gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn của những chuyến bay ở cả hai chiều cất, hạ cánh; mà còn khiến nhiều chuyến bay phải tạm dừng nhiều giờ liền, nhiều chuyến phải hạ cánh gấp hoặc di chuyển đến sân bay khác để dừng chờ; gây thiệt hại hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng cho nhiều loại chi phí.

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Một khối băng và đá trên dãy Langtang bất ngờ sụp xuống, kéo theo lũ bùn đá tràn qua biên giới Trung Quốc và Nepal, phá hủy cửa khẩu, đường sá, nhà máy điện và nhiều khu dân cư. Nhưng Rasuwa không chỉ là câu chuyện về một thiên tai dữ dội, nó cảnh báo một thực tế rất đáng lo ngại. Himalaya,“mái nhà thế giới” và nguồn nước của phần lớn châu Á, đang biến đổi nhanh trong khi hạ tầng và các hành lang kết nối ngày càng tiến sâu vào những vùng núi dễ tổn thương. Khi băng, đá, nước và địa hình cùng mất ổn định, một biến cố trên sườn núi có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng xuyên biên giới.

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.