Ngày 24/4, Quốc hội đã chính thức bấm nút thông qua Nghị quyết 29/2026/QH16 về Cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài với tỉ lệ gần như tuyệt đối.
Xử lý dứt điểm những sai phạm về đất đai nhưng không vì mục đích vụ lợi
Nghị quyết nhằm xử lý dứt điểm những sai phạm về đất đai nhưng không vì mục đích vụ lợi mà do mong muốn thúc đẩy, tạo sự bứt phá trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; những dự án, công trình mặc dù có liên quan đến sai phạm hoặc đang tồn đọng, kéo dài nhưng đang mang lại hiệu quả thiết thực, phù hợp với nhu cầu, lợi ích chính đáng của người dân, doanh nghiệp, có đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và cả nước…
Qua đó, góp phần bảo vệ, khuyến khích cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm; khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm không dám làm, bảo đảm phù hợp với tình hình, bối cảnh lịch sử cụ thể khi xảy ra sai phạm; đồng thời giải phóng nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Đất đai là tài nguyên quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt, nguồn lực quan trọng của đất nước. Do vậy, qua từng thời kỳ, Đảng, Nhà nước đã đề ra nhiều chủ trương, quan điểm, chính sách về đất đai và thường xuyên có sự đổi mới, phát triển phù hợp với bối cảnh, tình hình và yêu cầu thực tiễn đặt ra. Các cấp ủy, tổ chức đảng đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh phát hiện, xử lý sai phạm về đất đai, qua đó nhiều vụ án, vụ việc đã được phát hiện, xử lý nghiêm minh, kịp thời, đúng pháp luật, nâng cao hiệu quả cảnh báo, răn đe, phòng ngừa sai phạm.
Tuy nhiên, vẫn còn không ít vụ án, vụ việc có sai phạm về đất đai xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực chưa được cơ quan chức năng xem xét, kết luận, xử lý hoặc chưa được xử lý dứt điểm; nhiều dự án còn tồn đọng, kéo dài gây lãng phí nguồn lực nghiêm trọng. Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đòi hỏi phải có cơ chế thống nhất để đánh giá, xem xét, xử lý các tập thể, cá nhân sai phạm đảm bảo hợp lý, hợp tình, sớm kết thúc việc giải quyết các vụ án, vụ việc. Đồng thời, có giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài, sớm giải phóng nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Được sự phân công của lãnh đạo Đảng, Chính phủ, Bộ Công an (trực tiếp là Cục An ninh Kinh tế, Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp) đã chủ trì phối hợp Bộ Tài chính (trực tiếp là Vụ Phát triển hạ tầng) đã khẩn trương xây dựng, hoàn thiện hồ sơ dự án nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài, báo cáo Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua ngay tại Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khoá XVI.
Mặc dù thời gian chuẩn bị rất ngắn, khối lượng công việc lớn nhưng lãnh đạo, cán bộ, chiến sỹ trực tiếp tham gia Ban soạn thảo của Bộ Công an, Bộ Tài chính và các bộ, ngành, cơ quan liên quan đã rất nỗ lực, cố gắng hoàn thành nhiệm vụ được giao. Ngày 24/4/2026, Quốc hội đã chính thức bấm nút thông qua nghị quyết với tỉ lệ gần như tuyệt đối.
Giải quyết 2 nhóm vấn đề chính
Nghị quyết được ban hành có bố cục khoa học, rõ ràng, gồm 4 chương, 17 điều, tập trung vào 2 nhóm nội dung chính:
Nhóm thứ nhất, các nội dung thể chế, quan điểm, chủ trương của lãnh đạo Đảng, Nhà nước để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực gồm các chính sách hình sự: không truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự cho các tổ chức, cá nhân sai phạm nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bản đảm an ninh, quốc phòng, không tham nhũng, dự án, công trình đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước, không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã giải quyết dứt điểm các khiếu nại, tố cáo liên quan theo quy định, không gây thất thoát, lãng phí tài sản của Nhà nước hoặc có gây thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước những đã khắc phục toàn bộ hậu quả, thiệt hại.
Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để thực hiện việc khắc phục hậu quả trong thời hạn tối đa không quá 2 năm đối với các tổ chức, cá nhân sai phạm nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, có gây thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước nhưng không tham nhũng, chưa khắc phục được hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có khả năng, phương án, điều kiện, cam kết và nghiêm túc, tích cực thực hiện việc khắc phục hậu quả. Nghị quyết cũng đã quy định chính sách xử lý kỷ luật cụ thể đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang với các nhóm đối tượng tương ứng đã được quy định trong chính sách hình sự.
Nhóm thứ hai, các nội dung thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước về giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài; tập trung vào các chính sách cụ thể gồm: Quy định chính sách xử lý dự án đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất không đúng quy định; Quy định chính sách xử lý về việc tiếp tục giao đất, cho thuê đất đối với dự án vi phạm về lựa chọn nhà đầu tư, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; Quy định chính sách xử lý dự án đầu tư trên khu đất do Nhà nước thu hồi đất không đúng quy định trước ngày Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực mà chủ đầu tư dự án đã bỏ kinh phí để thực hiện thu hồi toàn bộ diện tích đất của dự án; Quy định chính sách xử lý dự án đầu tư trong trường hợp có vi phạm về mục đích sử dụng đất trước ngày 1/8/2024 nhưng đến nay đã phù hợp với các quy hoạch có liên quan; Quy định chính sách xử lý các dự án đầu tư xây dựng lưới điện thuộc diện phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng chưa thực hiện thủ tục này mà đã triển khai đầu tư xây dựng.
Nghị quyết khi được thực thi sẽ là cơ sở pháp lý chặt chẽ để xử lý trách nhiệm đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm về đất đai phù hợp với tình hình, bối cảnh cụ thể khi xảy ra vi phạm, bảo đảm việc xem xét đầy đủ, khách quan, đúng pháp luật. Từ đó, góp phần khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy, sợ sai không dám làm; bảo vệ, khuyến khích cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, tiêu cực. Đồng thời, góp phần khơi thông nguồn lực đất đai, phục vụ tích cực cho mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng của đất nước trong giai đoạn mới.
Theo báo cáo của cơ quan chức năng, hiện có 4.489 dự án, đất đai gặp khó khăn, vướng mắc với tổng quy mô diện tích sử dụng đất hơn 198.428,1 ha và tổng giá trị mức đầu tư là 3,3 triệu tỷ đồng đã được các bộ, ngành, địa phương trong cả nước thống kê tính đến ngày 30/3/2025, nếu sớm được vận hành thì đây sẽ là nguồn lực rất lớn của nền kinh tế.
Đáng chú ý, sau khi thông qua nghị quyết, Quốc hội cũng đã chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tiếp tục rà soát, thống kê trung thực các dự án tồn đọng, kéo dài cụ thể làm căn cứ đề xuất biện pháp, hình thức xử lý phù hợp, phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý hiệu quả tình trạng tiêu cực, lãng phí phát sinh trong thời gian qua.
Xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu đất đai quốc gia hiện đại, bền vững 
Lập đường dây nóng tiếp nhận thông tin về vi phạm đất đai 
