Ngày Văn hóa Việt Nam: Từ chiều sâu văn hóa dân tộc đến khát vọng phát triển

Một ngày dành riêng cho văn hóa mang theo kỳ vọng về những giá trị sẽ được bồi đắp, giữ gìn trong nhiều thế hệ. Khi ngày 24/11 trở thành Ngày Văn hóa Việt Nam, điều cần suy ngẫm là làm sao để sự trân trọng, gìn giữ và trao truyền văn hóa dân tộc được chuyển hóa thành cách ứng xử, sức sáng tạo, nguồn lực to lớn góp phần phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ngày 24/11/1946, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức với sự tham dự của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nền độc lập khi ấy còn non trẻ, đất nước đứng trước muôn vàn thử thách. Trong hoàn cảnh ấy, lời khẳng định của Người: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” cho thấy một tầm nhìn sâu xa về nền tảng của sự nghiệp dựng nước. Muốn đi tới tương lai, dân tộc cần có ánh sáng dẫn đường. Ánh sáng ấy phải là từ văn hóa, tri thức, đạo đức, lòng yêu nước và ý thức về phẩm giá con người.

a80.jpg
Khối diễu hành Ngành Văn hóa, Thể thao tại Lễ kỷ niệm, diễu binh, diễu hành 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9. Ảnh: VGP

Tám mươi năm sau, ngày 24/11/2026 được xác lập là Ngày Văn hóa Việt Nam. Từ chủ trương trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đến quy định tại Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội, người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương để có thêm điều kiện tham gia thụ hưởng văn hóa. Lựa chọn ấy nối dài một mạch tư tưởng: con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là nơi hội tụ ý nghĩa của mọi thành quả phát triển.

Trong nhịp sống ngày càng gấp gáp, thời gian dành cho văn hóa cũng là một nguồn lực quan trọng. Người ta có thể đi qua một di tích nhiều lần mà chưa từng bước vào, sống giữa một vùng di sản mà chưa hiểu câu chuyện của quê hương, sở hữu nhiều phương tiện tiếp nhận thông tin mà ngày càng dành ít thời gian đọc một tác phẩm văn học đến trang cuối. Một ngày chung dành cho văn hóa mở ra cơ hội để mỗi người bước chậm lại, ngẫm kỹ hơn vào những điều làm nên giá trị của chính mình.

Từ đây, một câu hỏi lớn được đặt ra: mỗi người dân sẽ trải nghiệm gì trong khoảng thời gian ấy, và những trải nghiệm đó sẽ để lại điều gì khi ngày hội đi qua?

Sức sống của một ngày văn hóa nằm ở khả năng tạo nên sự gắn kết, thấu hiểu và đam mê. Một em nhỏ bước ra khỏi bảo tàng với bao điều muốn kể lại cho cha mẹ; một người trẻ tìm hiểu thêm lịch sử sau khi xem một bộ phim; một gia đình bắt đầu duy trì việc đọc sách cùng nhau; một nghệ nhân có thêm người muốn theo học nghề. Những chuyển động ấy ít ồn ào, khó biểu đạt bằng các con số, nhưng chính chúng lại tạo ra chiều sâu cho đời sống tinh thần.

Điều đó đòi hỏi cách tổ chức hoạt động văn hóa phải bắt đầu từ sự hiểu biết công chúng. Công chúng có những nhu cầu, hoàn cảnh và khả năng tiếp cận rất khác nhau. Một chương trình hấp dẫn với người trưởng thành nhưng có thể xa lạ với trẻ em. Một không gian thuận tiện cho khách tham quan vẫn có thể là trở ngại với người khuyết tật. Một sản phẩm được giới thiệu rộng rãi trên môi trường số chưa chắc đã đến được với người thiếu thiết bị hoặc không biết kỹ năng sử dụng.

Bởi vậy, bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa cần được thực hiện trong từng điều kiện cụ thể: thời gian mở cửa, phương tiện di chuyển, cách thuyết minh, ngôn ngữ giới thiệu, mức chi phí và sự hỗ trợ, giúp đỡ. Khoảng cách văn hóa có thể bắt đầu từ một cánh cửa khó bước qua, một lời giới thiệu chưa đầy đủ, một dịch vụ vượt quá khả năng chi trả. Thu hẹp những khoảng cách ấy là cách thiết thực để người dân cảm nhận mình được tôn trọng và được chào đón trong đời sống văn hóa của đất nước.

Trong mỗi quyết định được đưa ra, luôn có những giá trị cần được cân nhắc cùng nhau. Một công trình mới có thể tạo ra lợi ích kinh tế, nhưng cũng có thể làm thay đổi không gian ký ức của cộng đồng. Một hoạt động khai thác di sản có thể đem lại thu nhập, nhưng lại tác động đến sinh hoạt và quyền lợi của người đang gìn giữ di sản ấy. Một sản phẩm có thể thu hút sự chú ý rất nhanh, trong khi giá trị tư tưởng và thẩm mỹ cần thời gian để nhận biết.

Đặt văn hóa vào những bối cảnh như vậy có nghĩa là đã thấy rõ cái được, cái mất của sự phát triển. Có những mất mát không thể bù đắp bằng vật chất: một cảnh quan bị phá vỡ, một nghề truyền thống đứt mạch truyền dạy, một cộng đồng phải rời xa không gian đã nuôi dưỡng phong tục và ký ức của mình. Trách nhiệm với văn hóa vì thế cũng là trách nhiệm giữ lại và trao truyền cho các thế hệ sau.

Sự gìn giữ ấy cần có chỗ cho đời sống tiếp tục vận động. Di sản sống được, bên cạnh những quy định hành chính, còn nhờ những con người đang thực hành, trao truyền và không ngừng sáng tạo. Người giữ nghề cần có cơ hội để tiếp tục; người trẻ cần nhìn thấy cơ hội để tiếp nối; cộng đồng cần có tiếng nói trong cách giới thiệu và khai thác những giá trị di sản. Khi người dân có thể sống được bằng nghề, tự hào về nghề và chủ động trao truyền nghề, di sản được tiếp thêm “sinh khí” để tồn tại, phát triển bền vững.

Cũng từ đó, cần nhìn đầy đủ hơn về quan hệ giữa văn hóa và thị trường. Thị trường tạo cơ hội đưa sản phẩm văn hóa đến công chúng, mở rộng nguồn thu và nuôi dưỡng các ngành nghề sáng tạo. Tuy nhiên, doanh thu của một thời điểm chưa thể phản ánh trọn vẹn giá trị của một tác phẩm. Một công trình nghiên cứu công phu, một bộ sách tư liệu, một tác phẩm dành cho nhóm công chúng ít người có thể cần được đầu tư lâu dài. Chính sách văn hóa cần tạo điều kiện để những giá trị ấy có cơ hội được hình thành và đến với người sử dụng.

Đầu tư cho văn hóa vì thế đòi hỏi sự kiên nhẫn và khả năng nhận diện giá trị. Một thiết chế được xây dựng khang trang mới tạo ra điều kiện ban đầu. Đội ngũ có chuyên môn, nội dung có chất lượng, phương thức phục vụ phù hợp và kinh phí hoạt động thường xuyên mới giúp nơi đó trở thành một phần đời sống cộng đồng. Sự gắn bó của người dân phải được gây dựng từng ngày, bằng những lý do đủ thuyết phục để họ muốn tìm đến và quay trở lại.

Công nghệ đang mở thêm những con đường để sách, nghệ thuật và di sản gặp gỡ công chúng. Nhưng khả năng tiếp cận rộng rãi luôn đi cùng yêu cầu về chất lượng và trách nhiệm. Khi tác phẩm có thể được sao chép, cắt ghép, chuyển thể và lan truyền rất nhanh, việc xác định nguồn gốc, bảo vệ bản quyền, giữ tính toàn vẹn của nội dung càng cần được coi trọng. Với trí tuệ nhân tạo, năng lực tạo ra sản phẩm nhanh chóng phải đi cùng năng lực thẩm định của con người. Mỗi sản phẩm đưa ra công chúng đều cần có người chịu trách nhiệm về độ chính xác và giá trị của nó.

Trong không gian ấy, văn hóa còn thể hiện qua cách mỗi người được quyền lên tiếng, nói lên tiếng nói của mình. Một lời bình luận có thể góp phần làm sáng tỏ vấn đề, cũng có thể gây tổn thương. Một lần chia sẻ có thể lan tỏa tri thức, cũng có thể tiếp tay cho thông tin sai lệch. Biết kiểm chứng trước khi phổ biến, biết tranh luận trên cơ sở lý lẽ, biết tôn trọng danh dự người khác là những thực hành văn hóa cần được nuôi dưỡng từ gia đình, nhà trường đến các cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân.

Ngày Văn hóa Việt Nam có ý nghĩa sâu xa khi mỗi cá nhân, tổ chức cần nhìn nhận rõ hơn trách nhiệm của mình với cộng đồng, với dân tộc. Một dân tộc đi tới tương lai bằng năng lực sáng tạo, bằng ý chí phát triển và bằng những giá trị nhân văn cao cả, dân tộc ấy chắc chắn sẽ ngày càng thịnh vượng.

Gia Hưng

Các tin khác

Đại đoàn kết từ nền tảng văn hóa – sức mạnh nội sinh để kiến tạo tương lai dân tộc

Đại đoàn kết từ nền tảng văn hóa – sức mạnh nội sinh để kiến tạo tương lai dân tộc

Tháng 11 năm 2026, lần đầu tiên Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 được kết nối với Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, hình thành Tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc, đúng dịp 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất và trong năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Sự kết nối ấy không đơn thuần là ghép hai ngày kỷ niệm. Nó đặt ra một vấn đề chiến lược: xây nền tảng văn hóa cho khối đại đoàn kết và chuyển hóa sức mạnh tinh thần ấy thành nguồn lực phát triển đất nước.

Khi mọi thứ đều có thể được dạy, ai dạy con người biết sống?

Khi mọi thứ đều có thể được dạy, ai dạy con người biết sống?

Trí tuệ nhân tạo có thể trả lời gần như mọi câu hỏi, nhưng không thể sống thay, lựa chọn thay và chịu trách nhiệm thay con người. Ngày Nhà giáo Việt Nam năm nay vì thế gợi ra một câu hỏi lớn hơn lời tri ân: điều gì làm nên giá trị không thể thay thế của người thầy, và xã hội cần làm gì để giữ được giá trị ấy?

Mạng xã hội: Một cú click, hai số phận

Mạng xã hội: Một cú click, hai số phận

Mạng xã hội ra đời như một phép màu của thời đại số nhất là khi nó kết nối con người, xóa nhòa khoảng cách địa lý, trao cho mỗi cá nhân một tiếng nói và sức lan tỏa chưa từng có. Chỉ với một chiếc điện thoại nhỏ bé, một người bình thường cũng có thể chạm đến hàng triệu trái tim, khởi xướng một phong trào, hay thay đổi số phận của một con người. Nhưng cũng chính nơi ấy, con người ta dễ dàng bộc lộ cả phần đẹp đẽ nhất lẫn phần tăm tối nhất của mình.

Hình thành khung pháp lý về an ninh dữ liệu

Tạo lập môi trường dữ liệu an toàn, phát triển kinh tế số bền vững

Trước những nguy cơ, thách thức ngày càng gia tăng đối với an ninh dữ liệu, việc xây dựng, ban hành Luật An ninh dữ liệu là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo vệ chủ quyền dữ liệu quốc gia, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số bền vững.

Di sản đạo học và khát vọng chấn hưng đất nước

Di sản đạo học và khát vọng chấn hưng đất nước

Những ngày tháng Mười một này, Thủ đô Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026). Nhưng một dấu mốc gần trọn thiên niên kỷ sẽ chỉ còn là con số nếu chúng ta dừng lại ở niềm tự hào.

Tiến tới xây dựng xã hội không có ma túy và tội phạm

Tiến tới xây dựng xã hội không có ma túy và tội phạm

Việc Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân, tiến tới xây dựng một xã hội không có ma túy, đẩy lùi tội phạm, bảo đảm kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển theo tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV.

Để an toàn phòng cháy, chữa cháy trở thành năng lực phát triển của xã hội

Để an toàn phòng cháy, chữa cháy trở thành năng lực phát triển của xã hội

Mười tháng năm 2026, cả nước xảy ra 2.477 vụ cháy, nổ, làm 89 người chết, 119 người bị thương; thiệt hại tài sản ước tính 713 tỷ đồng, gấp hơn 2,3 lần cùng kỳ năm trước. Những con số ấy nói lên một điều: phòng cháy, chữa cháy (PCCC) không còn là việc riêng của một ngành, mà là năng lực bảo vệ xã hội trước những rủi ro có thể cướp đi tính mạng con người và thành quả phát triển chỉ trong khoảnh khắc.

Người dân đang kỳ vọng gì nhất từ chính quyền địa phương 2 cấp?

Người dân đang kỳ vọng gì nhất từ chính quyền địa phương 2 cấp?

Sau 16 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thực tiễn cho thấy đây không chỉ là thay đổi về tổ chức bộ máy, mà là đổi mới phương thức quản lý, điều hành và phục vụ nhân dân. Mục tiêu không chỉ để giảm đầu mối, giảm tầng nấc hay tinh giản biên chế, mà là xây dựng một nền hành chính tinh gọn nhưng mạnh, phân cấp rõ, hiệu lực, hiệu quả, gần dân và sát thực tiễn hơn.

Nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính, giữ vững kỷ cương trong quản lý nhà nước

Nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính, giữ vững kỷ cương trong quản lý nhà nước

Thông điệp quan trọng nhất mà cơ quan soạn thảo muốn gửi tới người dân và cộng đồng doanh nghiệp thông qua lần sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính này là các hành vi vi phạm pháp luật phải được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh, chính xác, khách quan, công bằng để tạo môi trường ổn định, an toàn.

Đông đảo các đại biểu tham dự hội thảo.

Kỳ 1: “Lá chắn” pháp lý cho đô thị thông minh và hạ tầng chiến lược

Trước yêu cầu phát triển bứt phá của TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên số, các thách thức an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao và an toàn hạ tầng đô thị đang đặt ra nhiều bài toán hóc búa. Việc Quốc hội xem xét 5 Dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Hệ thống pháp lý đồng bộ này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo “lá chắn” bảo vệ hạ tầng chiến lược và không gian số, mà còn siết chặt quản lý địa bàn từ cơ sở, mang lại cuộc sống bình yên, an toàn cho hơn 14 triệu dân Thành phố mang tên Bác.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả bảo vệ các công trình trọng yếu

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả bảo vệ các công trình trọng yếu

Trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, việc xây dựng Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ các công trình trọng yếu, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới.

Hoàn thiện pháp luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ để xã hội an toàn hơn

Hoàn thiện pháp luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ để xã hội an toàn hơn

Bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản của nhân dân là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của quốc gia. Trong bối cảnh tội phạm, vi phạm pháp luật liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ diễn biến phức tạp, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quản lý, sử dụng các phương tiện nguy hiểm này có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Giữ lại những “mạch sống” xanh cho Thủ đô: Từ chủ trương “thuận thiên địa và hợp lòng dân”

Giữ lại những “mạch sống” xanh cho Thủ đô: Từ chủ trương “thuận thiên địa và hợp lòng dân”

Quá trình đô thị hóa “thần tốc” đang khoác lên Thủ đô Hà Nội một diện mạo mới, năng động, hiện đại, với những tòa nhà cao tầng, khu đô thị sang trọng, đường sá rộng đẹp, trung tâm thương mại và những công trình kiến trúc quy mô lớn. Tuy nhiên, đằng sau sự “hào nhoáng” là những “khoảng tối” bất ổn về sinh thái đô thị.

Thiết lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ hoạt động định danh, xác thực điện tử

Thiết lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ hoạt động định danh, xác thực điện tử

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, việc xây dựng, ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử là cần thiết, góp phần hoàn thiện hạ tầng pháp lý số, giải quyết những thách thức về an ninh mạng, đồng thời tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, giúp Việt Nam chủ động hội nhập và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Xác định rõ trách nhiệm các chủ thể trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan an ninh quốc gia

Xác định rõ trách nhiệm các chủ thể trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan an ninh quốc gia

Cùng với sự phát triển của đất nước, hệ thống công trình có ý nghĩa đặc biệt đối với quốc phòng, an ninh, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và đời sống nhân dân ngày càng mở rộng, trở thành những bộ phận quan trọng trong kết cấu hạ tầng chiến lược quốc gia. Đây không chỉ là những tài sản có giá trị lớn mà còn là các mục tiêu có ý nghĩa đặc biệt đối với sự ổn định chính trị, hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước, sự phát triển kinh tế và khả năng bảo đảm quốc phòng, an ninh.