Nóng bỏng cuộc chạy đua về Nam Cực

Bất chấp sự khắc nghiệt của khí hậu lạnh giá nhất thế giới, Nam Cực từ lâu đã được chú ý nhờ vị trí địa lý đặc biệt, cùng những nguồn tài nguyên năng lượng và khoáng sản khổng lồ. Giới quan sát nhận định, "cuộc đua" tranh giành ưu thế tại vùng đất lạnh giá này đang dần nóng lên, có nguy cơ dẫn tới căng thẳng giữa một số cường quốc.

"Miếng bánh” hấp dẫn

Nam Cực được miêu tả là khu vực cực kỳ quan trọng với khoa học, ẩn giấu nhiều thông số liên quan đến khí hậu của Trái Đất trong các lớp băng dày. Nam Cực cũng là lục địa cao nhất thế giới (có độ cao trung bình 2.800m so với mực nước biển), trong đó vùng Dome A (ở độ cao gần 4.100m) được giới khoa học lưu tâm vì cực kỳ lý tưởng cho hoạt động quan sát không gian và giám sát vệ tinh. 

Quan trọng hơn, khu vực này còn được cho là nơi có trữ lượng dầu mỏ lên tới 200 tỉ thùng, cùng vô số các khoáng sản, kim loại quý hiếm, hải sản giàu protein và nguồn nước sạch dồi dào.

Quan ngại gia tăng trong bối cảnh các quốc gia đều muốn tuyên bố chủ quyền ở Nam Cực.
Quan ngại gia tăng trong bối cảnh các quốc gia đều muốn tuyên bố chủ quyền ở Nam Cực.

Trong bối cảnh sự phát triển của khoa học công nghệ giúp vượt qua rào cản thời tiết, con đường tiếp cận Nam Cực ngày càng thuận lợi hơn. Chẳng thế mà các quốc gia liên tiếp "nhảy" vào tranh giành "miếng bánh" Nam Cực. 

Một số quốc gia như Anh, Argentina hay Chile bộc lộ mưu cầu chủ quyền Nam Cực từ rất sớm, trong khi Mỹ và Liên Xô (cũ) lại tỏ ra đủng đỉnh hơn nhưng cũng không kém phần quyết liệt khi thiết lập các trạm khảo sát khoa học phân bố đồng đều ở Nam Cực. Các trạm nghiên cứu sau đó được hai cường quốc biến thành những căn nhà chiếm đóng lãnh thổ.

Nhằm tránh chiến tranh bùng nổ, Hiệp ước Nam Cực ra đời năm 1959 do 12 quốc gia ký kết, với mục đích bảo vệ lãnh thổ Nam Cực và khẳng định các hoạt động của con người ở đây chỉ nhằm mục đích hòa bình (đặc biệt là nghiên cứu khoa học). 

Hiệp ước tuyên bố lục địa băng giá này là tài sản chung của loài người, không thuộc về bất kỳ ai và không quốc gia nào được khẳng định chủ quyền. Tuy nhiên cho đến nay, ngày càng có nhiều bên tham gia Hiệp ước khiến việc đàm phán đưa ra các quy định về Nam Cực ngày càng khó khăn khi gần như không thể tìm được tiếng nói chung.

Ai cũng muốn chủ quyền

Quan ngại gia tăng trong bối cảnh các quốc gia đẩy nhanh quá trình "thâu tóm" Nam Cực. Gần đây, Anh tuyên bố sẽ khẳng định chủ quyền tại vùng đáy biển rộng 1 triệu km² thuộc Nam Cực, còn Mỹ úp mở chuyện kinh doanh và khai khoáng ở vùng đất lạnh giá này.

Trong khi đó, Argentina hay Chile còn thiết lập các hoạt động bưu điện hay ngân hàng tại Nam Cực, thách thức bất kỳ sự khẳng định chủ quyền nào ở vùng đáy biển Nam Cực. Đặc biệt, Nhật Bản tuyên bố là quốc gia duy nhất sở hữu công nghệ phát triển mỏ khí ga tự nhiên ở Nam Cực, tin rằng Tokyo hoàn toàn có quyền sở hữu một phần tài nguyên Nam Cực.

"Tay chơi" mới nổi đáng gờm chính là Trung Quốc - quốc gia đặc biệt năng nổ xây trạm nghiên cứu mới và đưa ra yêu sách về môi trường khiến nhiều thành viên Hiệp ước chia rẽ. Bắc Kinh còn đầu tư đóng tàu phá băng và mua trực thăng hoạt động trong môi trường băng giá. 

Không những thế, một công ty Trung Quốc hồi tháng 9 tuyên bố mở rộng phạm vi đánh cá đến Nam Cực. Động thái phản ánh rõ nhất nỗ lực tăng cường sự hiện diện ở Nam Cực của Bắc Kinh là thỏa thuận 5 năm với Australia, cho phép tàu và máy bay của Bắc Kinh được tiếp nhiên liệu và thực phẩm ở Hobart (thuộc bang Tasmania, Australia) trước khi đến Nam Cực.

Nhận ra mưu đồ của Bắc Kinh, Australia đã ngay lập tức lên tiếng cân nhắc lại thỏa thuận đã ký. Australia hiện dẫn đầu các quốc gia phản đối mọi yêu sách của Trung Quốc ở Dome A, cùng việc Bắc Kinh tự ý soạn thảo bộ quy tắc ứng xử Nam Cực. 

Tiếp đó, Australia cáo buộc Trung Quốc đang âm thầm xây dựng căn cứ quân sự hoặc đưa các thiết bị phục vụ mục đích quân sự tới Nam Cực. Đáp lại, Trung Quốc chỉ trích ý định thành lập công viên hải dương tại Nam Cực của Australia, vốn được Liên minh châu Âu hậu thuẫn. Theo đó, đây chỉ là cái cớ để Australia chiếm đất Nam Cực chứ không thể giúp bảo vệ san hô hay hạn chế đánh sắt hải sản xung quanh Nam Cực như hứa hẹn.

Đi tìm tiếng nói chung

Có thể nói, những lĩnh vực căng thẳng lớn nhất hiện nay ở Nam Cực liên quan đến các lợi ích kinh tế và chính trị. Khu vực bao quanh Nam Cực (Nam Băng Dương) bị biến thành ngư trường của nhiều quốc gia, hàng ngày chứng kiến việc đánh bắt hải sản gia tăng. 

Bên cạnh đó, Nam Cực đứng trước nguy cơ bùng nổ du lịch không kiểm soát khi các quốc gia có thể đưa du thuyền hay máy bay đến đây dễ dàng hơn rất nhiều. Ngay cả vấn đề nghiên cứu khoa học cũng làm dấy lên nhiều quan ngại: trong bối cảnh tranh chấp chủ quyền, ai sẽ sở hữu quyền tài sản trí tuệ từ các mẫu thí nghiệm ở Nam Cực khi chúng có tiềm năng ứng dụng trong thương mại và y dược?

Việc nhiều nước tuyên bố chủ quyền Nam Cực cũng khiến các cuộc đàm phán và thảo luận để thành lập các quy định mới phải liên tục hoãn lại. Giới quan sát cho rằng, các quốc gia hiện chưa có ý định rời Hiệp ước 1959, nhưng cũng chẳng có động thái tích cực để cải cách mà cứ thờ ơ cho đến khi Hiệp ước hết hiệu lực vào năm 2048. 

Do Hiệp ước 1959 vẫn đang hoạt động bên ngoài khuôn khổ Liên Hợp Quốc, các tổ chức phi chính phủ đã kêu gọi đưa Hiệp ước vào phạm vi được điều chỉnh bởi nguyên tắc Di sản chung của nhân loại. Một số tổ chức môi trường yêu cầu Liên Hợp Quốc đưa Nam Cực thành khu bảo tồn thiên nhiên hoang dã cần bảo vệ của nhân loại. 

Họ tin rằng, đây là cách duy nhất để củng cố Hiệp ước 1959, đồng thời giúp các quốc gia ngoài Hiệp ước có thể lên tiếng hay tham gia vào quá trình xử lý tranh chấp, từ đó bình ổn cục diện Nam Cực.

Nguyễn Tuyết

Các tin khác

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Giữa môi trường tác chiến điện từ ngày càng phức tạp, nơi hàng trăm nguồn phát tín hiệu có thể xuất hiện đồng thời trên chiến trường, quân đội Mỹ đang tìm kiếm những công cụ mới để nâng cao năng lực nhận thức tình huống. Trong nỗ lực đó, các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Lục quân Mỹ (ARL) vừa trình diễn một cảm biến lượng tử thế hệ mới có khả năng xác định hướng của trường điện từ tần số vô tuyến trong không gian ba chiều.

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

Chiến trường tương lai có thể không còn được quyết định bởi số lượng UAV, mà bởi khả năng chúng tiếp tục chiến đấu khi bị "làm mù" và "cắt đứt liên lạc". Một công bố mới từ Trung Quốc về thuật toán AI HG-STR đang thu hút sự chú ý của giới quân sự khi tuyên bố giúp bầy UAV tự phối hợp truy tìm mục tiêu trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Tháng 2/2026, khi Palo Alto Networks công bố báo cáo về một chiến dịch gián điệp mạng quy mô toàn cầu, Pete Renals, Giám đốc Chương trình An ninh quốc gia của Unit 42, đã dùng một so sánh rất nặng. Ông nói với Recorded Future News rằng đây có thể là vụ xâm phạm hạ tầng chính phủ toàn cầu nghiêm trọng nhất do một nhóm được nhà nước hậu thuẫn thực hiện kể từ SolarWinds. So sánh ấy không ồn ào. Nhưng ai từng theo dõi SolarWinds năm 2020 đều hiểu nó nặng đến mức nào.

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU dự kiến tham gia sáng kiến chip AI do Mỹ khởi xướng, đánh dấu bước dịch chuyển đáng chú ý trong nỗ lực của phương Tây nhằm kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược và kiềm chế tham vọng công nghệ của Trung Quốc.

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Công nghệ điện tử - tự động hóa và trí tuệ nhân tạo phát triển, nhiều sản phẩm viễn tưởng bước ra khỏi phim ảnh để vào đời thực. Tiên phong có gián rít Madagascar “côn trùng người máy” đầu tiên của các nhà khoa học Đức.

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Nhiệm vụ chính của máy bay không người lái MQ-1 Predator là ngăn chặn và tiến hành trinh sát vũ trang chống lại mục tiêu quan trọng, dễ bị phá hủy. Khi không thực hiện nhiệm vụ chính, MQ-1 sẽ cung cấp hoạt động trinh sát, giám sát và xác định mục tiêu để hỗ trợ chỉ huy Lực lượng Liên hợp.

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Một “con bệnh” từ những cánh rừng châu Phi lại trỗi dậy, gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự mong manh của an ninh y tế toàn cầu. Virus Ebola, với tỷ lệ tử vong cao và khả năng gieo rắc nỗi kinh hoàng đang bùng phát trở lại. Một cuộc chiến mới với ngành y tế thế giới lại bắt đầu.

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Xu hướng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lĩnh vực quân sự ngày càng tăng, nhưng cơ chế quản lý vẫn chưa rõ ràng. Dù mang lại nhiều lợi ích cho ngành tình báo và hậu cần, việc quá phóng đại năng lực AI dễ đẩy cao căng thẳng toàn cầu và gây ra những sai sót hệ thống. Trước thực trạng đó, bà Jacquelyn Schneider, Giám đốc Sáng kiến Mô phỏng Chiến tranh và Khủng hoảng tại Viện Hoover (Đại học Stanford), nhận định rằng kiểm soát an toàn từ khâu phát triển và nâng cao tư duy phản biện cho quân nhân là giải pháp cốt lõi.

Khi AI bước vào chiến trường

Khi AI bước vào chiến trường

Quân đội Mỹ đang phát triển các mô hình AI được huấn luyện dựa trên dữ liệu từ nhiệm vụ thực tế, với mục tiêu triển khai một chatbot AI (trí tuệ nhân tạo) dành riêng cho binh sĩ, cho thấy tham vọng đẩy nhanh ứng dụng AI trong quân sự.

Những bí mật không thể xóa trong dữ liệu ADN

Những bí mật không thể xóa trong dữ liệu ADN

Ngày 23/3/2025, công ty xét nghiệm gen 23andMe nộp đơn xin bảo hộ phá sản theo Chương 11 tại Tòa Phá sản Mỹ khu vực Đông Missouri. Trong vòng 24 giờ, lượng truy cập vào trang web của công ty tăng 526%. Không phải vì khách hàng muốn đọc thông báo phá sản, mà vì hàng triệu người đổ xô vào trang hỗ trợ với một mục đích duy nhất: xóa dữ liệu ADN của mình trước khi chúng bị chuyển giao trong một thương vụ phá sản. Nhưng câu hỏi mà không ai trong số họ có thể trả lời được là: liệu xóa có còn kịp không?

Bộ xương giả và 41 năm tự đánh lừa của khoa học Anh

Bộ xương giả và 41 năm tự đánh lừa của khoa học Anh

Suốt 41 năm, giới khoa học và công chúng đã đặt niềm tin vào một “sự thật” mang tên “Người Piltdown”. Vụ lừa đảo kinh điển này không chỉ phơi bày sự xảo quyệt của một cá nhân, mà còn là lời cảnh báo sâu sắc về những điểm mù của tri thức khi bị dẫn dắt bởi thiên kiến xác nhận và lòng tự tôn dân tộc thái quá.

Bom không nổ hủy diệt hệ thống điện

Bom không nổ hủy diệt hệ thống điện

Lực lượng Nga tại các khu vực tạm chiếm thuộc vùng Donetsk tuyên bố rằng, lực lượng Ukraine đã sử dụng máy bay không người lái (UAV) trang bị bom graphite (than chì) trong các cuộc tấn công ban đêm. Điều này làm dấy lên nhiều câu hỏi về loại vũ khí này, lý do tại sao chúng có thể hiệu quả, và loại máy bay không người lái nào của Ukraine có khả năng mang loại vũ khí này?

Vũ khí “Made in Japan” mở đường tiến ra thị trường toàn cầu

Vũ khí “Made in Japan” mở đường tiến ra thị trường toàn cầu

Sau nhiều thập kỷ tự ràng buộc bởi các chính sách hạn chế nghiêm ngặt, Nhật Bản đã chính thức dỡ bỏ rào cản xuất khẩu vũ khí sát thương. Bước ngoặt này mở ra vận hội mới cho ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản và đưa các sản phẩm "Made in Japan" vào thị trường vũ khí toàn cầu - một thị trường mà Tokyo chưa từng thực sự đặt chân vào kể từ sau Thế chiến II.

Koral - Tên lửa đất đối không của Ukraine

Koral - Tên lửa đất đối không của Ukraine

Tên lửa đất đối không Koral (đôi khi cũng được viết là Coral) dường như đã ra mắt công chúng như một phần trong loạt hệ thống vũ khí nội địa mới của Ukraine được giới thiệu gần đây.

Những thử nghiệm độc đáo của NASA trong không gian

Những thử nghiệm độc đáo của NASA trong không gian

Các thí nghiệm trên tàu con thoi vũ trụ đã chỉ ra rằng vi khuẩn Salmonella, một nguồn gây ngộ độc thực phẩm phổ biến và đôi khi gây tử vong, trở nên độc hại hơn trong không gian. Đó là nghiên cứu được thực hiện trên chuyến bay STS-115 của tàu Atlantis năm 2006 và STS-123 của tàu Endeavour hai năm sau đó...

Báo động tình trạng ma túy xâm nhập học đường

Báo động tình trạng ma túy xâm nhập học đường

Những lọ tinh dầu nhỏ gọn, mang vẻ ngoài vô hại như dung dịch thuốc nhỏ mắt hay tinh dầu thuốc lá điện tử đang trở thành lớp vỏ ngụy trang tinh vi cho các chất ma túy thế hệ mới. Không chỉ dừng lại ở việc sử dụng, mà đau lòng hơn, nhiều em học sinh còn mua bán, tàng trữ ngay trong môi trường học đường, gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng mua bán ma túy ngày càng trẻ hóa.

Hiệu quả chuyển đổi số trong công tác tuyển sinh đầu cấp

Hiệu quả chuyển đổi số trong công tác tuyển sinh đầu cấp

Những ngày gần đây, các địa phương trên cả nước đang tất bật triển khai công tác tuyển sinh đầu cấp. Với thành phố đông dân, tập trung nhiều trường học như Thủ đô Hà Nội, công tác tuyển sinh càng được chú trọng thay đổi; từ khâu đăng ký dự thi, tra cứu thông tin đến công bố kết quả triển khai đồng bộ các nền tảng trực tuyến, mang lại sự thuận tiện và minh bạch hơn cho phụ huynh, học sinh.