Sáng 26/10, tiếp tục Kỳ họp thứ 2, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về các dự án: Luật An ninh dữ liệu; Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; Luật Định danh và xác thực điện tử; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ (VK,VLN&CCHT), Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH); Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).
Thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tóm tắt tờ trình về các dự án luật, Đại tướng Lương Tam Quang, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, việc xây dựng các dự án luật nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; hoàn thiện hệ thống pháp luật về các lĩnh vực an ninh dữ liệu; bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; định danh và xác thực điện tử; quản lý VK,VLN&CCHT; PCCC&CNCH; xử lý vi phạm hành chính (VPHC); bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.
"Việc xây dựng các dự án luật nhằm khắc phục các hạn chế, khó khăn trong triển khai thực hiện nhiệm vụ trong các lĩnh vực nêu trên; đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp; góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển kinh tế - xã hội" - Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.
Bộ Công an chủ trì thực hiện quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu
Về dự án Luật An ninh dữ liệu, theo Bộ trưởng, dự thảo luật gồm 6 chương, 29 điều, quy định nguyên tắc, biện pháp bảo vệ an ninh dữ liệu; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và nội dung quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu. Luật áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam; cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài ở ngoài lãnh thổ Việt Nam có hoạt động xử lý dữ liệu thuộc quyền tài phán của Việt Nam hoặc có hành vi xâm phạm an ninh dữ liệu của Việt Nam.
Dự thảo luật quy định 5 cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu; chủ quản dữ liệu tự xác định cấp độ, áp dụng biện pháp bảo vệ tương xứng và chịu trách nhiệm về kết quả xác định, theo cơ chế hậu kiểm là chủ yếu. Chủ quản dữ liệu từ Cấp độ 3 trở lên có trách nhiệm đánh giá tác động, kiểm toán an ninh dữ liệu định kỳ; hệ thống xử lý dữ liệu Cấp độ 4, Cấp độ 5 phải được thẩm định theo quy định. Các biện pháp bảo vệ được áp dụng xuyên suốt từ khâu thiết kế hệ thống đến khi tiêu hủy dữ liệu.
Dự thảo luật quy định trách nhiệm bảo vệ an ninh dữ liệu đối với hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu quốc gia trọng yếu, hệ thống vật lý - số, hoạt động xử lý dữ liệu quy mô lớn và chuỗi cung ứng sản phẩm, dịch vụ dữ liệu. Đối với hoạt động nghiên cứu, phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dự thảo luật yêu cầu kiểm soát nguồn gốc, bảo đảm tính nguyên vẹn của dữ liệu huấn luyện và dữ liệu dẫn xuất; phòng, chống hành vi đầu độc dữ liệu, trích xuất dữ liệu trái phép; bảo đảm con người có khả năng can thiệp, kiểm soát đối với hoạt động ra quyết định tự động theo quy định của pháp luật.
Dự thảo luật cũng quy định Bộ Công an chủ trì thực hiện quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu; Bộ Quốc phòng quản lý đối với dữ liệu, hệ thống thông tin quân sự; hệ thống thông tin cơ yếu do Ban Cơ yếu Chính phủ quản lý. Lực lượng bảo vệ an ninh dữ liệu được bố trí trên cơ sở tổ chức, biên chế hiện có, không hình thành tổ chức, bộ máy mới; quy định nguyên tắc một bộ hồ sơ, một thủ tục, một đầu mối đối với các nội dung trùng lặp giữa các luật có liên quan; công nhận kết quả đã thực hiện hợp pháp theo pháp luật khác; tích hợp hoạt động thẩm định, báo cáo qua hệ thống điện tử thống nhất. Nhà nước có chính sách phát triển công nghiệp an ninh dữ liệu, phát triển nguồn nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp.
Ba nhóm công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia
Đối với dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, dự thảo luật trình Quốc hội gồm 41 điều, được chia thành 7 chương, quy định về nguyên tắc bảo vệ, tiêu chí xác định, thẩm quyền xác định, biện pháp bảo vệ, lực lượng bảo vệ, quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, công dân trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; quản lý công trình an ninh, khu an ninh; chính sách trong hoạt động bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia. Đồng thời, quy định loại trừ việc bảo vệ công trình quốc phòng, khu quân sự theo quy định của Luật quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự.
Dự thảo luật quy định công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia gồm 3 nhóm:
- Nhóm 1: Công trình trọng điểm về an ninh quốc gia là các công trình thuộc khu vực trọng yếu theo quy định của pháp luật về cảnh vệ;
- Nhóm 2: Công trình an ninh, khu an ninh là công trình, khu vực do lực lượng Công an nhân dân quản lý, sử dụng phục vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Theo chức năng nhiệm vụ, mục đích sử dụng, công trình an ninh và khu an ninh phân thành 3 loại;
- Nhóm 3: Công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia là công trình thuộc chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của các cơ quan, tổ chức, địa phương, trừ các công trình do Bộ Công an, Bộ Quốc phòng quản lý. Theo tính chất quan trọng và yêu cầu bảo vệ, công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia được phân thành 3 loại.
Đồng thời, dự thảo phân cấp thẩm quyền quyết định đưa vào Danh mục công trình liên quan đến an ninh quốc gia cho Thủ tướng Chính phủ (đối với công trình loại 1), Bộ trưởng Bộ Công an (đối với công trình loại II), Chủ tịch UBND cấp tỉnh (đối với công trình loại III).
Dự thảo luật quy định lực lượng bảo vệ của Bộ Công an, lực lượng bảo vệ của cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng công trình; không quy định về lực lượng của Bộ Quốc phòng vì đã được điều chỉnh tại Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự. Đồng thời, quy định về quan hệ phối hợp giữa các lực lượng bảo vệ, trong đó có trách nhiệm phối hợp của lực lượng bảo vệ của quan, tổ chức quản lý, sử dụng công trình với các lực lượng Công an, Quân đội và các lực lượng khác có liên quan.
Nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, gian lận công nghệ để giả mạo danh tính điện tử
Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử, gồm 8 chương với 46 điều, quy định về định danh và xác thực điện tử; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan. Đối tượng áp dụng là cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam; người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài cư trú, hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam; cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài trực tiếp tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động định danh và xác thực điện tử của Việt Nam.
Dự thảo luật xác định 5 nhóm đối tượng định danh và xác thực điện tử: (i) cơ quan, tổ chức, cá nhân; (ii) sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và đối tượng vật chất khác; (iii) cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; (iv) sự kiện, giao dịch, hành vi; (v) địa điểm và không gian; giao Chính phủ quy định việc định danh, xác thực điện tử đối với đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng, cơ yếu.
Quy định nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử; quy định chế độ ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình định danh, xác thực điện tử.
Về mô hình định danh điện tử, dự thảo luật quy định thực hiện theo 2 phương thức: (1) Nhà nước đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng để trực tiếp thực hiện hoạt động định danh điện tử; địa điểm, không gian; đối tượng thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng đã được chứng nhận sở hữu, sử dụng; sản phẩm, hàng hóa rủi ro cao và đối tượng bí mật nhà nước; (2) Tổ chức đủ điều kiện tự đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng và cơ sở hạ tầng để thực hiện hoạt động định danh điện tử. Đối với các đối tượng còn lại, đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ định danh thương mại.
Đơn giản hoá thủ tục hành chính liên quan lĩnh vực vũ khí, vật liệu nổ và PCCC
Đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng VK,VLN&CCHT; Luật PCCC&CNCH gồm 3 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung một số nội dung về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hoá thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh quy định tại hai dự án luật.
Cụ thể, phân cấp thẩm quyền thu hồi VK,VLN quân dụng, CCHT và giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ về quản lý, sử dụng VK,VLN, tiền chất thuốc nổ, CCHT trong phạm vi quản lý của Bộ Công an cho cơ quan có thẩm quyền do Bộ trưởng Bộ Công an quy định. Theo đó, nội dung này sẽ được quy định tại Thông tư của Bộ trưởng Bộ Công an; phân cấp cho Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội thực hiện toàn diện nội dung này.
Bên cạnh đó, bãi bỏ thủ tục cấp, cấp lại, thu hồi giấy phép kinh doanh CCHT. Bỏ nội dung quy định tại điểm b khoản 2 Điều 9 để phù hợp với quy định không thực hiện thủ tục cấp, cấp lại, thu hồi giấy phép kinh doanh CCHT và quy định về văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu về PCCC tại điểm đ khoản 1 Điều 39 để phù hợp với dự thảo luật khi bỏ quy định kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC tại Luật PCCC&CNCH hiện hành.
Bỏ thực hiện quy định về điều kiện chỉ được kinh doanh CCHT theo giấy phép kinh doanh CCHT của tổ chức, doanh nghiệp. Đơn giản hoá thành phần hồ sơ thủ tục trang bị vũ khí quân dụng, vũ khí thể thao, công cụ hỗ trợ. Quy định cụ thể, rõ ràng hơn về hồ sơ thủ tục cấp Giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu VLN công nghiệp. Cắt giảm thời gian cấp, cấp lại, cấp điều chỉnh giấy phép kinh doanh tiền chất thuốc nổ và giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu tiền chất thuốc nổ.
Dự thảo luật cũng bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC và thực hiện công tác hậu kiểm kết hợp với kiểm tra việc chấp hành quy định của pháp luật về nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông.
Bỏ thủ tục cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện PCCC, CNCH và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy và quản lý phương tiện PCCC, CNCH theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Hoàn thiện quy định về xử lý VPHC trên môi trường điện tử
Đối với dự án Luật Xử lý VPHC (sửa đổi), Bộ trưởng Lương Tam Quang thông tin, dự thảo luật quy định về xử phạt VPHC và các biện pháp xử lý hành chính, gồm 6 chương, 128 điều. Trong đó, dự thảo luật nâng thời hiệu xử phạt lên 2 năm hoặc 3 năm đối với một số lĩnh vực; nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt VPHC lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức; quy định cụ thể ngay trong dự thảo luật mức tiền phạt tối đa trong từng lĩnh vực, trong đó, nâng mức phạt tiền tối đa đối với một số lĩnh vực; sửa đổi, bổ sung về đối tượng bị xử lý VPHC, tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ; bổ sung trường hợp miễn trách nhiệm về hành vi VPHC.
Cạnh đó, dự thảo luật quy định cụ thể, đầy đủ hơn về một số nội dung trong quy trình xử phạt; cắt giảm một số thủ tục xử phạt không cần thiết; hoàn thiện quy định về xử lý VPHC trên môi trường điện tử; cho phép xử phạt không lập biên bản đối với trường hợp VPHC được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ.
Dự thảo luật quy định cụ thể, đầy đủ hơn đối với một số nội dung trong thi hành quyết định xử phạt; sửa đổi điều kiện được hoãn, giảm, miễn thi hành quyết định phạt tiền, nộp tiền phạt nhiều lần theo hướng thuận lợi hơn cho cá nhân, tổ chức vi phạm; bổ sung các trường hợp được hoãn, miễn thi hành hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả để phù hợp với thực tiễn.
Về các biện pháp cưỡng chế, dự thảo luật bổ sung một số biện pháp cưỡng chế, gồm: tạm hoãn xuất cảnh; niêm phong trụ sở, địa điểm, cơ sở hoặc bộ phận cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký, cấp giấy phép điều khiển phương tiện; ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số hoặc thực hiện biện pháp ngăn chặn kỹ thuật, chặn truy cập.
Bổ sung các quy định chặt chẽ hơn tại dự thảo luật về nguyên tắc, điều kiện áp dụng các biện pháp cưỡng chế để bảo đảm quyền con người, quyền công dân, không làm ảnh hưởng đến các cá nhân, tổ chức không liên quan đến hành vi VPHC, nhất là đối với biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước và ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số...
