Những khu chợ "ẩm ướt" trong thành phố đắt đỏ nhất thế giới

Ms Yam, hàng xóm trong khu chung cư tôi đang sinh sống đã nhiều năm du học ở Anh và hiện đang làm việc cho Ngân hàng HSBC nói: “Với những người phụ nữ Hong Kong thì việc chuẩn bị thực phẩm cho 3 ngày tết, đặc biệt cho bữa ăn đoàn viên trong đêm giao thừa là công đoạn “đau đầu” và vất vả nhất”. 

Là thế hệ thứ hai trong một gia đình gốc Quảng Đông đã sinh sống ở Hương Cảng hơn nửa thế kỷ, gia đình chị Yam vẫn giữ những nét truyền thống của tết xưa. Mâm cơm tất niên phải có 8 món và tất cả món ăn đều có phát âm đồng nghĩa với những từ may mắn, thịnh thượng, giàu có, hạnh phúc, đủ đầy... trong tiếng Quảng Đông. 

Món đầu tiên phải kể đến là “Fat choi ho si” - là hàu khô nấu với rau tảo đen nghĩa là năm mới tốt lành, giàu có. Hoặc món “Fat choi zyu sau” - tảo đen nấu với móng lợn mang ý nghĩa may mắn, thành công. “Lo bak go” - một loại bánh làm từ bột gạo, củ cải bào, nấm, lạp xường, tôm khô, sốt XO hay “Nin go” được làm từ bột gạo đánh với đường đỏ - là 2 món bánh nổi tiếng được ăn trong đêm giao thừa với ý nghĩa năm mới tấn tới. “Tong jyun” là bánh trôi tàu mang thông điệp “đoàn viên”. Người Hong Kong còn ăn loại mỳ trứng truyền thống với sợi dài biểu trưng cho tuổi thọ. Món cá hấp và gà luộc cũng mang thông điệp tốt lành trong năm mới. 

Chính vì thế, chợ tết Hong Kong là dịp duy nhất trong năm để “chưng ra” những mẻ hàu tươi, tôm khô chắc lẳn, dậy mùi; những mớ rau cải ngồng, cải ngọt, cải chíp, củ cải mượt mà, xanh non; những lọn mỳ vàng óng nóng hôi hổi vừa bốc ra từ lò. Tất cả những gì tươi ngon nhất từ phía Nam Quảng Đông, Đông Nam Á cho đến châu Úc, châu Mỹ tụ về đây bày ra một phiên chợ tết sôi động và kích thích vị giác cũng như túi tiền. 

Ms Yam nhớ lại một trong những ký ức sống động nhất là được mẹ hoặc bà dẫn đi chợ để chỉ cho kinh nghiệm mua sắm thực phẩm - một kỹ năng nhiều năm sau Yam mới cảm nhận được tầm quan trọng: 

“Khi đến quầy gà, mẹ nhắc tôi phải xem kỹ âm đạo của gà mái rộng hay nhỏ thì sẽ quyết định độ ngon, mềm của gà. Nếu là gà mái tơ, thịt ngọt và mềm thì nhất định âm đạo phải nhỏ, lông mượt. Cá mú để làm món hấp phải còn sống bơi trong lồng. Rau, củ, quả mua theo mùa: Mùa hè là rau muống, rau dền, cải ngọt, khoai lang, dưa chuột..., còn mùa đông là bắp cải, cà rốt, củ cải trắng... Riêng củ măng tươi - chỉ đi chợ tôi mới được người bán hàng dạy cho cách tước măng làm sao những dặm măng không cắm vào tay gây ngứa, trước khi nấu phải ngâm măng trong nước muối để khử chất độc. Nếu tôi không nấu luôn trong ngày thì măng phải được bọc trong giấy báo, cất ở nơi mát mẻ để giữ độ tươi. Đây là trải nghiệm không thể có ở siêu thị” - Yam nhớ lại.

Phiên chợ ký ức

Lau-pui là một người bạn cùng lớp giao lưu ngôn ngữ với tôi có tuổi thơ gắn liền với khu chợ Sam Sui Po - quận đông dân lao động nhất ở Hong Kong. Ở thập niên 90 thế kỷ trước, việc được đi chợ cùng mẹ vào mỗi buổi chiều sau giờ học là một nghi lễ. 

“Những con phố nhỏ ngoằn ngoèo chạy dưới những tòa nhà cao tầng chọc trời luôn đầy ắp bánh trái, thực phẩm. Dòng người hối hả, tập nập mua bán trong những âm thanh sôi động. Những người bán hàng sẽ hét lên bằng tiếng Quảng Đông để gây sự chú ý cho khách hàng về những bó rau tươi nhất, loại quả ngọt nhất hoặc chương trình “siêu giảm giá” vào cuối ngày. “Leng-nui, Mai lai garn lah wei” (Cô gái xinh đẹp, hãy đến đây và kiểm tra) là cụm từ bạn có thể nghe thấy ở bất cứ phố chợ nào. Những quầy trái cây nhiều màu sắc xen lẫn với quầy rau chất lên thành núi. Mùi tanh của hải sản bốc lên từ đầu chợ xen lẫn với mùi bơ đường từ quầy bánh mới nướng. Đó thực sự là bữa tiệc của giác quan”, Lui-pau nhớ lại.  

Nhưng xứ sở thần tiên của Lui là quầy ăn vặt với những xiên fishball (chả cá), xíu mại được rưới đẫm sốt cà ri hoặc chiếc bánh đậu đỏ đường nâu hấp trong bát sứ, đảm bảo ấm bụng mỗi đứa trẻ sau một ngày dài đến trường.

Những món ăn đường phố là nét điểm xuyết độc đáo cho bức tranh chợ “ẩm ướt” Hong Kong. Từ món bánh trứng gà non, bánh dứa, trà sữa, bánh củ cải chiên vàng cho đến cháo hàu, mỳ hoành thánh, chè đậu đỏ mè đen... tất cả những món ăn làm nên tên tuổi ẩm thực Hong Kong đều “đâm chồi bám rễ” từ những khu chợ dành cho dân lao động. 

Điều đặc biệt, các món ăn đường phố không chỉ mang bản sắc Trung Hoa mà còn pha trộn cả ẩm thực phương Tây - như món bánh mỳ nướng kẹp pho mai, trứng chiên, sữa đặc biến tấu từ người Anh. Hoặc là bánh bông lan panda phủ nước cốt dừa của người Indonesia, hoặc bánh chín tầng mây kèm món chè Halo của người Philippines. 

Tại chợ Bắc Cọp mà tôi đến mỗi tuần, có nhiều cửa hàng bán ẩm thực hoặc tạp hóa dành riêng cho người giúp việc Indonesia hoặc Philippines. Những người phụ nữ phải rời bỏ tổ ấm và những đứa con, tha phương cầu thực nơi đất khảnh quê người, còn gì hạnh phúc hơn khi gặp gỡ đồng hương, trò chuyện bằng ngôn ngữ mẹ đẻ và thưởng thức những món ăn dân tộc. 

Chợ dân sinh Hong Kong đã đem lại cho họ niềm an ủi vô bờ bằng tình thân và ẩm thực. Không những vậy, chợ dân sinh còn là nơi đoàn tụ của nhiều gia đình Hong Kong khi mỗi cuối tuần, họ có thể chọn mua cá, hải sản tươi sống rồi đem đến nhà hàng trong trung tâm Food - court của chợ để nhờ chế biến. Nhà hàng Dim sum với các món ăn cổ truyền như chân gà hấp xì dầu, bánh bao xá xíu, há cảo tôm, bánh cuốn hấp, cháo hàu... chen chật các cụ già vừa uống trà vừa đọc báo. 

Người già Hong Kong đi chợ hằng ngày để mua thực phẩm tươi hoặc giao lưu gắn kết xã hội - đó một trong những bí quyết giúp người cao tuổi nơi đây có tuổi thọ cao nhất thế giới.

Chợ Hong Kong không chỉ là một nét cảnh quan văn hóa đặc sắc mà còn là nơi tốt nhất để bạn có thể quan sát tính cách và tinh thần lao động của con người xứ Cảng Thơm. Những người bán thịt lợn là những chuyên gia “phẫu thuật” với con mắt tinh tường, đôi tay khéo léo, cơ bắp dẻo dai để chỉ trong 40 phút đã có thể pha chế hàng trăm kg lợn hơi thành những miếng thịt bắt mắt đến từng thớ thịt. 

Những chị bán rau nhanh nhẹn, tháo vát thoăn thoắt bốc hàng, cân đo đong đếm làm sao trong không gian nhỏ nhất có thể bày xếp được nhiều loại rau nhất. Họ cũng là những chuyên gia dày dạn kinh nghiệm trong việc phán đoán loại rau nào ngon nhất vào mùa hè hay mùa đông, chọn lựa như thế nào để có củ khoai tây ngọt thơm hay bó măng sặt tươi giòn. Từng động tác xếp hàng, dọn hàng, di chuyển, cắt, thái, gọt của người bán diễn ra nhanh gọn, sắc bén, quyết liệt như tính cách thực tế, trực diện đặc trưng của người Hong Kong.

Khi kiên nhẫn xếp hàng chờ mua thịt, tôi thấy người dân bản địa chỉ cần nói nhanh gọn nấu món gì, mua tầm tiền nào thì người bán hàng đã thoăn thoắt lia miếng thịt lên cân, cho vào túi và nhận tiền. Người giúp việc không biết tiếng Quảng Đông thì ghi sẵn món thịt muốn mua vào tờ giấy rồi đưa cho người bán và quy trình kia cũng lặp lại nhanh chóng trong 1-2 phút. Người bán rất kiệm lời, hầu như họ chỉ hành động nhanh và quyết đoán vì khách mua cũng là những người bận rộn hối hả.

Hong Kong liên tục lọt vào thứ hạng các nền kinh tế tự do và phát triển nhất thế giới với số lượng triệu phú đô la ngày càng tăng. Kéo theo đó là sự thay đổi thói quen mua sắm khi tầng lớp trung lưu chọn mua thực phẩm tại các siêu thị với thực phẩm đa dạng và an toàn vệ sinh chất lượng. Tuy nhiên, những khu chợ truyền thống vẫn tồn tại như một thực thể có trái tim, sự sống và tâm hồn - là một đặc trưng không thể thiếu trong cội nguồn văn hóa cốt lõi của người xứ Cảng Thơm.