Nipah và mối họa từ động vật hoang dã

Trong vòng 5 năm qua đã có 4 lần bùng phát dịch bệnh do virus Nipah gây ra ở Ấn Độ. Vậy nhưng ngành y tế Ấn Độ đã có kinh nghiệm đối phó với Nipah cũng phải thừa nhận rằng đợt bùng phát dịch này là lớn nhất họ từng thấy. Đằng sau hàng nghìn người nhiễm bệnh và tử vong, các nhà khoa học còn cảm thấy lo sợ trước khả năng lây lan của virus từ động vật hoang dã sang người.

Nguy hiểm ở khắp nơi

Nipah là một loại virus sống trong các loài dơi nhỏ, dơi ăn quả. Người, lợn và ngựa khi tiếp xúc với phân, nước tiểu, nước bọt của dơi sẽ bị nhiễm virus. Nipah khiến người bệnh bị sốt, ho, nhức đầu, hôn mê, co giật, viêm não phình và thậm chí là tử vong. Cái tên “Nipah” xuất phát từ một ngôi làng ở Malaysia nơi virus được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1999. Thế giới hiện vẫn chưa có vaccine phòng virus Nipah.

Bang Kerala, miền Tây Nam Ấn Độ là “ổ dịch” Nipah lớn nhất nước này. Đợt bùng phát dịch đầu tiên ở Kerala nổ ra vào năm 2018. Kể từ đó đã có 27 người dân Kerala tử vong vì Nipah. Điểm chung của những nạn nhân là họ đều tiếp xúc gần với loài dơi quạ làm tổ ở các vườn cây ăn quả. Một số nhiễm virus trực tiếp từ việc ăn quả, hạt hay thậm chí là uống sáp cây có vết cắn của dơi.

Nipah và mối họa từ động vật hoang dã -0
Dơi và những loài động vật hoang dã khác có thể mang mầm bệnh chết người.

Muhammad Ali sống tại Kerala bằng nghề trồng dừa, chuối và đu đủ. Anh mới chết sau sáu ngày vật lộn với Nipah. Người vợ góa phụ của Muhammad kể lại: “Anh ấy cẩn thận lắm, bao giờ cũng đeo khẩu trang và găng tay khi chăm cây. Tôi không hiểu vì sao anh ấy bị nhiễm. Chồng tôi, con tôi, anh trai tôi đều bị lây... Bác sĩ bảo là phải theo dõi con tôi lâu dài vì sợ tổn thương não bộ vì não phình lên ép vào hộp sọ”.

Điều gì khiến lần bùng phát dịch Nipah tại Kerala này đáng sợ hơn những đợt trước? Theo nhiều chuyên gia, câu trả lời nằm ở việc đốn rừng trồng vườn cây ăn quả. Chuyên gia nghiên cứu dịch bệnh Sreehari Raman tại Đại học Nông nghiệp Kerala giải thích: “Kể từ khi thống đốc Pinarayi Vijayan nhận chức vào năm 2016, chính quyền bang khuyến khích các hộ nông dân xây thêm nhà và mở rộng trang trại. Kể từ đó đến nay đã có hơn 10.000 ngôi nhà mới được xây trên đất lấn rừng. Diện tích trồng cây ăn quả cũng tăng gấp đôi. Loài dơi mất rừng nên chọn làm tổ gần các trang trại trồng chuối, cau,... Động vật hoang dã càng sống gần người thì khả năng lây lan dịch bệnh càng cao”.

Chỉ riêng ở làng Changaroth nơi có 30 người mắc Nipah và 2 người tử vong đã có 5 tổ dơi quạ khác nhau. Theo các chuyên gia, loài dơi khi sống trong môi trường sẵn nguồn thức ăn, nhiều tiếng ồn và vòng tuần hoàn sáng - tối bị thay đổi bởi ánh sáng nhân tạo, rất dễ tạo ra nhiều chất thải hơn, từ đó khiến dịch bệnh bùng phát càng nhanh.

Nipah và mối họa từ động vật hoang dã -0
Chủ các vườn cây ăn quả ở miền tây Ấn Độ đang lo sốt vó vì loài dơi.

Trưởng thôn làng Changaroth là ông Unni Vengeri cho biết: “Ai cũng biết rằng virus Nipah nổ ra vì con người lấn rừng, nhưng họ vẫn không ngừng xây nhà... Chúng tôi đã ra lệnh cấm đốn những cây rừng có tổ dơi quạ, nhưng chỉ cấm được trên đất công. Rừng trên đất tư thì họ vẫn đốn thỏa mái”.

Loay hoay tìm lời giải

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khoảng 1,8 tỷ người trên thế giới đang sống trong “vùng nguy hiểm” dễ bị nhiễm virus Nipah. Khu vực nguy cơ cao rộng khoảng 9 triệu km2 và chủ yếu là ở các khu vực giáp rừng tại Nam Á và Đông Nam Á. Ấn Độ được đặt vào nhóm quốc gia có nguy cơ bùng phát dịch Nipah cao nhất. New Dehli hiểu rõ điều này. Bộ trưởng Bộ Môi trường & Lâm nghiệp Subrat Mohapatra phát biểu: “Nhu cầu cấp thiết hiện nay là thiết lập các “vành đai” không cho dịch thoát ra ngoài”. Vị bộ trưởng cũng mới cắt băng khánh thành một trung tâm nghiên cứu phòng trừ virus Nipah ở bang Kerala.

Theo ý kiến chung của giới chuyên gia, biện pháp trước mắt mà chính phủ Ấn Độ có thể làm ngay lúc này là hồi phục rừng, trồng mới các loài cây bản địa để “làm nhà” cho dơi. Làm vậy để “tạo khoảng cách” giữa dơi quạ với người, đồng thời ngăn không cho các đàn dơi di cư đi nơi khác và mở rộng khu vực có dịch. Ý tưởng này đã nhận được sự ủng hộ của không chỉ các nhà khoa học Ấn Độ mà cả WHO và những tổ chức quốc tế khác. Chính WHO đã thúc đẩy New Dehli đưa ra chiến lược y tế cộng đồng “One Health” mới vào năm 2022. One Health kết nối vấn đề sức khỏe con người với việc bảo vệ môi trường và kiểm soát không gian sống của động vật hoang dã nhằm tránh những đại dịch như COVID-19 xảy ra.

Nipah và mối họa từ động vật hoang dã -0
Những con dơi quạ ở Kerala.

 Vấn đề nằm ở chỗ việc tái phủ xanh rừng đang vấp phải sự phản đối dữ dội của các chủ đất và chính quyền cơ sở. Trong bối cảnh nền kinh tế Ấn Độ mới chỉ gượng dậy sau đại dịch COVID-19, không ai muốn kìm hãm sự phát triển tại nông thôn cả. Nhà chức trách Kerala đang bị đặt trước câu hỏi: Liệu họ có nên mở rộng lệnh cấm đốn rừng trên đất tư nhân không? Hiện nay lệnh cấm mới chỉ áp dụng với đất rừng công (còn gọi là panchayats) là nơi ở của 10% dân số dơi quạ ở Kerala.

Câu trả lời có thể nằm ở sự hỗ trợ quốc tế. Trong phiên họp vào ngày 6/11 vừa qua, các nước thành viên WHO đã tái khẳng định cam kết của mình đối với những hoạt động phòng chống tích cực dịch bệnh lan truyền từ động vật sang người. Một phần quan trọng của công cuộc này là ngăn chặn việc thu hẹp không gian sống của động vật hoang dã vì đô thị hóa, phá rừng và khai thác tài nguyên.

Ông Nigel Sizer, chuyên gia phòng chống dịch bệnh của WHO, trả lời hãng tin AFP: “Các nước đang phát triển, có nền kinh tế dựa vào nông nghiệp và khai khoáng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ các đại dịch. Vậy nhưng áp lực kinh tế khiến họ không sẵn sàng đánh đổi sự phát triển kinh tế lấy môi trường và sức khỏe con người... Nhiều phái đoàn từ Châu Phi và Nam Mỹ đã nói với tôi rằng họ sẽ không thực hiện các chỉ dẫn của WHO nếu như các nước giàu không hỗ trợ tài chính cho họ. Họ có quyền đòi hỏi như thế”.

Nipah và mối họa từ động vật hoang dã -0
Ở Ấn Độ có không ít khu dân cư cắt ngang rừng như thế này.

Chính phủ Mỹ mới đây đã cam kết quyên góp 250 triệu USD cho quỹ phòng chống đại dịch của Ngân hàng Thế giới. Trước đó họ đã đóng góp 450 triệu USD. Liên minh Châu Âu cũng đang trong quá trình thảo luận để đưa ra mức đóng góp cho WHO và các tổ chức y tế quốc tế khác. Giáo sư - bác sĩ Francisco Pérez-Canado phát biểu trước Hội đồng Châu Âu về vấn đề này: “Chừng nào chúng ta còn chưa nhận thức đúng mối quan hệ giữa sức khỏe con người và không gian sống tự nhiên, chúng ta sẽ chẳng thể tự bảo vệ mình trước đại dịch sắp tới... Quyết định của hội đồng sẽ ảnh hưởng đến tính mạng của hàng triệu con người trong tương lai gần”.

Lê Công Vũ

Các tin khác

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.