Thảo luận tại hội trường Quốc hội sáng 2/11 về dự án Luật Đầu tư (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn Đồng Nai) đề nghị bổ sung cơ chế phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn tình trạng đầu tư núp bóng, đầu tư chui, lợi dụng hoạt động đầu tư để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Đại biểu Nguyễn Trung Kiên đề nghị quan tâm một số nội dung cụ thể. Đó là: cần bổ sung các ngành, nghề ưu đãi đầu tư đối với phát triển công nghiệp quốc phòng, công nghiệp an ninh và công nghiệp lưỡng dụng, bảo đảm thống nhất với Luật Công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp đã được Quốc hội khóa XV thông qua, sửa đổi, bổ sung.
Theo đại biểu, ngành, nghề ưu đãi đầu tư cần bổ sung nội dung phát triển công nghiệp quốc phòng, công nghiệp an ninh; nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, sản xuất sản phẩm, trang thiết bị, vật tư kỹ thuật phục vụ quốc phòng, an ninh; phát triển công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và các sản phẩm công nghiệp lưỡng dụng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm an ninh.
Đồng thời, về ưu đãi và hỗ trợ đầu tư, cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với các dự án thuộc lĩnh vực này, nhất là hỗ trợ nghiên cứu, phát triển khoa học, công nghệ; đào tạo nhân lực chất lượng cao; đổi mới thiết bị và phát triển chuỗi cung ứng trong nước. Về ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung các dự án có quy mô, tính chất chiến lược trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng, công nghiệp an ninh và công nghiệp lưỡng dụng vào nhóm được xem xét áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt theo quy định cụ thể.
Nội dung thứ hai được đại biểu Nguyễn Trung Kiên đặc biệt quan tâm là bổ sung cơ chế phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn tình trạng đầu tư núp bóng, đầu tư chui, lợi dụng hoạt động đầu tư để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Đại biểu phân tích, bên cạnh những nhà đầu tư chân chính, hoạt động đầu tư cũng có thể bị một số tổ chức, cá nhân lợi dụng để che giấu chủ thể thực sự kiểm soát doanh nghiệp, hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp, thâu tóm tài sản doanh nghiệp và quyền kiểm soát tại các địa bàn nhạy cảm.
Các thủ đoạn có thể được thực hiện thông qua việc nhờ người Việt Nam đứng tên thành lập doanh nghiệp, góp vốn hoặc mua cổ phần; sử dụng nhiều tầng doanh nghiệp trung gian để che giấu chủ sở hữu thực sự; chia nhỏ tỷ lệ sở hữu nhằm lách luật; chuyển vốn qua nhiều tổ chức, cá nhân để che giấu nguồn gốc tài sản.
Việc lợi dụng hoạt động đầu tư không chỉ dừng lại ở hành vi vi phạm điều kiện đầu tư mà còn có thể phục vụ hoạt động rửa tiền, buôn lậu, sản xuất và kinh doanh hàng giả, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, chuyển giao công nghệ trái phép, thu thập thông tin và xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.
Đại biểu cho rằng, dự thảo luật đã có những quy định quan trọng về đình chỉ, ngừng, chấm dứt hoạt động đầu tư kinh doanh gây phương hại hoặc có nguy cơ gây phương hại đến quốc phòng, an ninh; Điều 21 về điều kiện bảo đảm quốc phòng, an ninh khi nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp; Điều 24 về các dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư tại khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.
Tuy nhiên, theo đại biểu, các quy định này chủ yếu đề cập đến điều kiện đầu tư và xử lý khi có nguy cơ gây phương hại, trong khi chưa hình thành đầy đủ cơ chế phòng ngừa chủ động, xuyên suốt từ khâu đăng ký, góp vốn, chuyển nhượng đến quá trình thực hiện dự án.
Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một khoản tại Điều 5 về chính sách đầu tư kinh doanh, quy định rõ hoạt động đầu tư kinh doanh phải bảo đảm minh bạch về chủ thể đầu tư, chủ thể hưởng lợi, nguồn vốn và mục đích đầu tư. Không được lợi dụng hoạt động đầu tư để che giấu chủ thể thực sự kiểm soát hoạt động đầu tư, hợp thức hóa tài sản do phạm tội mà có, thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Bổ sung vào Điều 21 về góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp quy định cơ quan có thẩm quyền được yêu cầu nhà đầu tư cung cấp, xác minh thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi, người thực sự kiểm soát tổ chức kinh tế, nguồn gốc vốn góp và các bên có liên quan.
Trong trường hợp cần thiết, đặc biệt đối với các giao dịch tại địa bàn nhạy cảm về quốc phòng, an ninh, cần có cơ chế kiểm soát cả những trường hợp nhà đầu tư sử dụng người khác đứng tên, ủy quyền hoặc thông qua nhiều tầng tổ chức trung gian để che giấu quyền sở hữu và quyền kiểm soát thực tế.
Bổ sung quy định về phối hợp, chia sẻ thông tin tại các Điều 20, Điều 21 và các quy định về quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư. Theo đó, cần bảo đảm cơ quan đăng ký đầu tư có cơ chế phối hợp với cơ quan thuế, hải quan và các cơ quan liên quan để xác minh thông tin, nhận diện dấu hiệu bất thường về chủ thể, dòng tiền và mục đích đầu tư.
Đối với các dự án, giao dịch có dấu hiệu liên quan đến rửa tiền, buôn lậu, lừa đảo hoặc xâm phạm an ninh quốc gia, cần có cơ chế chuyển thông tin, kiểm tra, xác minh và áp dụng biện pháp ngăn chặn theo đúng thẩm quyền, trình tự và điều kiện do pháp luật quy định.
Bổ sung quy định về kiểm tra, giám sát trong quá trình thực hiện dự án, không chỉ dừng lại ở khâu cấp phép ban đầu. Khi có sự thay đổi về chủ sở hữu hưởng lợi, chủ thể góp vốn, người kiểm soát thực tế, nguồn vốn hoặc mục tiêu dự án có tính chất quan trọng, nhà đầu tư phải thực hiện nghĩa vụ kê khai, cập nhật thông tin theo quy định.
Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của nhà đầu tư trong việc cung cấp thông tin trung thực, chính xác; xử lý nghiêm các hành vi cố ý che giấu, cung cấp thông tin sai lệch, đứng tên hộ, đứng tên thay hoặc tổ chức hoạt động đầu tư trái pháp luật. Đại biểu nhấn mạnh, những biện pháp này cần được thiết kế trên cơ sở quản lý rủi ro, có tiêu chí rõ ràng, tránh tạo thêm thủ tục gây cản trở hoạt động của các nhà đầu tư chân chính.
