Nhật Bản và công nghệ đối phó sóng thần

Trận động đất vào tháng 3-2011 với tâm chấn đo được lên tới 9,1 độ M (trên thang độ Richter) làm giải phóng một nguồn năng lượng mạnh tương đương với 45.000 quả bom nguyên tử "Cậu Bé" (Little Boy) mà Không lực Mỹ thả xuống thành phố Hiroshima vào năm 1945.

Sức mạnh khổng lồ này đã nâng cao đáy biển và đại dương bên trên một loạt các cơn sóng đo được cao tới 39m và chúng chỉ giảm độ cao 1 giờ sau đó, và làm tiêu tan cuộc sống của khoảng 22.000 dân Nhật Bản (trong đó có 1.356 người đã chết chỉ riêng ở thành phố Kasennuma, tỉnh Miyagi).

7 năm sau, sự kiện "11 tháng 3" như cách mà nhiều người Nhật hiện nay vẫn gọi về cái ngày bi thảm ấy, đã được xem là trận sóng thần gây chết người nhiều nhất trong suốt hơn 60 năm lịch sử nước Nhật từng ghi nhận sóng thần, đồng thời là trận sóng thần lần thứ tư diễn ra trong chu kỳ 1.000 năm có liên quan tới sự sụt giảm của mảng kiến tạo địa chất Thái Bình Dương bên dưới lòng đất Nhật Bản.

Ông Kenichi Sato, nguyên trưởng Văn phòng ứng phó thiên tai của thành phố Kesennuma đã mất luôn vợ và con gái trong thảm họa kinh hoàng này. Hệ thống cảnh báo sớm sóng thần giống mô hình kim tự tháp với 3 tầng. Tầng chóp của kim tự tháp là Cơ quan khí tượng học Nhật Bản (JMA), cơ quan này đã trang bị một loạt các cảm biến dày đặc trên đất liền Nhật Bản vào năm 2011, và một hệ thống thông tin đủ cho toàn quốc nghe được các cảnh báo sóng thần chỉ trong vòng 3 phút.

Tầng giữa của kim tự tháp (bên dưới JMA) là các văn phòng ứng phó thiên tai của các địa phương, các cơ quan này sẽ chuyên trách giáo dục người dân thông qua các tiếp cận cộng đồng và các đợt diễn tập nhằm biến các cảnh báo của JMA thành lệnh di tản.

Tiêu chuẩn của JMA là phát ra lệnh di tản sau 3 phút khi có động đất làm phát sinh sóng thần. Nhưng với sự kiện "11 tháng 3" thì sự phụ thuộc của JMA đối với dữ liệu địa chấn nhằm dự báo sóng thần đã gặp giới hạn. Trận động đất vào ngày hôm đó với mức độ quá lớn và quá dài đến nỗi làm "bão hòa dữ liệu", theo một tài liệu được JMA công bố vào năm 2013.


Lúc 2 giờ 50 phút chiều, dự báo sóng thần đạt độ cao ban đầu 7,9m là quá thấp. Lúc 3 giờ 10 phút chiều, một chiếcphao của lực lượng bảo vệ bờ biển Nhật Bản nằm ở ngoài khơi Kamaishi khoảng 10km đã ghi lại sự cao bất thường của đại dương. Lúc 3 giờ 15 phút chiều vẫn thiếu độ chính xác, JMA sử dụng phao Kamaishi để nâng cấp dự báo độ cao của sóng thần.

Tỉnh Miyagi nâng độ cao của sóng thần từ 6m lên 10m nhưng lại có rất ít cư dân ở Kesennuma cập nhật được tin mới này do  trận động đất đã làm mất điện. Ông Sato nhận e-mail thông tin cập nhật trên điện thoại lúc 3 giờ 21 phút (tức chỉ 9 phút trước khi sóng thần ập vào).

Hai năm sau sự kiện "11 tháng 3", JMA đã công bố những phát hiện liên quan đến sóng thần, và đồng thời chi ra 25 tỷ USD nhằm tăng thêm số lượng các thiết bị cảm biến địa chấn trên cạn lên con số 280 thiết bị, tất cả đều được nâng cấp với truyền thông vệ tinh và điện dự phòng nhằm ngăn ngừa một sự cố cúp điện khiến người dân không kịp trở tay trong sự kiện "11 tháng 3".

JMA cũng thiết lập 80 máy đo các chuyển động chậm băng thông rộng (BSMM) nhằm đảm chắc rằng các cảm biến không bị chệch choạc trong bối cảnh động đất với thang độ 8,0M hoặc lớn hơn, và bây giờ các thiết bị BSMM còn được tích hợp với dữ liệu hình thành từ các hệ thống quan sát sóng thần và động đất dưới đáy biển thuộc sở hữu của Viện nghiên cứu quốc gia về khoa học trái đất và phòng ngừa thiên tai Nhật Bản (NIED).

Thêm vào đó, khi có sóng thần xảy ra, thì trận động đất từ trước đó sẽ không làm nghẽn mạch điện thoại, và người dân Nhật Bản cũng sẽ nhận thêm các thông báo cảnh báo trên diện thoại của họ thông qua các phương tiện khác của truyền thông đại chúng. Trong sự kiện bi thảm "11 tháng 3", các nạn nhân sống sót Sakai, Murakami và Sato đã không nhận được các văn bản cảnh báo.

Hệ thống J-Alert của Nhật Bản, một thiết bị thuộc Cơ quan quản lý thảm họa và hỏa hoạn (FDMA) công bố hồi năm 2007, có bao gồm một loạt các trường hợp khẩn cấp gồm sóng thần kèm các chương trình phát sóng đa phương tiện nhanh (J-Alert tương tự như Hệ thống khẩn cấp vùng rộng (WAES) của Mỹ) nhưng mức độ bao phủ chỉ 30% diện tích quốc gia vào năm 2011.

Và trong cùng thời điểm, người dân Nhật Bản sẽ đồng loạt nhìn thấy cảnh báo sóng thần trên tivi, nghe qua đài, trên loa và cả xem trên điện thoại, và họ sẽ nhanh chóng quyết định sẽ phải ứng phó như thế nào. Ngay từ năm 2013, tại Đại học Waseda, JMA đã xây dựng một phương pháp mới nhằm giải quyết nhân tố con người, phương pháp này gồm 2 nhân tố takai (cao) và kyodai (khổng lồ).

Báo cáo cho biết: "Khi JMA thừa nhận các chệch choạc trong việc đánh giá các cảnh báo sóng thần ban đầu, họ đã đưa ra các thuật ngữ định tính như Takai và Kyodai và nó được sử dụng hơn là một biểu thức định lượng".

Trong một sự kiện động đất có cường độ 8,0M hoặc lớn hơn và có thể sinh ra sóng thần, JMA sẽ không cung cấp các ước tính về độ cao của sóng thần trong cảnh báo 3 phút ban đầu (như sự kiện "11 tháng 3") mà thay vào đó sẽ dùng các thuật ngữ định tính như "Takai và Kyodai" như một cảnh báo di tản khẩn cấp. 

Kể từ năm 2013, hệ thống cảnh báo sóng thần hậu sự kiện "11 tháng 3" của Nhật Bản đã không được thử nghiệm trong một trận động đất lớn. Gần đây nhất là trận động đất xảy ra vào tháng 11-2016 với cường độ 7,4M, thấp hơn ngưỡng thiết kế của hệ thống cảnh báo mới.

Trong vụ này, chiều cao dự báo sóng thần được dự báo là 3m và đề xuất di tản 414 cư dân của thành phố Minamisoma (cách Sendai khoảng 50 dặm về hướng nam, tỉnh Miyagi), theo công bố của văn phòng ứng phó thiên tai. Hiện đang có tin tức lạc quan từ các nghiên cứu hứa hẹn của những hệ thống cảnh báo sóng thần sớm kể từ sau sự kiện "11 tháng 3", trong đó đáng chú ý là sự thay đổi tín hiệu GPS, hay một hợp tác nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo (AI) đang hứa hẹn sẽ đẩy nhanh các dự báo trung thực về sóng thần.

Đề cập đến cách thức người dân sử dụng thông tin, Giáo sư Taro Arikawa tại Chương trình phòng ngừa thảm họa sóng thần của Đại học Chuo (Tokyo), quả quyết: "Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về những người dân được khuyên sơ tán".

Hệ thống cảnh báo đa phương tiện trong các trường hợp khẩn cấp ở Nhật Bản, trong đó có cảnh báo sóng thần trên điện thoại.
Nguyễn Thanh Hải (tổng hợp)

Các tin khác

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.

Đại tá Ngô Thuận Lăng, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh chia sẻ về vụ án.

Điều gì đẩy người trẻ vào vòng lao lý?

Những cuộc gọi, những buổi tư vấn trong vụ án "hợp đồng kỳ nghỉ" không chỉ khiến hàng nghìn người mất tiền mà còn đẩy nhiều nhân viên telesale ngoài 20 tuổi vướng vào vòng lao lý. Đằng sau những bản án là áp lực kiếm tiền, sự thiếu định hướng và những ranh giới pháp lý, đạo đức bị xóa nhòa, khiến không ít người trẻ trở thành mắt xích trong các đường dây lừa đảo.

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Phía sau những tài khoản viral (mức độ nổi tiếng) tạo sóng gây bão trên mạng xã hội, là đội quân đếm like, câu view thời vụ. Ít ai ngờ, chợ like “ảo” và view “ma” này đã tiếp tay cho những chiêu trò lừa đảo tinh vi của tội phạm trên không gian mạng...

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Giữa môi trường tác chiến điện từ ngày càng phức tạp, nơi hàng trăm nguồn phát tín hiệu có thể xuất hiện đồng thời trên chiến trường, quân đội Mỹ đang tìm kiếm những công cụ mới để nâng cao năng lực nhận thức tình huống. Trong nỗ lực đó, các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Lục quân Mỹ (ARL) vừa trình diễn một cảm biến lượng tử thế hệ mới có khả năng xác định hướng của trường điện từ tần số vô tuyến trong không gian ba chiều.

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

Chiến trường tương lai có thể không còn được quyết định bởi số lượng UAV, mà bởi khả năng chúng tiếp tục chiến đấu khi bị "làm mù" và "cắt đứt liên lạc". Một công bố mới từ Trung Quốc về thuật toán AI HG-STR đang thu hút sự chú ý của giới quân sự khi tuyên bố giúp bầy UAV tự phối hợp truy tìm mục tiêu trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Tháng 2/2026, khi Palo Alto Networks công bố báo cáo về một chiến dịch gián điệp mạng quy mô toàn cầu, Pete Renals, Giám đốc Chương trình An ninh quốc gia của Unit 42, đã dùng một so sánh rất nặng. Ông nói với Recorded Future News rằng đây có thể là vụ xâm phạm hạ tầng chính phủ toàn cầu nghiêm trọng nhất do một nhóm được nhà nước hậu thuẫn thực hiện kể từ SolarWinds. So sánh ấy không ồn ào. Nhưng ai từng theo dõi SolarWinds năm 2020 đều hiểu nó nặng đến mức nào.

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU dự kiến tham gia sáng kiến chip AI do Mỹ khởi xướng, đánh dấu bước dịch chuyển đáng chú ý trong nỗ lực của phương Tây nhằm kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược và kiềm chế tham vọng công nghệ của Trung Quốc.

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Công nghệ điện tử - tự động hóa và trí tuệ nhân tạo phát triển, nhiều sản phẩm viễn tưởng bước ra khỏi phim ảnh để vào đời thực. Tiên phong có gián rít Madagascar “côn trùng người máy” đầu tiên của các nhà khoa học Đức.

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Nhiệm vụ chính của máy bay không người lái MQ-1 Predator là ngăn chặn và tiến hành trinh sát vũ trang chống lại mục tiêu quan trọng, dễ bị phá hủy. Khi không thực hiện nhiệm vụ chính, MQ-1 sẽ cung cấp hoạt động trinh sát, giám sát và xác định mục tiêu để hỗ trợ chỉ huy Lực lượng Liên hợp.

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Một “con bệnh” từ những cánh rừng châu Phi lại trỗi dậy, gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự mong manh của an ninh y tế toàn cầu. Virus Ebola, với tỷ lệ tử vong cao và khả năng gieo rắc nỗi kinh hoàng đang bùng phát trở lại. Một cuộc chiến mới với ngành y tế thế giới lại bắt đầu.

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Xu hướng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lĩnh vực quân sự ngày càng tăng, nhưng cơ chế quản lý vẫn chưa rõ ràng. Dù mang lại nhiều lợi ích cho ngành tình báo và hậu cần, việc quá phóng đại năng lực AI dễ đẩy cao căng thẳng toàn cầu và gây ra những sai sót hệ thống. Trước thực trạng đó, bà Jacquelyn Schneider, Giám đốc Sáng kiến Mô phỏng Chiến tranh và Khủng hoảng tại Viện Hoover (Đại học Stanford), nhận định rằng kiểm soát an toàn từ khâu phát triển và nâng cao tư duy phản biện cho quân nhân là giải pháp cốt lõi.