Những sáng chế đi trước thời đại bị dập vùi

Lịch sử các sáng chế kỹ thuật có nhiều những phát minh hữu ích, nhưng xã hội đương thời trong một thời gian dài lại tỏ ra không lưu tâm, cũng như không tin tưởng hoặc không thể hiểu hết tầm mức quan trọng của chúng.

Sự chờ đợi mòn mỏi của Archimedes

Mỗi hình thái kinh tế xã hội đều phát sinh những sáng chế đi trước thời đại của mình. Nhà phát minh huyền thoại Archimedes (287-212 Tr.CN) từng nghĩ ngay từ năm 250 Tr.CN một hệ ống dẫn, với cái chốt đặc biệt phục vụ cho việc cung cấp nước tự động. Sáng chế này của Archimedes được áp dụng đầu tiên trong các hầm mỏ Tây Ban Nha sau nhiều thế kỷ muộn hơn, rồi phổ biến tại hầu hết các quốc gia qua công nghệ cối xay chạy bằng sức nước.

Một ý tưởng từng sản sinh ra trước cả 2,5 thế kỷ Tr.CN, chỉ tìm được chỗ đứng thích hợp mãi sau thời phong kiến, khi "cái chốt của Archimedes" trở thành một dạng cơ bản về tự động hóa.

Còn trong thực tế vào thời Hy Lạp và La Mã cổ đại, đơn giản là người ta thường sử dụng lượng nhân lực của hàng trăm nô lệ chuyên với việc cấp nước sinh hoạt và tưới tiêu, hơn là dạy cho vài chục nô lệ cách vận hành một hệ thống "cơ học phức tạp". 

Điều này cũng được lý giải với trường hợp "cánh cửa tự động", được nhà phát minh uyên bác người Hy Lạp Hero (10-70) ở Alexandria nghĩ ra. Thời đó người ta coi sáng chế này là một trò chơi hơn là một thiết bị hữu ích.

Không ai muốn nói chuyện điện thoại…

Lịch sử các sáng chế kỹ thuật có nhiều những phát minh hữu ích, nhưng xã hội đương thời trong một thời gian dài lại tỏ ra không lưu tâm, cũng như không tin tưởng hoặc không thể hiểu hết tầm mức quan trọng của chúng. Điều này thể hiện rõ qua việc phát triển hệ thống điện thoại đầu tiên ở Mỹ và Đức.

Chiếc máy dệt của J. Jacquard trưng bày tại Bảo tàng Khoa học và Kỹ nghệ ở Manchester, Anh.
Chiếc máy dệt của J. Jacquard trưng bày tại Bảo tàng Khoa học và Kỹ nghệ ở Manchester, Anh.

Từ các tài liệu lưu trữ cho thấy nguyên lý cấu thành điện thoại đã được thực thi bởi Johann Philipp Reis (1834-1874) người Đức. Tuy ông đã nổi danh trong xã hội bởi sáng chế của mình, nhưng công chúng khi ấy chưa biết sử dụng điện thoại vào mục đích gì.

Còn chính Alexander Graham Bell (1847-1922) người Mỹ gốc Scotland đã hoàn thiện thêm nguyên lý của J. Reis. Trước khi nhận bằng sáng chế trong năm 1876, A. Bell đã khai trương hãng chuyên sản xuất các máy điện thoại của mình.

Tới năm 1878 ở New Haven (tiểu bang Connecticut, Hoa Kỳ) đã khánh thành trung tâm điện thoại đầu tiên trên thế giới. Còn tại Đức, Hãng Siemens & Halske bắt đầu cho xuất xưởng các máy điện thoại theo nguyên mẫu của A. Bell. Tuy vấn đề bản quyền hồi ấy không căng thẳng lắm như bây giờ, nhất là trong khi A. Bell lại đang sống bên kia bờ đại dương.

Còn cơ quan bảo hộ bản quyền phát minh chỉ bắt đầu hoạt động ở Đức từ năm 1877. Cho tới đầu thập niên 80 thế kỷ XIX, tại Berlin mới chỉ có 193 người đăng ký sử dụng điện thoại và phải mất thêm một thập niên nữa, khi mọi người bắt đầu thể hiện mối lưu tâm về thứ phương tiện truyền tin tiện dụng mới này.

Đối với các sáng chế "đi trước thời đại" đương nhiên được giới truyền thông lan truyền rộng rãi, nhưng hiệu quả đôi khi trái ngược. Lịch sử còn ghi lại hàng loạt trường hợp giới công nhân thiêu hủy các cỗ máy tân kỳ, bởi chúng sẽ chiếm mất chỗ làm của họ.

Nhà phát minh nghiệp dư người Pháp Joseph Marie Jacquard (1752-1834) từng là nhân chứng của vụ thiêu hủy cỗ máy dệt đầu tiên, do ông sáng chế ngay trên quảng trường lớn ở thành phố Lyon quê hương. Nhưng J. Jacquard vẫn còn diễm phúc sống được đến ngày, mà các xí nghiệp dệt ở Lyon và vùng phụ cận được trang bị tới 30.000 chiếc máy dệt mới vào đầu thập niên 30 thế kỷ XIX.

Còn có cả những trường hợp mà các phát minh mới bị công khai phản đối bằng biện pháp bạo lực (đập phá, đốt cháy…) khiến các nhà sáng chế không dám phát triển và sáng tạo chúng thêm nữa.

Ví như Hans Schwanhardt người Đức trong năm 1561 đã làm ra cỗ máy tiện chuyên dụng dành cho kỹ nghệ kim hoàn. Nhưng theo quan điểm tín ngưỡng khi ấy thì đó là điều cấm kỵ. Giáo chức ở Nuremberg quyết định thiêu hủy chiếc máy mới giữa chốn công cộng, còn người sáng chế bị nhốt vào tù rồi chết "rục xương" trong đó vào năm 1621.

Ở một khía cạnh khác là đôi khi các sáng chế đã được đăng ký bản quyền rồi, nhưng song song tồn tại "sự cáo chung" của phát minh mới đó.

P.Nipkow - "cha đẻ" của sóng truyền hình.

P.Nipkow - "cha đẻ" của sóng truyền hình.

Đơn cử như trường hợp của bằng sáng chế mang số 30.105 là một ví dụ đặc trưng, được cấp ngày 15-1-1885 cho chàng sinh viên người Phổ Paul Gottlieb Nipkow (1860-1940), với phát minh thu phát và khuếch đại tín hiệu điện từ cấu thành hình ảnh liên tục, hay nôm na như trong giới học thuật gọi là "con quay của Nipkow", với ý nghĩa sản sinh ra truyền hình.

Điều này xảy ra chỉ 6 năm sau khi sáng chế gia bất hủ người Mỹ Thomas Edison (1847-1931) làm ra chiếc bóng đèn điện đầu tiên. Nhưng bằng sáng chế số 30.105 lại không được áp dụng, mãi tới thập niên 20 thế kỷ trước mới xuất hiện những thử nghiệm thực tiễn đầu tiên để tạo ra truyền hình, với những kết quả khả quan chỉ đạt được vào cuối thập niên 1930.

Quang Long (theo Discover)

Các tin khác

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.