Những tín hiệu nóng từ Trung Đông

Giữa lúc chính quyền Mỹ và Iran đang tiến đến khả năng đối thoại, động thái của Israel đã làm dấy lên câu hỏi về một lộ trình an ninh trái ngược, phản ánh những tính toán phức tạp và đặt thách thức trực tiếp lên Nhà Trắng.

Mối đe dọa từ Iran

Vụ tấn công hôm 25/12 trên lãnh thổ Lebanon không phải là một sự kiện đơn lẻ, nó nằm trong một chuỗi leo thang kéo dài giữa Israel và Iran trong thời gian qua. Quan hệ Israel-Hezbollah (được Iran hậu thuẫn) bước vào giai đoạn căng thẳng kể từ khi Israel kéo quân vào Gaza tháng 10/2023 nhằm tiêu diệt Hamas (cũng được Iran hậu thuẫn).

Tháng 9/2024, Israel mở chiến dịch tấn công trực tiếp vào Lebanon, hạ sát hàng nghìn thành viên Hezbollah, bao gồm thủ lĩnh Hassan Nasrallah. Tháng 11/2024, một lệnh ngừng bắn do Mỹ bảo trợ có hiệu lực nhưng xung đột vẫn âm ỉ trong năm 2025. IDF tuyên bố đã thực hiện khoảng 1.200 hoạt động phá hủy cơ sở hạ tầng khủng bố và loại bỏ hơn 370 phần tử kể từ lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Hậu quả của các cuộc giao tranh là rất lớn, với ước tính hơn 4.000 người thiệt mạng ở Lebanon và thiệt hại kinh tế lên tới 11 tỷ USD. Phía Israel ghi nhận 127 người chết nhưng IDF đạt mục tiêu khi làm suy yếu đáng kể lực lượng Hezbollah.

Tuy nhiên, mối quan tâm chiến lược của Israel từ lâu đã chuyển trực tiếp sang Iran. Các báo cáo tình báo gần đây chỉ ra rằng Tehran đang nỗ lực tái thiết kho tên lửa đạn đạo. Một ước tính từ giới chức Israel cho thấy Iran có thể đã khôi phục kho vũ khí lên khoảng 2.000 tên lửa đạn đạo có khả năng chạm tới Israel và đang nhắm tới mục tiêu sản xuất 3.000 tên lửa mỗi tháng.

Trước nguy cơ Iran chuyển giao vũ khí cho Hezbollah tấn công Israel, từ đầu tháng 12/2025, Israel đã đưa ra thông báo về khả năng tiến hành vụ tấn công chỉ huy IRGC tại Lebanon. Israel cáo buộc trực tiếp al-Jawhari thuộc Đơn vị 840, chuyên chỉ đạo các hoạt động chống Israel bên ngoài lãnh thổ Iran và điều này đã dẫn đến hành động hôm 25/12. Đáng chú ý là hành động này diễn ra chỉ vài ngày trước chuyến đi của Thủ tướng Benjamin Netanyahu đến khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida để gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump, và trong bối cảnh có những tín hiệu chấp nhận đàm phán từ Tehran.

Động cơ đằng sau quyết định của Israel

Hành động của Israel được thúc đẩy bởi sự kết hợp phức tạp giữa các yếu tố an ninh, chính trị nội bộ và tham vọng chiến lược khu vực. Sau sự kiện tiến quân vào Gaza ngày 7/10/2023, Israel công khai áp dụng học thuyết an ninh mới “ngăn chặn mọi mối đe dọa tiềm tàng trước khi chúng kịp hình thành”. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz từng tuyên bố: "Điều đã xảy ra trước ngày 7/10 sẽ không thể lặp lại... Chúng tôi sẽ không cho phép các mối đe dọa hủy diệt nhà nước Israel tồn tại".

Vụ tấn công vào al-Jawhari và các cảnh báo về tên lửa Iran nằm trong tính toán đó. Giới lãnh đạo Israel lo ngại rằng một Iran được trang bị kho tên lửa khổng lồ có thể vượt qua và áp đảo hệ thống phòng thủ tên lửa của họ, đặc biệt khi nó có thể tiếp cận gần với lãnh thổ Israel hơn từ phía Lebanon. Khảo sát của Viện Nghiên cứu an ninh Quốc gia (INSS) tháng 6/2025 cho thấy đa số người dân Israel (61%) ủng hộ hành động quân sự mạnh mẽ chống lại Hezbollah và Iran, tạo ra sức ép buộc chính phủ phải hành động.

Một số nhà phân tích cho rằng động cơ của Israel còn vượt xa khỏi phạm vi phòng thủ thuần túy. Sina Toossi, chuyên gia tại Trung tâm Chính sách Quốc tế, nhận định: "Israel muốn phá vỡ nhà nước Iran, phản ánh mục tiêu bá quyền không thách thức và bành trướng". Tiến sĩ Trita Parsi từ Viện Quincy cũng chỉ ra rằng Israel đang tìm cách duy trì một cuộc xung đột vĩnh viễn với Iran khi liên tục thay đổi mục tiêu từ chương trình hạt nhân sang tên lửa để khiến căng thẳng luôn ở mức cao, ngăn cản bất kỳ sự hòa giải nào giữa Tehran và phương Tây nhằm duy trì ô an ninh của Mỹ. “Họ muốn có sự tham gia vĩnh viễn của Mỹ”, ông nói.

Bất đồng ở Washington

Có một điều đáng chú ý kể từ khi đắc cử nhiệm kỳ thứ hai này là Tổng thống Mỹ Donald Trump đang muốn “hòa bình tại Trung Đông càng nhanh càng tốt”. Mặc dù tham gia vào hành động tấn công cơ sở hạt nhân ở Iran tháng 6/2025, nhưng Mỹ đã lập tức giảm căng thẳng. Sau những nỗ lực trong việc thiết lập một lệnh ngừng bắn Israel-Hezbollah, Nhà Trắng tuyên bố khu vực "đang trở thành nơi của sự hợp tác, hữu nghị và đầu tư".

Ông Trump được cho là muốn tránh một cuộc xung đột khu vực mới có thể kéo Mỹ vào một cuộc chiến tốn kém và làm lu mờ thành tích ngoại giao của ông. Ngoài ra, về mặt chiến lược, ông muốn rút chân khỏi Trung Đông để tránh phân tán nguồn lực cho những vấn đề trong nước cũng như lợi ích chiến lược tại Nam Mỹ và châu Á - Thái Bình Dương như trong bản tuyên bố Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) 2025 công bố hôm 5/12 vừa qua.

Nhưng, sự chia rẽ vẫn luôn tồn tại trong nước Mỹ. Phe "diều hâu" trong chính quyền mà tiêu biểu là Thượng nghị sĩ Lindsey Graham và các nhà vận động hành lang thân Israel luôn bày tỏ quan điểm cứng rắn với Iran. Quan điểm này vô tình lại được “tiếp tay” khi Iran dù bày tỏ sẵn sàng quay lại bàn đàm phán với Mỹ nhưng vẫn từ chối thương lượng về chương trình tên lửa, coi đó là công cụ phòng thủ thiết yếu không thể thỏa hiệp. Nước này cũng đang đẩy mạnh tái thiết năng lực tên lửa và tiến hành các cuộc tập trận quy mô lớn, mà Israel cảnh báo có thể là "vỏ bọc cho một cuộc tấn công bất ngờ".

Hành động của Israel đặt chính quyền ông Trump vào một tình thế tiến thoái lưỡng nan chiến lược. Cuộc tấn công đã phá vỡ thế cân bằng mong manh sau lệnh ngừng bắn, làm phức tạp hóa bất kỳ nỗ lực đàm phán nào với Iran. Nó gửi đi thông điệp trái ngược với tuyên bố về một "Trung Đông mới" đang hợp tác, làm mất uy tín của ông Trump với các đối tác.

Nguy hiểm hơn, hành động tạo nguy cơ kéo Mỹ vào xung đột mới ở khu vực. Dù muốn hay không, Mỹ khó có thể đứng ngoài nếu xung đột giữa Israel và Iran bùng phát toàn diện như từng xảy ra cách đây 6 tháng. Israel cần sự hỗ trợ về tình báo, hậu cần và đặc biệt là hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ để đối phó với các cuộc tấn công trả đũa.

Nhưng, đáng sợ nhất, nó làm lộ rõ mâu thuẫn trong chính sách đối ngoại Mỹ với sự thiếu nhất quán giữa mục tiêu rút quân khỏi các cuộc chiến ở Trung Đông với cam kết bảo vệ Israel bằng mọi giá. Nó buộc chính quyền Tổng thống Trump phải công khai xác định rõ giới hạn: liệu họ sẽ ngầm ủng hộ, công khai hậu thuẫn, hay kiềm chế hành động của Israel? Nói cách khác, nó là “cú đánh từ phía sau” của những người ủng hộ Israel trong nội bộ nước Mỹ nhằm vào ông Trump.

Đối đầu hay đối thoại?

Chuyến thăm của Thủ tướng Netanyahu đến Mỹ trong những ngày cuối năm 2025 sẽ là thời điểm then chốt. Ông Netanyahu dự kiến sẽ trình bày với Tổng thống Trump về mối đe dọa từ tên lửa Iran và có thể thảo luận về các "lựa chọn" quân sự. Kết quả của cuộc gặp này sẽ định hình cục diện khu vực trong những tháng tới.

Nhiều kịch bản có thể xảy ra. Nếu ông Trump quyết định ưu tiên ổn định và từ chối hỗ trợ cho bất kỳ hành động quân sự đơn phương nào của Israel, đồng thời đẩy mạnh nỗ lực ngoại giao với Tehran, ông có thể kiềm chế Thủ tướng Netanyahu nhưng cũng làm căng thẳng quan hệ với đồng minh. Tuy nhiên, kế hoạch này cần phải có sự “hợp tác” từ Iran. Nếu Iran phản ứng mạnh mẽ với cái chết của al-Jawhari, “kế hoạch hòa bình” này sẽ sụp đổ. Khả năng thứ hai là Mỹ ngầm ủng hộ hoặc chấp thuận kế hoạch của Israel nhằm vào Iran thì sẽ làm gia tăng nguy cơ một cuộc đối đầu quân sự mở rộng, đẩy lùi mọi cơ hội đàm phán trong ngắn hạn.

Nhưng, ngay cả khi không có sự ủng hộ rõ ràng từ Mỹ, Israel vẫn có khả năng tiến hành các cuộc tấn công phủ đầu nhằm vào cơ sở tên lửa của Iran, dựa vào tính toán rằng Mỹ cuối cùng sẽ phải hỗ trợ họ nếu xung đột leo thang. Nói cách khác, ông Netanyahu và phe thân Israel trong Quốc hội Mỹ sẽ “ép” Nhà Trắng vào cuộc chiến mới. Đây là kịch bản nguy hiểm nhất, có thể dẫn đến một cuộc chiến không thể lường trước.

Tình thế hiện nay đặt ra cho Nhà Trắng bài toán khó làm thế nào để cân bằng giữa nghĩa vụ với đồng minh và lợi ích quốc gia trong việc tránh một cuộc chiến mới. Trong khi đó, Israel dường như đang đánh cược rằng mối đe dọa từ một Iran có tiềm lực tên lửa hùng mạnh là cấp bách đến mức buộc phải hành động, bất chấp sự ưu tiên khác biệt từ Washington. Kết quả của sự va chạm chiến lược này sẽ không chỉ định hình tương lai quan hệ Israel-Iran, mà còn cả trật tự an ninh tại Trung Đông và bản chất của liên minh Mỹ-Israel trong nhiều năm tới. Tất cả đều chờ đợi một tín hiệu từ khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, nơi hai vị nguyên thủ gặp nhau cuối tháng 12 này.