Người đưa Trung Quốc bay vào vũ trụ

Qian Xuesen (Tiền Học Sâm) là nhà khoa học có nhiều đóng góp quan trọng cho chương trình không gian và đạn tự hành của cả Mỹ và Trung Quốc. Tên ông sử dụng khi ở Mỹ là Hsue-Shen Tsien hoặc H.S. Tsien.

Ở Thượng Hải có cả một bảo tàng chứa 70.000 đồ tạo tác dành riêng cho “nhà khoa học nhân dân” Qian Xuesen. Qian là cha đẻ chương trình tên lửa và vũ trụ của Trung Quốc. Nghiên cứu của ông giúp phát triển tên lửa phóng vệ tinh đầu tiên của Trung Quốc vào không gian và tên lửa trở thành một phần trong kho vũ khí hạt nhân của nước này, ông được tôn kính như một anh hùng dân tộc.

Qian sinh ra khi triều đại cuối cùng của Trung Quốc sắp được thay thế bằng một nền cộng hòa. Từ khi còn nhỏ, Qian đã có năng khiếu và cuối cùng, ông tốt nghiệp loại giỏi Đại học Giao thông Thượng Hải, giành được học bổng hiếm có của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT) ở Mỹ.

Qian Xuesen (Tiền Học Sâm)
Qian Xuesen (Tiền Học Sâm)

Từ MIT, Qian chuyển đến Học viện Công nghệ California (Caltech), học tập dưới sự điều hành của một trong những kỹ sư hàng không có ảnh hưởng nhất là người Hungary tên Theodore von Karman. Ở đó Qian chia sẻ văn phòng với một nhà khoa học nổi tiếng khác là Frank Malina, người là thành viên chủ chốt của một nhóm nhỏ các nhà đổi mới được gọi là Suicide Squad (Biệt đội cảm tử). Fraser MacDonald, tác giả cuốn “Escape from Earth: A Secret History of the Space Rocket” (tạm dịch: Thoát khỏi Trái đất: Lịch sử bí mật của tên lửa không gian), cho biết nhóm có biệt danh này vì những nỗ lực của họ trong việc chế tạo một tên lửa trong khuôn viên trường và vì một số thí nghiệm của họ với các chất hóa học bay hơi.

Vào thời điểm đó, khoa học tên lửa là bị MacDonald coi là “công cụ của những kẻ quay cuồng và những kẻ tưởng tượng. Không ai coi trọng nó - không một kỹ sư thiên về toán học nào mạo hiểm danh tiếng của họ khi nói rằng đây là tương lai”. Nhưng, điều đó nhanh chóng thay đổi khi Chiến tranh thế giới 2 bắt đầu. “Biệt đội cảm tử” đã thu hút sự chú ý của quân đội Mỹ và được tài trợ cho nghiên cứu về phương pháp cất cánh có hỗ trợ phản lực, nơi các tên lửa đẩy được gắn vào cánh máy bay để chúng có thể bay trên không từ các đường băng ngắn. Tài trợ quân sự cũng giúp thành lập phòng thí nghiệm sức đẩy phản lực (JPL) vào năm 1943, với giám đốc là Theodore von Karman. Qian, cùng với Frank Malina, là trung tâm của dự án. Qian là công dân Trung Quốc nhưng Trung Hoa Dân quốc là đồng minh của Mỹ, vì vậy “không có nghi ngờ lớn về một nhà khoa học Trung Quốc là trung tâm của nỗ lực không gian của Mỹ”, Fraser Macdonald nói. Qian được cấp phép an ninh để làm việc trong khoa nghiên cứu vũ khí phân loại mật và thậm chí còn phục vụ trong Ban Cố vấn khoa học của Chính phủ Mỹ.

Vào cuối chiến tranh, Qian là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về động cơ phản lực và được cử cùng với Theodore von Karman trong một nhiệm vụ bất thường tới Đức, giữ quân hàm trung tá tạm thời. Mục tiêu của họ là phỏng vấn các kỹ sư của Đức Quốc xã, bao gồm Wernher von Braun, nhà khoa học tên lửa hàng đầu của Đức. Mỹ muốn tìm hiểu chính xác những gì người Đức biết.

Nhưng, đến cuối thập niên, sự nghiệp lấp lánh của Qian ở Mỹ đột ngột dừng lại. Tại Trung Quốc, Chủ tịch Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa vào năm 1949. Trong khi đó, một giám đốc mới của JPL tin rằng có một nhóm gián điệp tại phòng thí nghiệm và chia sẻ nghi ngờ của mình về một số nhân viên với FBI.

Chính trong bầu không khí này, Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) buộc tội Qian, Frank Malina và những người khác là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. Các cáo buộc chống lại Qian dựa trên tài liệu năm 1938 của đảng Cộng sản Mỹ cho thấy Qian tham dự một cuộc họp xã hội mà FBI nghi ngờ là một cuộc họp của đảng Cộng sản Pasadena. 

Zuoyue Wang, giáo sư lịch sử Đại học Bách khoa Bang California, tuyên bố không có bằng chứng nào cho thấy Qian từng làm gián điệp cho Trung Quốc hoặc là một nhân viên tình báo khi ông sống ở Mỹ. Tuy nhiên, Qian bị tước giấy thông hành an ninh và bị quản thúc tại gia. Các đồng nghiệp của Caltech, bao gồm Theodore von Karman, đã viết thư cho chính phủ để cầu xin sự vô tội của Qian nhưng vô ích.

Năm 1955, sau khi Qian bị quản thúc tại gia 5 năm, Tổng thống Eisenhower quyết định trục xuất ông về Trung Quốc. Nhà khoa học rời đi bằng thuyền cùng vợ và hai đứa con sinh ra ở Mỹ. Qian nói với các phóng viên rằng ông sẽ không bao giờ đặt chân đến Mỹ nữa và ông đã giữ lời hứa của mình.

Khi đến Mỹ, Qian có rất ít hiểu biết về khoa học tên lửa. Nhưng, 15 năm sau, ông đã giám sát việc phóng vệ tinh đầu tiên của Trung Quốc vào không gian. Trong nhiều thập niên, Qian đã đào tạo ra một thế hệ nhà khoa học mới và công việc của ông đã đặt nền móng cho việc Trung Quốc đưa người lên Mặt trăng.

Trong khi hầu hết người Mỹ không biết gì về Qian và vai trò của ông trong chương trình vũ trụ của Mỹ, Tianyu Fang cho biết nhiều người Mỹ gốc Hoa và sinh viên Trung Quốc ở Mỹ biết về ông, tại sao ông phải rời đi và họ thấy những điều tương đồng với ngày nay. Fang bình luận: “Các mối quan hệ của Mỹ với Trung Quốc đã trở nên tồi tệ hơn nhiều mà họ biết rằng họ có thể bị nghi ngờ giống như thế hệ của Qian”. Theo quan điểm của Fraser MacDonald, câu chuyện của Qian là một lời cảnh báo về những gì sẽ xảy ra khi đào thải kiến thức. “Toàn bộ câu chuyện của khoa học Mỹ là nó được thúc đẩy bởi những người đến từ bên ngoài”. MacDonald tin rằng đóng góp của JPL cho chương trình không gian của Mỹ đã bị bỏ qua nhiều so với Wernher von Braun và các nhà khoa học Đức khác, những người đã được bí mật đến Mỹ ngay sau chuyến thăm của von Karman và Qian.

Braun từng là một người Đức quốc xã nhưng những thành tựu của ông được công nhận. Trong khi những thành tựu của Qian và những người khác từ JPL thì không. Cuộc đời của Qian kéo dài gần một thế kỷ. Trong thời gian đó, Trung Quốc đã phát triển từ một quốc gia kém kinh tế trở thành một siêu cường trên Trái đất và trong không gian. Qian là một phần của sự biến đổi đó. Nhưng, câu chuyện của Qian cũng có thể là một câu chuyện tuyệt vời của Mỹ - nơi tài năng, dù được tìm thấy ở đâu, cũng có thể phát triển mạnh mẽ.

Duy Minh

Các tin khác

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Hệ thống quan trắc môi trường tự động là trụ cột quan trọng của quản trị môi trường, cung cấp dữ liệu phục vụ giám sát và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên liên tiếp thời gian qua, nhiều vụ việc dữ liệu quan trắc môi trường bị can thiệp, thao túng, không chỉ đặt ra trách nhiệm của các bộ, ngành, cá nhân có liên quan, mà còn đặt ra câu hỏi về doanh nghiệp được hưởng lợi, cơ chế quản lý dữ liệu và khả năng truy đến cùng chuỗi hành vi nếu có sự móc nối giữa các bên.

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Từng hai lần lĩnh án tù, Nguyễn Văn Dũng tiếp tục xuất hiện trong các phim ngắn với vai “đại ca” giang hồ. Trong vụ án liên quan kênh YouTube “Đời TV”, lời khai của những người tham gia cho thấy Dũng được mời đóng phim vì có lượng người theo dõi, có thể giúp kênh tăng lượt xem.

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Là một trong những nơi tập trung nhiều khu, cụm công nghiệp ở phía Nam, thu hút hàng triệu người từ khắp nơi đổ về làm công nhân và lao động tự do nên TP Đồng Nai luôn là địa bàn mà các đối tượng tội phạm, đặc biệt là trộm cắp, cướp giật chọn làm nơi gây án. Đối tượng mà chúng nhắm đến thường là công nhân. Không để tình trạng này tiếp diễn, Ban Giám đốc Công an TP Đồng Nai đã chỉ đạo Phòng Cảnh sát hình sự và Công an các xã, phường tăng cường nắm tình hình địa bàn, phối hợp tuần tra khép kín để kịp thời đấu tranh, triệt phá.

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Công ty khởi nghiệp của Đức SWARM Biotactics chế tạo côn trùng lai máy móc phục vụ mục đích quốc phòng - nhưng đây không phải là lần đầu tiên các nhà khoa học gắn camera lên những loài côn trùng. Các nhà nghiên cứu điều khiển côn trùng bằng cách gửi xung điện đến râu của chúng, khuyến khích gián di chuyển. Nếu thành công, các đàn robot này có thể được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ như trinh sát hoặc tìm kiếm cứu nạn.

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Thời gian vừa qua, trong khu vực cấm, hạn chế bay ở sân bay Tân Sơn Nhất, TP Hồ Chí Minh liên tục xuất hiện UAV hoạt động. Tình trạng này không những gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn của những chuyến bay ở cả hai chiều cất, hạ cánh; mà còn khiến nhiều chuyến bay phải tạm dừng nhiều giờ liền, nhiều chuyến phải hạ cánh gấp hoặc di chuyển đến sân bay khác để dừng chờ; gây thiệt hại hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng cho nhiều loại chi phí.

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Một khối băng và đá trên dãy Langtang bất ngờ sụp xuống, kéo theo lũ bùn đá tràn qua biên giới Trung Quốc và Nepal, phá hủy cửa khẩu, đường sá, nhà máy điện và nhiều khu dân cư. Nhưng Rasuwa không chỉ là câu chuyện về một thiên tai dữ dội, nó cảnh báo một thực tế rất đáng lo ngại. Himalaya,“mái nhà thế giới” và nguồn nước của phần lớn châu Á, đang biến đổi nhanh trong khi hạ tầng và các hành lang kết nối ngày càng tiến sâu vào những vùng núi dễ tổn thương. Khi băng, đá, nước và địa hình cùng mất ổn định, một biến cố trên sườn núi có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng xuyên biên giới.

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.