Lời cảnh báo về “sức khỏe” sông Mekong

Đầu tháng 2-2021, các ảnh vệ tinh từ cơ quan vũ trụ Thái Lan cho thấy nước sông Mekong đã chuyển sang màu lam tuyệt đẹp. Tuy nhiên, theo chuyên gia Brian Eyler, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á thuộc Trung tâm Stimson có trụ sở tại Washington, đó lại là một vấn đề nghiêm trọng vì một dòng sông màu lam không phải là một dòng sông khỏe mạnh.

Những dấu hiệu bất thường

Thay vì có màu nâu và chứa đầy phù sa tốt cho sự sống, dòng sông lại nông đến mức có thể nhìn thấy các dải cát - một dấu hiệu đáng ngại đối với lúa, cây cao su, cà chua và nhiều loại cây trồng, canh tác khác ở các vùng hạ lưu, vốn phụ thuộc vào chu kỳ lũ lụt tự nhiên của sông để sinh trưởng và phát triển.

Theo Ủy hội sông Mekong, một tổ chức liên chính phủ với chức năng cơ bản là điều phối các kế hoạch phát triển cơ sở hạ tầng liên quan đến sông Mekong, mực nước thấp đến mức đáng lo ngại như vậy là do lượng mưa giảm, các con đập được xây dựng trên sông và đập Cảnh Hồng ở tỉnh Vân Nam, Trung Quốc đã hạn chế dòng chảy của sông. 

Những con đập trên thượng nguồn được cho là một trong những nguyên nhân gây cạn kiệt hạ lưu sông Mekong.

Những con đập trên thượng nguồn được cho là một trong những nguyên nhân gây cạn kiệt hạ lưu sông Mekong.

Trong những năm gần đây, các hình thái thời tiết khắc nghiệt - hạn hán nghiêm trọng và mưa lớn - ngày càng gia tăng do các đập thủy điện, đặc biệt là ở thượng nguồn sông Mekong, đã tàn phá khu vực đất liền của Đông Nam Á, nơi sinh kế của khoảng 70 triệu người phụ thuộc vào dòng chảy của nó. Chỉ riêng tại hạ nguồn sông Mekong là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, ước tính người nông dân Việt Nam đã phải chịu thiệt hại hơn 1 tỷ USD do các trận hạn hán lịch sử vào những năm 2015-2016 và 2019-2020.

Hạn hán và nạn phá rừng cũng đe dọa sự tồn tại của Biển Hồ ở Campuchia: Mực nước hồ đã giảm xuống mức thấp kỷ lục vào năm 2020, làm giảm trữ lượng cá và đe dọa sinh kế cũng như an ninh lương thực của hàng triệu người sống dựa vào nguồn thủy sản này.

Không chỉ về thiệt hại sinh thái, người ta cũng lo ngại hơn về tình trạng Trung Quốc nắm quyền kiểm soát chiến lược đối với các nước vùng hạ lưu sông Mekong thông qua việc kiểm soát thượng nguồn con sông và 11 đập khổng lồ của họ. Trong cuốn sách “Sống dưới bóng rồng” (2020), Sebastian Strangio, nhà báo người Thái Lan chuyên phụ trách khu vực Đông Nam Á đã mô tả quyền kiểm soát của Trung Quốc đối với thượng nguồn sông Mekong “giống như cái van đóng xả”.

Cuộc chơi của các nước lớn?

Một Trung Quốc cố tình lưu trữ nước vì lợi ích địa chính trị hay đó là một trò chơi kinh tế độc lập của các nhà quản lý đập nước này với mong muốn tối đa hóa lợi nhuận? Dù câu trả lời là gì thì các nước hạ lưu sông Mekong ít nhất cũng đang phải gánh chịu nhiều thiệt hại do các đập của Trung Quốc ở thượng nguồn gây ra.

Trong một sự kiện tại Trung tâm Đông Tây, ông Atul Keshap, Phó trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách khu vực Đông Á và Thái Bình Dương cho biết: “Rõ ràng là các con đập ở thượng nguồn đang giữ nước nhưng lại hạn chế trong công tác điều phối hoặc cảnh báo. Điều này làm trầm trọng thêm những thách thức an ninh nguồn nước mà các cộng đồng sông Mekong đang phải đối mặt”. Ông này cũng cho rằng các nhà điều hành các con đập ở thượng nguồn cần phải minh bạch hơn và tham khảo ý kiến của các nước láng giềng ở hạ lưu.

Để đạt được mục tiêu này, Mỹ đã triển khai dự án Giám sát đập Mekong vào tháng 12-2020. Đây là một nền tảng trực tuyến sử dụng dữ liệu được thu thập hằng tuần để tiến hành phân tích 26 con đập trên dòng chính và các nhánh của sông Mekong, trong đó có 11 con đập ở Trung Quốc. Dự án này do Eyes on Earth và Trung tâm Stimson điều hành và được tài trợ một phần bởi nhóm Đối tác Mekong - Mỹ, bao gồm Mỹ, Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam và Thái Lan.

Theo Brian Eyler, mặc dù không đưa ra được bằng chứng về việc Trung Quốc có thao túng dòng chảy của sông hay không nhưng dự án này đã bác bỏ tuyên bố của Trung Quốc rằng các con đập của họ đã làm giảm tình trạng hạn hán ở khu vực hạ lưu. Trong một bài bình luận trên trang mạng của Trung tâm Stimson, Brian Eyler cho hay 11 đập của Trung Quốc hiện được điều phối và vận hành theo hướng tối đa hóa sản lượng thủy điện để bán cho các tỉnh phía Đông của Trung Quốc mà không xem xét đầy đủ đến các tác động đối với khu vực hạ lưu.

Cần giải pháp đa phương

Mỹ được cho là đang tăng cường can dự với các nước hạ lưu sông Mekong thông qua Quan hệ đối tác Mekong - Mỹ, được khởi động vào tháng 9 năm ngoái và được xây dựng dựa trên cơ sở sáng kiến Hạ nguồn sông Mekong do Mỹ đề xuất và triển khai từ năm 2009.

Tại thời điểm ra mắt dự án vào năm 2020, Mỹ đã công bố dành hơn 150 triệu USD cho khu vực sông Mekong, bao gồm 52 triệu USD cho các nỗ lực phục hồi sau đại dịch COVID-19, 55 triệu USD để chống tội phạm xuyên quốc gia, 33 triệu USD cho các hệ thống năng lượng đáng tin cậy và 6,6 triệu USD để cải thiện cơ sở hạ tầng năng lượng.

Xét về vốn, Trung Quốc đang vượt xa Mỹ sau khi tuyên bố vào năm 2016 rằng sẽ dành 300 triệu USD để hỗ trợ các dự án hợp tác quy mô vừa và nhỏ do 6 quốc gia trong khuôn khổ Hợp tác Mekong - Lan Thương đề xuất. Các dự án này giúp đào tạo lao động ngành nông nghiệp và phát triển thương mại điện tử ở các vùng nông thôn và các khu kinh tế xuyên biên giới.

Theo các nhà phân tích, đây không phải là cuộc chơi “được mất ngang nhau” của các nước lớn mà điều quan trọng là giữa cuộc cạnh tranh chiến lược này, cả hai cường quốc đều không được bỏ lơ mong muốn của Đông Nam Á về một cơ chế quản lý xuyên biên giới hiệu quả hơn đối với sông Mekong và các giải pháp để đáp ứng nhu cầu năng lượng của khu vực này.

Huy Thông (Tổng hợp)

Các tin khác

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Colombia diễn ra vào ngày 21/6 cho kết quả ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella đã giành chiến thắng sít sao trước ứng viên cánh tả, tiếp nối làn sóng cực hữu thân Mỹ, ủng hộ Tổng thống Donald Trump giành quyền lãnh đạo tại khu vực được cho là “sân sau” của Mỹ.

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Cuộc đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran đang diễn ra trong thời hạn 60 ngày do hai bên ấn định tại bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tuần trước. Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục tấn công các mục tiêu ở Lebanon và không chịu rút quân đang gây khó khăn rất lớn cho đàm phán.

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Những cuộc điện thoại mời nhận quà tri ân, cơ hội đầu tư sinh lời, chương trình nâng cấp quyền lợi nghỉ dưỡng hay hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng tưởng chừng vô hại đã trở thành chiếc bẫy mất tiền. Đằng sau những văn phòng sang trọng, những bản hợp đồng được in ấn chuyên nghiệp và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn là cả một hệ thống doanh nghiệp được tổ chức bài bản nhằm dẫn dụ, thao túng tâm lý khách hàng để chiếm đoạt tài sản.

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Theo lời kể của những phụ nữ Afghanistan với nhật báo Shargh của Iran, Taliban đã siết chặt các quy định về trang phục đối với phụ nữ. Loại hijab thông thường che kín cơ thể và tóc hiện đã bị cấm; thay vào đó, phụ nữ chỉ được phép mặc trang phục burqa trùm kín cơ thể từ đầu đến chân, che cả khuôn mặt và chỉ để lại một lớp lưới nhỏ trước mắt để nhìn ra bên ngoài.

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Chỉ vài ngày sau chiến thắng áp đảo tại Makerfield, ông Andy Burnham đang trở thành tâm điểm của chính trường Anh. Trong bối cảnh Thủ tướng Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức sau nhiều tuần chịu sức ép từ nội bộ Công đảng, ngày càng nhiều tiếng nói xem ông Burnham là nhân vật có thể giúp đảng cầm quyền khôi phục niềm tin của cử tri và mở ra một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh.

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ với Iran sau hơn 100 ngày chiến tranh làm hàng nghìn người thiệt mạng và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Sau thỏa thuận, những gì sẽ triển khai thực hiện cũng quan trọng không kém, trong đó có việc Mỹ phải làm thế nào để kiềm chế được Israel.

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga từ ngày 17 đến 19/6/2026 tại Kazan, Nga diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với cả cấu trúc khu vực lẫn ngoại giao toàn cầu. Đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại và 8 năm quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao lần này mang đến cơ hội có một không hai để điều chỉnh lại hợp tác giữa hai bên.

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Những vụ bạo loạn liên quan đến người nhập cư tại Anh và Bắc Ireland một lần nữa cho thấy đây vẫn là chủ đề gây chia rẽ nhất tại châu Âu, bất chấp việc EU vừa triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới nhằm tìm lời giải triệt để cho bài toán gai góc này.

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Sau hơn 100 ngày xung đột với những đợt leo thang rồi xuống thang liên tiếp, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz. Phía sau các diễn biến ngoại giao dẫn đến kết quả đó, có một thực tế ít được nhắc đến nhưng là động lực quan trọng: kho dự trữ dầu của thế giới đang cạn với tốc độ chưa từng thấy.

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Trong bối cảnh liên tiếp xảy ra sự cố hạ tầng dưới biển tại Baltic, Phần Lan thử nghiệm hệ thống cảm biến âm học nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với cáp ngầm, cho thấy xu hướng chuyển sang phòng ngừa chủ động trong bảo vệ hạ tầng số then chốt.

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Hơn 2 tháng sau khi Mỹ và Iran chính thức bước vào đàm phán tìm kiếm giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc chiến, cho đến nay, hầu như mọi nỗ lực chưa mang lại kết quả khả quan nào, và các bên tiếp tục “vừa đánh vừa đàm” trên khắp các mặt trận.

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Bên trung gian hòa giải châu Âu có thể tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Nga và Ukraine, theo một số nhà phân tích, tuy nhiên thỏa thuận hòa bình bền vững khó có thể đạt được trừ khi 2 nước này cùng đi đến kết luận rằng chiến tranh tiếp diễn sẽ tốn kém hơn về mặt chiến lược và chính trị so với thỏa hiệp.

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Thất bại chưa từng có của Berlin trong cuộc đua giành ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây không phải một cú sẩy chân đơn thuần mà phản ánh uy tín đi xuống của Đức sau một giai đoạn theo đuổi chính sách đối ngoại cứng nhắc và cả sự phản kháng ngày càng mạnh mẽ từ phương Nam đối với trật tự thế giới do phương Tây định hình.

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Một đường dây săn bắt, giết mổ, mua bán voọc bạc ở Phú Quốc vừa bị Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh An Giang chủ công, phối hợp cùng các đơn vị đấu tranh, triệt phá. Nhiều đối tượng bị bắt giữ và những lời khai ban đầu đã hé lộ quy mô, tính chất của nạn mua bán động vật hoang dã, quý hiếm trên mạng xã hội...

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Với tinh thần quyết liệt và quyết tâm chính trị cao, tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động. Qua đó, gặt hái những kết quả đặc biệt xuất sắc trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tội phạm, bóc gỡ hàng loạt chuyên án lớn, giữ vững bình yên nơi địa đầu Tổ quốc.

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

Trong bối cảnh an ninh châu Âu tiếp tục biến động, các tín hiệu chính sách gần đây từ Mỹ về khả năng mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân tới một số quốc gia thành viên đang đưa Đông Âu trở thành trọng tâm trong cấu trúc răn đe của NATO.

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Nhật Bản vừa công bố kết quả điều tra cho thấy dân số nước này đã giảm hơn 3 triệu người chỉ trong vòng 5 năm - mức sụt giảm lớn nhất kể từ khi bắt đầu thống kê cách đây hơn một thế kỷ. Những con số mới nhất cho thấy cuộc khủng hoảng nhân khẩu học được cảnh báo trong nhiều thập niên qua không còn là nguy cơ, mà đã trở thành hiện thực với xứ sở Mặt trời mọc.

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Với đường biên giới dài, tiếp giáp nước bạn Campuchia, kết nối với mạng lưới giao thông thông suốt đến trung tâm kinh tế lớn của phía Nam là TP Hồ Chí Minh, nên Tây Ninh luôn được cánh đầu nậu chọn lựa làm địa bàn tuồn hàng lậu qua biên giới trước khi trung chuyển đến các địa phương khác tiêu thụ.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?