Lời cảnh báo về “sức khỏe” sông Mekong

Đầu tháng 2-2021, các ảnh vệ tinh từ cơ quan vũ trụ Thái Lan cho thấy nước sông Mekong đã chuyển sang màu lam tuyệt đẹp. Tuy nhiên, theo chuyên gia Brian Eyler, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á thuộc Trung tâm Stimson có trụ sở tại Washington, đó lại là một vấn đề nghiêm trọng vì một dòng sông màu lam không phải là một dòng sông khỏe mạnh.

Những dấu hiệu bất thường

Thay vì có màu nâu và chứa đầy phù sa tốt cho sự sống, dòng sông lại nông đến mức có thể nhìn thấy các dải cát - một dấu hiệu đáng ngại đối với lúa, cây cao su, cà chua và nhiều loại cây trồng, canh tác khác ở các vùng hạ lưu, vốn phụ thuộc vào chu kỳ lũ lụt tự nhiên của sông để sinh trưởng và phát triển.

Theo Ủy hội sông Mekong, một tổ chức liên chính phủ với chức năng cơ bản là điều phối các kế hoạch phát triển cơ sở hạ tầng liên quan đến sông Mekong, mực nước thấp đến mức đáng lo ngại như vậy là do lượng mưa giảm, các con đập được xây dựng trên sông và đập Cảnh Hồng ở tỉnh Vân Nam, Trung Quốc đã hạn chế dòng chảy của sông. 

Những con đập trên thượng nguồn được cho là một trong những nguyên nhân gây cạn kiệt hạ lưu sông Mekong.

Những con đập trên thượng nguồn được cho là một trong những nguyên nhân gây cạn kiệt hạ lưu sông Mekong.

Trong những năm gần đây, các hình thái thời tiết khắc nghiệt - hạn hán nghiêm trọng và mưa lớn - ngày càng gia tăng do các đập thủy điện, đặc biệt là ở thượng nguồn sông Mekong, đã tàn phá khu vực đất liền của Đông Nam Á, nơi sinh kế của khoảng 70 triệu người phụ thuộc vào dòng chảy của nó. Chỉ riêng tại hạ nguồn sông Mekong là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, ước tính người nông dân Việt Nam đã phải chịu thiệt hại hơn 1 tỷ USD do các trận hạn hán lịch sử vào những năm 2015-2016 và 2019-2020.

Hạn hán và nạn phá rừng cũng đe dọa sự tồn tại của Biển Hồ ở Campuchia: Mực nước hồ đã giảm xuống mức thấp kỷ lục vào năm 2020, làm giảm trữ lượng cá và đe dọa sinh kế cũng như an ninh lương thực của hàng triệu người sống dựa vào nguồn thủy sản này.

Không chỉ về thiệt hại sinh thái, người ta cũng lo ngại hơn về tình trạng Trung Quốc nắm quyền kiểm soát chiến lược đối với các nước vùng hạ lưu sông Mekong thông qua việc kiểm soát thượng nguồn con sông và 11 đập khổng lồ của họ. Trong cuốn sách “Sống dưới bóng rồng” (2020), Sebastian Strangio, nhà báo người Thái Lan chuyên phụ trách khu vực Đông Nam Á đã mô tả quyền kiểm soát của Trung Quốc đối với thượng nguồn sông Mekong “giống như cái van đóng xả”.

Cuộc chơi của các nước lớn?

Một Trung Quốc cố tình lưu trữ nước vì lợi ích địa chính trị hay đó là một trò chơi kinh tế độc lập của các nhà quản lý đập nước này với mong muốn tối đa hóa lợi nhuận? Dù câu trả lời là gì thì các nước hạ lưu sông Mekong ít nhất cũng đang phải gánh chịu nhiều thiệt hại do các đập của Trung Quốc ở thượng nguồn gây ra.

Trong một sự kiện tại Trung tâm Đông Tây, ông Atul Keshap, Phó trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách khu vực Đông Á và Thái Bình Dương cho biết: “Rõ ràng là các con đập ở thượng nguồn đang giữ nước nhưng lại hạn chế trong công tác điều phối hoặc cảnh báo. Điều này làm trầm trọng thêm những thách thức an ninh nguồn nước mà các cộng đồng sông Mekong đang phải đối mặt”. Ông này cũng cho rằng các nhà điều hành các con đập ở thượng nguồn cần phải minh bạch hơn và tham khảo ý kiến của các nước láng giềng ở hạ lưu.

Để đạt được mục tiêu này, Mỹ đã triển khai dự án Giám sát đập Mekong vào tháng 12-2020. Đây là một nền tảng trực tuyến sử dụng dữ liệu được thu thập hằng tuần để tiến hành phân tích 26 con đập trên dòng chính và các nhánh của sông Mekong, trong đó có 11 con đập ở Trung Quốc. Dự án này do Eyes on Earth và Trung tâm Stimson điều hành và được tài trợ một phần bởi nhóm Đối tác Mekong - Mỹ, bao gồm Mỹ, Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam và Thái Lan.

Theo Brian Eyler, mặc dù không đưa ra được bằng chứng về việc Trung Quốc có thao túng dòng chảy của sông hay không nhưng dự án này đã bác bỏ tuyên bố của Trung Quốc rằng các con đập của họ đã làm giảm tình trạng hạn hán ở khu vực hạ lưu. Trong một bài bình luận trên trang mạng của Trung tâm Stimson, Brian Eyler cho hay 11 đập của Trung Quốc hiện được điều phối và vận hành theo hướng tối đa hóa sản lượng thủy điện để bán cho các tỉnh phía Đông của Trung Quốc mà không xem xét đầy đủ đến các tác động đối với khu vực hạ lưu.

Cần giải pháp đa phương

Mỹ được cho là đang tăng cường can dự với các nước hạ lưu sông Mekong thông qua Quan hệ đối tác Mekong - Mỹ, được khởi động vào tháng 9 năm ngoái và được xây dựng dựa trên cơ sở sáng kiến Hạ nguồn sông Mekong do Mỹ đề xuất và triển khai từ năm 2009.

Tại thời điểm ra mắt dự án vào năm 2020, Mỹ đã công bố dành hơn 150 triệu USD cho khu vực sông Mekong, bao gồm 52 triệu USD cho các nỗ lực phục hồi sau đại dịch COVID-19, 55 triệu USD để chống tội phạm xuyên quốc gia, 33 triệu USD cho các hệ thống năng lượng đáng tin cậy và 6,6 triệu USD để cải thiện cơ sở hạ tầng năng lượng.

Xét về vốn, Trung Quốc đang vượt xa Mỹ sau khi tuyên bố vào năm 2016 rằng sẽ dành 300 triệu USD để hỗ trợ các dự án hợp tác quy mô vừa và nhỏ do 6 quốc gia trong khuôn khổ Hợp tác Mekong - Lan Thương đề xuất. Các dự án này giúp đào tạo lao động ngành nông nghiệp và phát triển thương mại điện tử ở các vùng nông thôn và các khu kinh tế xuyên biên giới.

Theo các nhà phân tích, đây không phải là cuộc chơi “được mất ngang nhau” của các nước lớn mà điều quan trọng là giữa cuộc cạnh tranh chiến lược này, cả hai cường quốc đều không được bỏ lơ mong muốn của Đông Nam Á về một cơ chế quản lý xuyên biên giới hiệu quả hơn đối với sông Mekong và các giải pháp để đáp ứng nhu cầu năng lượng của khu vực này.

Huy Thông (Tổng hợp)

Các tin khác

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chưa tìm được giải pháp hòa bình, eo biển Hormuz vẫn đang bị khóa chặt và tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đỏ liên tục bị lực lượng Houthi tấn công, thì việc mở ra tuyến hàng hải mới đi qua Bắc Cực trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Tây Ninh có vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, vừa có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu thuận lợi cho việc giao thương kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều khu công nghiệp phát triển mạnh thu hút hàng trăm ngàn người từ các tỉnh, thành khác và người nước ngoài đến lưu trú để sản xuất, kinh doanh. Lợi dụng điều này, các loại tội phạm về trật tự xã hội, sử dụng công nghệ cao, ma túy, cờ bạc, trộm cắp tài sản, “tín dụng đen”, xuất, nhập cảnh trái phép... hoạt động phức tạp.