Ngành an ninh văn hóa thế giới với nghệ thuật và khoa học

Theo Erik Nemeth (6-2007), trong hai thế kỷ vừa qua, quá trình lạm dụng đồ cổ và mỹ nghệ đã phát triển từ các chiến lợi phẩm thành một phương tiện để thực hiện chủ nghĩa khủng bố nhằm xóa các di sản văn hóa của các nước mà chúng coi như những kẻ thù sống còn. Trong khi đó, sự tăng trưởng của thị trường nghệ thuật trong 50 năm qua đã tạo cơ hội cho sự lạm dụng di sản văn hoá theo những cách dường như chỉ có trong tiểu thuyết.

Sau đại chiến thế giới lần thứ II, nhân loại đã nhận ra mối đe dọa mà xung đột vũ trang và cướp bóc gây ra cho tài sản văn hóa, nhưng mặt khác, việc buôn nghệ thuật và chính trị của di sản văn hoá cũng đã trở thành công cụ để tổ chức tội phạm xuyên quốc gia và các nhóm khủng bố.

Kết quả là sự hội tụ của các vấn đề nghệ thuật, hình thức chính trị và chống khủng bố đã trở thành nền tảng mới cho lĩnh vực an ninh văn hóa. Sau khi đánh giá về các mối đe dọa an ninh tại chỗ với những đề xuất những gì cần thiết cho một lĩnh vực an ninh như vậy, Erik Nemeth kết luận bằng cách suy đoán về những rủi ro tiềm năng của an ninh quốc tế bắt nguồn từ việc buôn bán và sưu tầm cổ vật.

Từ đó, Erik Nemeth với trình độ Cử nhân Khoa học Máy tính và bằng Tiến sĩ trong Vision Science của Đại học California tại Berkeley đã độc lập theo đuổi việc nghiên cứu về di sản văn hoá, thị trường bất hợp pháp và an ninh quốc tế trong hơn một thập kỷ với sự ứng dụng các thành tựu của công nghiệp phần mềm.

Theo tạp chí "Nghệ thuật trí tuệ văn hoá - Khảo cổ học xung đột” ("The Art of Cultural Intelligence" - Archaeology in Conflict) tháng 4-2010, An ninh văn hoá cũng đã phát triển vai trò của tài sản văn hoá trong ngoại giao và an ninh quốc tế. Thông qua việc kiểm tra ý nghĩa của cổ vật, tác phẩm nghệ thuật, các di tích tôn giáo và các cấu trúc lịch sử bằng sức mạnh cứng và mềm, ngành An ninh văn hoá đã cung cấp thông tin tình báo cho chính sách đối ngoại.

Việc phá hủy di sản văn hoá gần đây, bao gồm cả việc cướp bóc và buôn bán cổ vật giữa các quốc gia Ả Rập, Syria, Iraq, Afghanistan và Pakistan nhấn mạnh sự cần thiết phải nghiên cứu. Giá trị chiến thuật và chiến thuật nào mà các nhóm khủng bố và chiến binh phát xuất từ việc nhắm mục tiêu đến các thư viện, viện bảo tàng, đền thờ Hồi giáo, đền thờ và các điểm khảo cổ? Các cuộc gọi để phân loại nhắm mục tiêu tài sản văn hoá như một tội ác chiến tranh, và đề nghị của UNESCO nhằm xác định khủng bố và bạo lực chính trị như là "làm sạch văn hoá" và "diệt chủng văn hoá", bắt buộc phân tích tầm quan trọng của di sản văn hoá trong các vấn đề quốc tế và sự liên quan của An ninh văn hoá đối với chính sách đối ngoại và an ninh toàn cầu.

Ngoại giao văn hoá - "quyền lực thay thế" của tác phẩm nghệ thuật

Trong 10 năm qua, Erik Nemeth đã nghiên cứu sự tương quan tiến bộ của thị trường nghệ thuật, quan hệ ngoại giao và an ninh quốc gia. Nghiên cứu đã đưa ra định nghĩa về một khuôn khổ để đánh giá "quyền lực thay thế" của cổ vật, các tác phẩm mỹ thuật và các di sản văn hoá trong các xung đột chính trị và vũ trang và phát triển kinh tế.

Việc phân tích các xu hướng - giá trị của các tác phẩm nghệ thuật và các biện pháp đối phó để khai thác di sản văn hoá đã dẫn đến một khuôn khổ đa ngành để thu thập thông tin tình báo. An ninh văn hoá phát triển phương pháp "trí tuệ văn hoá" để đánh giá nền kinh tế chính trị của nghệ thuật và thông báo: 1) vai trò chiến lược của việc khôi phục lại tác phẩm nghệ thuật và hồi hương của các cổ vật trong chính sách đối ngoại và 2) giá trị chiến thuật của các giao dịch bất hợp pháp trên thị trường nghệ thuật và buôn lậu các cổ vật cho an ninh quốc tế.

Bức tượng Phật trong số những bức tượng cao nhất thế giới tại Bamiyan bị Taliban phá hủy năm 2001.
Bức tượng Phật trong số những bức tượng cao nhất thế giới tại Bamiyan bị Taliban phá hủy năm 2001.

Mặt khác, vấn đề Trí tuệ Văn hoá - kinh tế chính trị của nghệ thuật và văn hoá cũng được đặt ra trong quá trình điều tra, nghiên cứu trong một quy mô tình báo liên ngành lớn, trong đó những nghiên cứu về An ninh Văn hoá tập trung vào các vấn đề:

- Theo dõi sự tương quan của tài sản văn hoá và an ninh toàn cầu trong xung đột chính trị và vũ trang

- Khám phá thị trường nghệ thuật và luật về tài sản văn hoá như một chỉ số cho kinh tế chính trị của nghệ thuật và văn hoá

- Đánh giá ảnh hưởng của học bổng về sức mạnh cứng, mềm và thay thế của cổ vật, tác phẩm nghệ thuật và các công trình lịch sử.

- Phát triển giá trị chiến lược của thị trường cổ vật cho ngoại giao văn hoá.

Các mô hình được xây dựng trong quá trình điều tra nghiên cứu cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của an ninh văn hoá trong chính sách đối ngoại và thúc đẩy sự phát triển trí tuệ văn hoá như một phương tiện để giảm nhẹ rủi ro và có thể ngăn chặn các mối đe dọa đối với tài sản văn hoá trong xung đột khu vực.

Trong phạm vi phát triển của quyền lực văn hoá, ngành An ninh Văn hoá đã thúc đẩy ý nghĩa lịch sử của các tác phẩm nghệ thuật trong ngoại giao văn hóa. Trong bài "Nghệ thuật trí tuệ văn hoá", Tạp chí Khảo cổ học xung đột (Mỹ, 4 – 2010) đã khẳng định vai trò của tài sản văn hoá trong ngoại giao và an ninh quốc tế. Bằng cách kiểm tra ý nghĩa của cổ vật, tác phẩm nghệ thuật, các di tích tôn giáo và các cấu trúc lịch sử bằng sức mạnh cứng và mềm, An ninh Văn hoá cung cấp thông tin tình báo cho chính sách đối ngoại.

Từ những thành quả nghiên cứu đó, một số cuốn sách đầu tiên trong văn học liên quan đến mối tương quan giữa giá trị tài chính, chính trị và an ninh của tài sản văn hoá và gợi ý ý nghĩa của sức mạnh văn hoá trong các vấn đề toàn cầu đã được xuất bản rộng rãi. Sự giao thoa của những vấn đề này tạo cơ sở cho một lĩnh vực mà những cuốn sách này xem xét - an ninh văn hoá, phân tích các thông tin và tư liệu để đi đến kết luận rằng, ngành An ninh Văn hoá là một phần của sự thay đổi quan trọng của tài sản văn hoá trong quan hệ ngoại giao, đã đánh giá mối đe dọa an ninh tương ứng và những cơ hội cho ngoại giao.

Những nghiên cứu tiêu biểu đã công bố như “Nghệ thuật Quan hệ Đối ngoại: Tài sản Văn hoá và An ninh Quốc tế” (6 - 2014) , “Tính giá trị văn hoá: Định lượng giá trị của tài sản văn hoá đối với chính sách đối ngoại” và “Văn hoá trong các hình chữ thập đỏ” (3-2016); “Hiểu Văn hoá An ninh: Các quan điểm khác nhau về vai trò của văn hoá trong các vấn đề quốc tế” (4-2016), “Một nền kinh tế chính trị nổi lên của các tác phẩm nghệ thuật trong thế kỷ 21” (Video, PDF, 7-2012), “Cắt dán văn hóa học (CLiC): Từ điển mở liên kết dựa trên hình ảnh” (2012); “Bảo mật văn hoá: Giá trị tiềm năng của tác phẩm nghệ thuật và di tích đối với chính sách đối ngoại” (PDF, 2010) v.v...

Trí tuệ Văn hoá - kinh tế chính trị của nghệ thuật và văn hoá

Nghiên cứu về An ninh Văn hoá bao gồm nhiều lĩnh vực trong đó có các chuyên đề tiêu biểu như:

1.            Theo dõi sự tương quan của tài sản văn hoá và an ninh toàn cầu trong xung đột chính trị và vũ trang.

2.            Khám phá thị trường nghệ thuật và luật về tài sản văn hoá như một chỉ số cho kinh tế chính trị của nghệ thuật và văn hoá.

3.            Đánh giá ảnh hưởng của học bổng về sức mạnh cứng, mềm và thay thế của cổ vật, tác phẩm nghệ thuật và các công trình lịch sử.

4.            Phát triển giá trị chiến lược của thị trường cổ vật cho ngoại giao văn hoá.

Các mô hình cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của an ninh văn hoá trong chính sách đối ngoại và thúc đẩy sự phát triển trí tuệ văn hoá như một phương tiện để giảm nhẹ rủi ro và có thể ngăn chặn các mối đe dọa đối với tài sản văn hoá trong xung đột khu vực. Trong phạm vi phát triển của quyền lực văn hoá, Văn hoá An ninh thúc đẩy ý nghĩa lịch sử của các tác phẩm nghệ thuật trong ngoại giao văn hóa.

Những kết quả nghiên cứu và thực tế tác nghiệp đã dẫn đến sự hình phát triển của ngành An ninh văn hoá và ngành Tình báo. Tiến sĩ Erik Nemeth (Đại học California tại Berkeley) là một nhà nghiên cứu độc lập về vấn đề các chính sách an ninh và tình báo quốc tế có ảnh hưởng đến tài sản văn hóa trong các tình huống xung đột.

Trong thập kỷ qua, ông đã xem xét vai trò chiến thuật và chiến lược của tác phẩm nghệ thuật và di tích văn hóa trong cân nhắc an ninh quốc gia, cung cấp các phân tích cho một viện nghiên cứu và tư vấn bảo mật công ty. Một trong những bài báo về những vấn đề này là “Art-Intelligence Chương Trình Ưa thích nhất của Nghệ thuật Thế giới tình báo nước ngoài,” được công bố trên Tạp chí Quốc tế về tình báo và phản gián (Vol. 21, số 2, mùa hè năm 2008).

Đỗ Minh Tuấn (tổng hợp)

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).