Nasa và kế hoạch đổ bộ lên “hành tinh đỏ”

Đã từ rất lâu, tham vọng chinh phục sao Hỏa luôn là sứ mệnh được ưu tiên hàng đầu của Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA). Khát khao thôn tính "hành tinh đỏ" đã khiến các chuyên gia phác thảo bản kế hoạch đưa một nhóm phi hành gia lên định cư vào năm 2030. 

Bước đi kể trên cho thấy NASA thực sự rất quyết tâm và hừng hực khí thế với ý tưởng "khổng lồ" này. Nếu kế hoạch suôn sẻ và cuộc đổ bộ lên "hành tinh đỏ" thành công, NASA sẽ chính thức ghi tên mình thêm một lần nữa vào lịch sử khi làm được điều kỳ diệu mà không có bất cứ một tổ chức nào sánh được.

Tham vọng thôn tính vũ trụ

Sau hơn nửa thế kỷ khám phá không gian, sao Hỏa vẫn là một mơ ước chưa thể chạm tới. NASA, dù phải đối mặt với vô vàn khó khăn, vẫn không từ bỏ tham vọng chinh phục "hành tinh đỏ", thậm chí muốn biến sao Hỏa trở thành nơi định cư mới cho loài người trong tương lai. 

Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ đã lên kế hoạch ba bước khai phá sao Hỏa. Giai đoạn đầu bao gồm các nghiên cứu tiếp theo về Trạm không gian quốc tế (ISS), chú trọng vào xem xét các tác động đến cuộc sống trong không gian trong suốt khoảng thời gian dài, đồng thời thúc đẩy phát triển tên lửa đẩy mạnh nhất từ trước đến nay mang tên Hệ thống bệ phóng không gian. 

Đây chính là bước đệm giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn sự ảnh hưởng của vũ trụ lên tâm trí và sức khỏe con người, từ đó tiến hành những bước đi cần thiết tiến tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người bên ngoài Trái đất.

Tiếp theo, NASA muốn triển khai hàng loạt nhiệm vụ trong khoảng không gian xung quanh Mặt trăng, trong đó có sứ mệnh chuyển hướng tiểu hành tinh, săn tìm thiên thạch và bay thử nghiệm nhiều loại tàu vũ trụ khác nhau. 

Trong nhiệm vụ này, NASA sẽ phóng một tàu thăm dò robot sử dụng điện mặt trời để thu thập một khối vật chất có kích cỡ bằng hòn đá, rồi mang mẫu vật trở lại quỹ đạo quanh Mặt trăng. 

Ở bước cuối cùng theo kế hoạch, các phi hành gia sẽ đi vào quỹ đạo quanh "hành tinh đỏ" và có thể tìm cách đáp xuống một trong các mặt trăng của hành tinh này. Sau đó sẽ là nhiệm vụ khó khăn nhất: Đưa con người đặt chân lên sao Hỏa, kèm theo trang thiết bị để họ rời khỏi bề mặt của hành tinh và trở về Trái đất một cách an toàn.

Kế hoạch đầy tham vọng được tiết lộ tiếp sau những khám phá mới nhất về "hành tinh đỏ". NASA chính thức công bố về việc tìm ra nước lỏng trên bề mặt sao Hỏa thông qua các hình ảnh chụp từ vệ tinh quan sát. Thông tin này hứa hẹn việc con người sẽ tìm ra sự sống bên ngoài Trái đất. 

Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng phát hiện nguyên tử oxy trong tầng trung lưu của sao Hỏa. Nhóm chuyên gia ở NASA sử dụng máy bay khảo cứu tầng bình lưu dành cho ngành thiên văn học hồng ngoại (SOFIA), đặt trên một chiếc máy cách Trái đất 13,7 km. 

Phát hiện oxy trong tầng bình lưu của sao Hỏa có thể giúp các nhà thiên văn học tìm hiểu không khí biến mất khỏi "hành tinh đỏ" như thế nào, đồng thời mở ra cơ hội cải tạo môi trường "hành tinh đỏ", biến nơi đây thành Trái đất phiên bản 2.

Kế hoạch khám phá hành tinh này rất công phu và tốn kém, chịu nhiều thách thức liên quan đến cơ sở vật chất, nhân lực, tâm lý và sức khỏe con người.
Kế hoạch khám phá hành tinh này rất công phu và tốn kém, chịu nhiều thách thức liên quan đến cơ sở vật chất, nhân lực, tâm lý và sức khỏe con người.

NASA từng tuyên bố đã và đang chuẩn bị nhiều phương án nhằm làm sao Hỏa ấm lên, khiến "hành tinh đỏ" trở thành môi trường thuận lợi cho sự sống. 

Một số nhà khoa học cho rằng, sao Hỏa từng là hành tinh tràn đầy sức sống và ấm áp gần giống như Trái đất ngày nay. Phần lõi nóng giúp sao Hỏa duy trì từ trường, bảo vệ hành tinh khỏi tác động của gió mặt trời. Nhưng sau đó phần lõi lạnh đi, từ trường biến mất, không khí trở nên loãng và toàn bộ sao Hỏa bắt đầu đóng băng. 

Con người có thể biến đổi môi trường trên sao Hỏa bằng cách cho nổ vũ khí nhiệt hạch tại hai cực sao Hỏa, làm tan CO2 đông lạnh để tạo ra bầu khí quyển. Bầu khí quyển mới hình thành sẽ hấp thụ ánh sáng mặt trời, khiến hành tinh ấm lên.

Tiếp theo, con người đưa lên "hành tinh đỏ" những cỗ máy phát thải CO2 điều khiển từ xa, nhằm đẩy nhanh quá trình hình thành bầu khí quyển. Nhiều chiếc gương khổng lồ bay theo quỹ đạo có thể tập trung ánh sáng mặt trời vào các cực sao Hỏa, giải phóng nước chứa trong những tảng băng khổng lồ. Sau đó, nhiều loài sinh vật do con người tạo ra nhờ công nghệ sinh học được dùng để thay đổi cấu trúc đất trên sao Hỏa, giải phóng oxy vào khí quyển. 

Các nhà khoa học tìm cách chuyển hướng sao chổi và tiểu hành tinh bay tới sao Hỏa, giải phóng nhiệt lượng từ những cú va chạm. Quá trình này cũng cung cấp thêm nước cho sao Hỏa, do thành phần cấu tạo của sao chổi và tiểu hành tinh chứa băng đá.

Công nghệ chinh phục

Sau khi cơ bản cải tạo "hành tinh đỏ", NASA nung nấu ý tưởng xây dựng một trạm không gian bay quanh sao Hỏa, cho phép đưa con người bay tới hành tinh này vào năm 2030. 

Theo thiết kế, khu căn cứ bao gồm nơi sinh sống và làm việc của phi hành đoàn, hai khoang kín chứa trung tâm chỉ huy, kiểm soát cũng như một phòng thí nghiệm. Bộ tản nhiệt có nhiệm vụ làm mát thiết bị điện tử nhạy cảm và khu nhà ở. Các tấm pin mặt trời cung cấp năng lượng cho những thiết bị máy móc. 

Động cơ đẩy và động cơ tên lửa sử dụng nhiên liệu đông lạnh tạo ra lực đẩy lớn, đưa trạm không gian bay từ quỹ đạo Mặt Trăng đến sao Hỏa. Nhờ trạm không gian này, các nhà khoa học có thể tiến hành thêm nhiều nghiên cứu về sao Hỏa mà không cần hạ cánh xuống bề mặt.

NASA sẽ sử dụng năng lượng mặt trời để chở hàng hóa tiếp tế và đưa các phi hành gia lên trạm không gian thông qua động cơ điện mặt trời, giúp tàu vũ trụ dịch chuyển bằng cách bắn ion ra phía sau. Hạt electron biến khí xenon thành plasma, và một trường điện từ sẽ tăng tốc cho các phân tử đến khi chúng bắn ra khỏi động cơ ở tốc độ cao. 

Năng lượng mặt trời sẽ cung cấp đủ electron để quá trình này diễn ra. Một số ý kiến khẳng định, động cơ điện mặt trời giúp vận tốc tăng dần theo thời gian và có thể đạt tới 320.000 km/h, đem lại hiệu quả cao nhờ sử dụng lượng nhiên liệu đẩy ít hơn 10 lần so với nhiên liệu tên lửa.

Vấn đề đặt ra là, dữ liệu sẽ được truyền về Trái đất từ trạm không gian như thế nào để tạo thuận lợi cho các phân tích và dự đoán? Khoảng cách gần nhất giữa sao Hỏa và Trái đất là 55 triệu km. 

Theo báo cáo của NASA, robot thăm dò sao Hỏa có thể nhận và truyền dữ liệu ở tốc độ khoảng hai triệu bit/giây. Tốc độ truyền dữ liệu của Trạm ISS là 300 triệu bit/giây, trong khi để có thể dẫn đường và đổ bộ trên sao Hỏa, NASA cần đường truyền mạnh hơn với tốc độ 1 tỷ bit/giây. 

Thiết kế nhà ở và động cơ điện mặt trời trong ý tưởng xây dựng trạm không gian xung quanh sao Hỏa.
Thiết kế nhà ở và động cơ điện mặt trời trong ý tưởng xây dựng trạm không gian xung quanh sao Hỏa.

Giải pháp NASA đưa ra là sử dụng tia laser. Trong một thử nghiệm, hệ thống liên lạc bằng laser cho phép vệ tinh thám hiểm Mặt Trăng LADEE tải thông tin với tốc độ 622 triệu bit/giây, trong khi những thiết kế khác có thể truyền dữ liệu với tốc độ vài tỷ bit/giây.

Kế hoạch "thôn tính" sao Hỏa sẽ không thể diễn ra suôn sẻ nếu không được hỗ trợ bởi các phương tiện công nghệ hiện đại nhất mà NASA và các đối tác đang phát triển. Do nhiệm vụ đến sao Hỏa kéo dài nhiều năm, NASA không thể để các phi hành gia sống trong tàu vũ trụ suốt thời gian này, mà phải cung cấp thêm không gian sống (và nhà tắm) cho các phi hành gia, đồng thời là nơi để họ sinh hoạt trên sao Hỏa. 

Các nhà nghiên cứu đang tính toán thiết kế hệ thống nhà ở hỗ trợ tốt nhất cho sinh hoạt, ngăn chặn hỏa hoạn, chống tia phóng xạ, có không gian để các phi hành gia tập thể dục và làm việc.

Chưa hết, các phi hành gia có thể phải đi lại trên bề mặt hành tinh, thám hiểm và thu thập dữ liệu. Khi ấy, trang phục phải giúp bảo vệ các phi hành gia trước tia phóng xạ cũng như khí quyển mỏng và lạnh của sao Hỏa, đồng thời cho phép vận động thoải mái. 

Các nhà nghiên cứu đang thiết kế trang phục để việc đi lại và làm việc trên sao Hỏa trở nên dễ dàng hơn, tích hợp công nghệ tương tác thực tế, vật liệu tự vá liền và gắn thiết bị theo dõi thông số sinh học. NASA lên kế hoạch thử nghiệm những bộ trang phục vũ trụ thế hệ mới này trong "Dự án làm lệch hướng thiên thạch" vào những năm 2020.

Tham vọng là thế, tuy nhiên mọi chuyện thực sự không hề dễ dàng. Hiện nay, con người chỉ mới đưa được máy do thám lên sao Hỏa. Kế hoạch khám phá hành tinh này rất công phu và tốn kém, dự kiến sẽ ngốn hàng chục tỷ USD, cộng với vô vàn thách thức khác nhau liên quan đến cơ sở vật chất, nhân lực, tâm lý và sức khỏe con người. 

Còn rất lâu nữa mới đến "năm định mệnh" 2030 theo ý tưởng của NASA, nhưng ngay từ bây giờ, thế giới vẫn luôn hồi hộp dõi theo những bước đột phá của loài người trên con đường chinh phục "hành tinh đỏ" xa xôi, nằm cách Trái đất hàng triệu dặm và ẩn chứa biết bao bí ẩn chờ đợi được khám phá...

Việt Dũng

Các tin khác

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa là loài vật gần gũi trong cuộc sống người Việt từ lâu, không chỉ dùng để kéo xe mà còn là phương tiện nghi lễ, giao thông và đánh trận, do đó, nó cũng được xuất hiện khá nhiều trong hình luật thời xưa.

Tản mạn Thần Bạch Mã

Tản mạn Thần Bạch Mã

Thần Bạch Mã là vị thần hiện được thờ cúng tại đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm, Hà Nội. Từ thời Lý, đó là ngôi đền trấn phía Đông, tương ứng với đền Quán Thánh trấn phía Bắc, đền Kim Liên trấn phía Nam và đền Voi Phục trấn phía Tây thành Thăng Long.