Những bóng hồng của tình báo địa tĩnh Mỹ

Những người phụ nữ còn đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển tình báo địa không gian và nghiên cứu hoặc hiểu biết sâu sắc của họ đang tiếp tục tạo động lực cho Cơ quan tình báo địa không gian Hoa Kỳ (NGA). 

Sacagawea

Không một ai tỏ tường về câu phương châm “Biết trái đất, chỉ đường đi, hiểu thế giới” của NGA bằng bà Sacagawea. Sacagawea (cũng còn được gọi là Sakakawea hoặc Sacajawea; sinh vào tháng 5 năm 1788 và mất vào ngày 20 tháng 12 năm 1812 hoặc có các tài liệu khác nói là mất vào ngày 9 tháng 4 năm 1884) là một nữ nhân của bộ lạc Lemhi Shoshone. Thời thiếu niên nóng nảy, bà đã đồng hành cùng với Đại úy Meriwether Lewis và Thiếu úy William Clark trong suốt chặng hành trình khám phá miền Tây Hoa Kỳ trong khoảng thời gian giữa năm 1804 và 1806.

Vào năm 1804, chồng của bà Sacagawea là Toussaint Charbonneau, đã làm việc chung với 2 ông Lewis và Clark khi họ khám phá ra Cấu địa Louisiana (đó là một lãnh thổ của Pháp ở Bắc Mỹ mà chính quyền Mỹ đã mua với mức giá 60 triệu franc (cộng với việc hủy số nợ 18 triệu franc) vào năm 1803. Nơi đây rộng tới 828.000 dặm vuông).  

Lúc bắt đầu chặng hành trình, Sacagawea đã đóng một vai trò trọng yếu đối với thành công của chuyến thám hiểm nhờ am hiểu nhiều thứ tiếng bản địa cùng sự hiểu biết sâu sắc của bà đối với thế giới động thực vật hoang dã đến nỗi Quân đoàn khám phá (một đơn vị được thành lập đặc biệt của quân đội Hoa Kỳ,  do Đại úy Meriwether Lewis và Thiếu úy William Clark đồng chỉ huy) khi đoàn thám hiểm đến sông Missouri thì kinh nghiệm của bà Sacagawea về cảnh quan và ngôn ngữ Shoshone đã được chứng minh là vô giá.

Cuộc thám hiểm này là bằng chứng sớm nhất về tình báo địa không gian như chúng ta đang biết ngày nay. Bà Sacagawea đã đi hàng ngàn dặm từ Bắc Dakota tới Thái Bình Dương, giúp xây dựng các liên lạc văn hóa với thổ dân Mỹ và đóng góp kiến thức về chuyến thám hiểm đối với lịch sử tự nhiên tại các vùng khác nhau. Hiệp hội quốc gia về quyền bầu cử của phụ nữ (NAWSA) đầu thế kỷ 20 đã coi Sacagawea là biểu tượng của giá trị và độc lập nữ giới, đã đúc một số tượng và phù điêu để vinh danh bà.

Mary Sears

Nữ giới vẫn chưa được đại diện đầy đủ trong STEM (thuật ngữ đề cập đến khoa học, công nghệ kỹ thuật và toán học). Tuy nhiên bà Mary Sears (1905-1997) lại là người tiên phong STEM tại Mỹ vào một thời đại khi mà phong trào bình đẳng giới vẫn còn trong giai đoạn trứng nước. Là công dân của Thịnh vượng chung Massachusetts, bà Sears đã bỏ ngang công việc trợ lý nghiên cứu tại Hải học viện Woods Hole để phục vụ tổ quốc tại thời điểm Thế chiến I.

Bà Sears trở thành người đứng đầu tại Đơn vị hải dương học mới trực thuộc Văn phòng thủy văn hải quân (NHO) vào năm 1943, đó là sự khởi đầu các chương trình hải dương học của quân đội Hoa Kỳ. Cần nên biết một số thứ về NHO. Cơ quan này chuyên chuẩn bị và xuất bản các tập bản đồ, biểu đồ và sách hàng hải theo yêu cầu hoa tiêu. NHO được thành lập vào ngày 21 tháng 6 năm 1866 như là một phần của Cục Điều hướng (Bộ Hải quân), nó được chuyển vào Bộ Quốc phòng Mỹ vào ngày 10 tháng 8 năm 1949. 

NHO bị bãi bỏ vào ngày 10 tháng 7 năm 1962 và được thay thế bằng Văn phòng hải dương học hải quân (NOO). Trước khi NHO được thành lập vào năm 1866, các nhà điều hướng Hoa Kỳ chủ yếu lệ thuộc vào những tập biểu đồ của Anh. Vài công ty tư nhân đã chuẩn bị và xuất bản các biểu đồ nhưng họ không thể kinh doanh có lãi. 

NHO ra đời nhằm mục đích cải thiện điều hướng an toàn cho các tàu hải quân cùng những lực lượng thương mại hàng hải, bằng cách cung cấp những biểu đồ hàng hải giá rẻ và chính xác, hoa tiêu, cùng các loại sổ tay hướng dẫn dùng cho mọi tàu bè ở Mỹ. Lại nói về bà Mary Sears. Khi là trung úy hải quân trực thuộc Đội nữ quân binh tình nguyện khẩn cấp (WAVES), bà Sears đã tiến hành các nghiên cứu được chứng minh là đặc biệt quan trọng tới sự sống còn của tàu ngầm Mỹ trong suốt chiến tranh.

Những báo cáo tình báo được chấp bút bởi bà Sears trình bày dự báo đầu tiên của bà về sự hiện diện của các đường sinh nhiệt, hiểu là những khu vực nơi nhiệt độ nước thay đổi chóng vánh. Tàu ngầm có thể hoạt động “tàng hình” và tránh bị phát hiện ở những đường sinh nhiệt như vậy. Sau khi kết thúc Thế chiến II, NHO đã thành lập ra Phòng hải dương học và bà Mary Sears được bổ nhiệm phụ trách đơn vị này.

Bà Sears nghỉ hưu năm 1963 với tư cách là Chỉ huy Hải quân trừ bị Hoa Kỳ (USNR, thời gian hoạt động từ 1915-2005, là thành phần dự bị của Hải quân Hoa Kỳ). NGA hiện đang tiếp nối di sản nghiên cứu mang tính đột phá của bà Mary Sears. Đo độ sâu và hải dương học là thiết yếu đối với an toàn hàng hải và tình báo địa không gian, vốn bắt nguồn từ nền tảng do bà Mary Sears đặt ra ngày nào.

Constance Babington Smith

Constance Babington Smith (1912 – 2000) là một nhà báo kiêm văn sĩ người Anh, nhưng có lẽ công việc nổi tiếng nhất của bà là tình báo hình ảnh. Babington Smith là con gái rượu của công chức dân sự cao cấp Ngài Henry Babington Smith vốn là dòng dõi của gia tộc Babington. Mẹ bà là tiểu thư Elizabeth Bruce, vốn là con gái của bá tước Elgin thứ 9 khiến Constance trở thành cháu gái của Phó vương  Ấn Độ và là chắt gái của quý ông đã mua Elgin Marbles (một bộ sưu tập các tác phẩm điêu khắc bằng đá cẩm thạch Hy Lạp cổ điển vô giá, chúng được chế tác bởi kiến trúc sư Phidias cùng các trợ lý của ông). Constance được giáo dục tại dinh thự gia đình ở Wonersh tại hạt Surrey. Bà hoàn toàn việc học ở Pháp và tuổi trưởng thành thì chuyển đến London.

Là một thợ xay xát được đào tạo bài bản, Constance đã làm việc tại nhà máy xay Aage Thaarup trước chiến tranh cũng như làm cho tạp chí Vogue ở London trước khi dấn thân vào lĩnh vực báo chí: tạp chí Aeroplane. Kiến thức về máy bay đã đưa Constance đến Lực lượng không quân phụ trợ của phụ nữ (WAAF) trong Thế chiến II. Bà phục vụ cho Đơn vị biên dịch trung ương (CIU) tại trạm RAF Medmenham (Buckinghamshire) đạt cấp bậc sĩ quan bay. 

Constance làm việc cùng với người anh trai Bernard Babington Smith (1905-1993) cũng là một biên dịch viên hình ảnh (PI) tại Medmenham. Sarah Oliver, con gái của Winston Churchill cũng làm việc ở Medmenham. Trong công tác biên dịch hình ảnh trinh sát trên không, bà Constance đã khám phá ra bom bay V-1 tại Peenemunde (Đức). Bà Constance được trao huân chương thành viên đế quốc Anh (MBE).

Nữ diễn viên Sylvia Syms đóng vai bà Constance trong bộ phim “Chiến dịch Crossbow” công chiếu năm 1965. Sau đó bà Constance trở thành nhân viên của Tình báo không lực Mỹ ở Washington D.C để tiếp tục công việc biên dịch ảnh, lần này là tại mặt trận Thái Bình Dương. Năm 1946, Mỹ trao tặng Huân chương danh dự Legion of Merit cho chiến sĩ Constance.

Ngoài ra bà Constance cũng là đối tác đầu tiên của Thịnh vượng chung Massachusetts có tên trong Đại sảnh danh vọng tình báo địa không gian của NGA. Thêm nữa, bà Constance còn là tác giả của 2 cuốn sách ăn khách mang tựa đề “Điệp viên trên không: Câu chuyện về tình báo ảnh trong Thế chiến II” và “Bằng chứng trong máy ảnh”.

Irene Fischer

Irene K. Fischer (sinh ra ở Vienna, Áo năm 1907 và qua đời ở Boston, Mỹ năm 2009) là một nhà toán học kiêm nhà trắc địa học huyền thoại. Bà là thành viên của Học viện kỹ thuật quốc gia (một thành viên của Liên đoàn Địa - Vật lý Mỹ) và là người được giới thiệu tại Đại sảnh danh vọng bản đồ và hình ảnh quốc gia Mỹ. Bà Fischer trở thành một trong 2 nhà nữ khoa học nổi tiếng quốc tế trong thời hoàng kim của Dự án Sao Thủy và chương trình Apollo.

Trắc địa học là môn khoa học hiểu về hình dáng hình học của trái đất, hướng của nó trong vũ trụ và trường trọng lực của nó. Sau khi tốt nghiệp ngành toán học tại Đại học Vienna, bà Fischer lập gia đình và mở một nhà trẻ ở Vienna. Khi Adolf Hitler sáp nhập nước Áo vào năm 1938, gia đình nhà Fischer đã đào tẩu sang Mỹ. Tại Mỹ, bà Fischer làm việc ở Maryland và đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển Hệ thống trắc địa thế giới.

Vào năm 1967, Irene Fischer trở thành nữ quân nhân bản đồ quân sự Mỹ đầu tiên nhận được giải thưởng Dịch vụ dân sự xuất sắc. Bà Fischer được quốc tế biết đến bởi việc công bố nhiều đầu sách và các dẫn giải về hình dạng và kích thước của trái đất, đáng chú ý là cuốn sách của Bộ Quốc phòng Mỹ mang tựa đề “Các hàm vĩ độ Fischer 1960 Ellipsoid”. Ngoài ra bà Fischer còn viết hơn 120 báo cáo kỹ thuật, các bài báo và nhiều sách trong các lĩnh vực chuyên môn của bà, mà nhiều báo cáo chính phủ quan trọng trong số đó vẫn còn được phân loại ngày nay. Trung tâm học thuật tại cơ sở mới của NGA đã được đặt tên Irene Fischer để vinh danh bà.

Roberta “Bobbi” Lenczowski

Bà Roberta “Bobbi” Lenczowski là một nhà tư vấn độc lập về tình báo thông tin địa không gian suốt 28 năm trong lĩnh vực công. Bà nghỉ hưu vào năm 2005 tại NGA, nơi bà từng đảm nhiệm chức danh giám đốc điều hành của Campus West (của NGA) tại St. Louis. Trong nhiệm kỳ của mình ở Washington, D.C., bà Lenczowski có 3 năm làm giám đốc kỹ thuật của NGA, cũng là giám đốc hoạt động của Cơ quan lập bản đồ và hình ảnh quốc gia (NIMA) suốt hơn 5 năm.

Bà cũng có thời gian làm chủ tịch của Hiệp hội chụp ảnh và viễn thám Hoa Kỳ. Hiện thời bà Lenczowski trở thành đại diện thứ 2 của NGA tại Ủy ban cố vấn hành chính về khí quyển và đại dương quốc gia về viễn thám thương mại. Trước đó bà Lenczowski là người đại diện cho NGA tại Ủy ban cố vấn lưu trữ dữ liệu viễn thám mặt đất vệ tinh quốc gia của Bộ Nội vụ, cùng Hiệp hội hỗ trợ các vấn đề an ninh.

Letitia A. Long

Letitia A. Long trở thành người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử Mỹ trở thành người đứng đầu một cơ quan tình báo Mỹ khi bà trở thành giám đốc thứ 5 của NGA. Trong thời gian điều hành tại NGA, bà Letitia đã dẫn đầu các nỗ lực để thiết lập “Bản đồ thế giới” đầu tiên của NGA, nó được sử dụng bởi các điệp viên trong hoạt động tình báo.

NGA trở thành cơ quan đầu tiên của Mỹ áp dụng phần mềm nguồn mở được phát triển để chuyển giao phần mềm này cho lực lượng phản ứng nhanh dùng để hợp tác trước và sau các sự kiện thiên tai. Letitia đã lèo lái NGA vượt qua 2 cuộc chiến tranh, lần đóng cửa chính phủ và những mối đe dọa mới nổi đối với quốc phòng và an ninh. Dưới tài lãnh đạo của bà Letitia, NGA đã hỗ trợ chuyên gia cho cuộc đột kích tiêu diệt trùm khủng bố quốc tế bị truy nã gắt gao nhất: Osama bin Laden vào tháng 5 năm 2011; cũng như kịp thời tung các gói cứu trợ sau siêu bão Sandy.

Hiện tại bà Letitia Long đang là thành viên hội đồng quản trị của hãng Raytheon, Tập đoàn Urthecast và Noblis Inc. Bà cũng là thành viên hội đồng quản trị của Trường quan hệ công và quốc tế thuộc Virginia Tech, trước đó là thành viên hội đồng quản trị của Qũy tình báo địa không gian Mỹ (USGIF). Năm 2021, Letitia Long được bầu vào hội đồng quản trị của T-Mobile giữ chức danh giám đốc chuyên về an ninh quốc gia cùng những cam kết sau sát nhập của hãng này với Sprint. Năm ngoái 2021, bà Letitia Long tham gia vào Ủy ban cố vấn chiến lược của Shield Capital.