Lời cảnh báo về “sức khỏe” sông Mekong

Đầu tháng 2-2021, các ảnh vệ tinh từ cơ quan vũ trụ Thái Lan cho thấy nước sông Mekong đã chuyển sang màu lam tuyệt đẹp. Tuy nhiên, theo chuyên gia Brian Eyler, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á thuộc Trung tâm Stimson có trụ sở tại Washington, đó lại là một vấn đề nghiêm trọng vì một dòng sông màu lam không phải là một dòng sông khỏe mạnh.

Những dấu hiệu bất thường

Thay vì có màu nâu và chứa đầy phù sa tốt cho sự sống, dòng sông lại nông đến mức có thể nhìn thấy các dải cát - một dấu hiệu đáng ngại đối với lúa, cây cao su, cà chua và nhiều loại cây trồng, canh tác khác ở các vùng hạ lưu, vốn phụ thuộc vào chu kỳ lũ lụt tự nhiên của sông để sinh trưởng và phát triển.

Theo Ủy hội sông Mekong, một tổ chức liên chính phủ với chức năng cơ bản là điều phối các kế hoạch phát triển cơ sở hạ tầng liên quan đến sông Mekong, mực nước thấp đến mức đáng lo ngại như vậy là do lượng mưa giảm, các con đập được xây dựng trên sông và đập Cảnh Hồng ở tỉnh Vân Nam, Trung Quốc đã hạn chế dòng chảy của sông. 

Những con đập trên thượng nguồn được cho là một trong những nguyên nhân gây cạn kiệt hạ lưu sông Mekong.

Những con đập trên thượng nguồn được cho là một trong những nguyên nhân gây cạn kiệt hạ lưu sông Mekong.

Trong những năm gần đây, các hình thái thời tiết khắc nghiệt - hạn hán nghiêm trọng và mưa lớn - ngày càng gia tăng do các đập thủy điện, đặc biệt là ở thượng nguồn sông Mekong, đã tàn phá khu vực đất liền của Đông Nam Á, nơi sinh kế của khoảng 70 triệu người phụ thuộc vào dòng chảy của nó. Chỉ riêng tại hạ nguồn sông Mekong là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, ước tính người nông dân Việt Nam đã phải chịu thiệt hại hơn 1 tỷ USD do các trận hạn hán lịch sử vào những năm 2015-2016 và 2019-2020.

Hạn hán và nạn phá rừng cũng đe dọa sự tồn tại của Biển Hồ ở Campuchia: Mực nước hồ đã giảm xuống mức thấp kỷ lục vào năm 2020, làm giảm trữ lượng cá và đe dọa sinh kế cũng như an ninh lương thực của hàng triệu người sống dựa vào nguồn thủy sản này.

Không chỉ về thiệt hại sinh thái, người ta cũng lo ngại hơn về tình trạng Trung Quốc nắm quyền kiểm soát chiến lược đối với các nước vùng hạ lưu sông Mekong thông qua việc kiểm soát thượng nguồn con sông và 11 đập khổng lồ của họ. Trong cuốn sách “Sống dưới bóng rồng” (2020), Sebastian Strangio, nhà báo người Thái Lan chuyên phụ trách khu vực Đông Nam Á đã mô tả quyền kiểm soát của Trung Quốc đối với thượng nguồn sông Mekong “giống như cái van đóng xả”.

Cuộc chơi của các nước lớn?

Một Trung Quốc cố tình lưu trữ nước vì lợi ích địa chính trị hay đó là một trò chơi kinh tế độc lập của các nhà quản lý đập nước này với mong muốn tối đa hóa lợi nhuận? Dù câu trả lời là gì thì các nước hạ lưu sông Mekong ít nhất cũng đang phải gánh chịu nhiều thiệt hại do các đập của Trung Quốc ở thượng nguồn gây ra.

Trong một sự kiện tại Trung tâm Đông Tây, ông Atul Keshap, Phó trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách khu vực Đông Á và Thái Bình Dương cho biết: “Rõ ràng là các con đập ở thượng nguồn đang giữ nước nhưng lại hạn chế trong công tác điều phối hoặc cảnh báo. Điều này làm trầm trọng thêm những thách thức an ninh nguồn nước mà các cộng đồng sông Mekong đang phải đối mặt”. Ông này cũng cho rằng các nhà điều hành các con đập ở thượng nguồn cần phải minh bạch hơn và tham khảo ý kiến của các nước láng giềng ở hạ lưu.

Để đạt được mục tiêu này, Mỹ đã triển khai dự án Giám sát đập Mekong vào tháng 12-2020. Đây là một nền tảng trực tuyến sử dụng dữ liệu được thu thập hằng tuần để tiến hành phân tích 26 con đập trên dòng chính và các nhánh của sông Mekong, trong đó có 11 con đập ở Trung Quốc. Dự án này do Eyes on Earth và Trung tâm Stimson điều hành và được tài trợ một phần bởi nhóm Đối tác Mekong - Mỹ, bao gồm Mỹ, Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam và Thái Lan.

Theo Brian Eyler, mặc dù không đưa ra được bằng chứng về việc Trung Quốc có thao túng dòng chảy của sông hay không nhưng dự án này đã bác bỏ tuyên bố của Trung Quốc rằng các con đập của họ đã làm giảm tình trạng hạn hán ở khu vực hạ lưu. Trong một bài bình luận trên trang mạng của Trung tâm Stimson, Brian Eyler cho hay 11 đập của Trung Quốc hiện được điều phối và vận hành theo hướng tối đa hóa sản lượng thủy điện để bán cho các tỉnh phía Đông của Trung Quốc mà không xem xét đầy đủ đến các tác động đối với khu vực hạ lưu.

Cần giải pháp đa phương

Mỹ được cho là đang tăng cường can dự với các nước hạ lưu sông Mekong thông qua Quan hệ đối tác Mekong - Mỹ, được khởi động vào tháng 9 năm ngoái và được xây dựng dựa trên cơ sở sáng kiến Hạ nguồn sông Mekong do Mỹ đề xuất và triển khai từ năm 2009.

Tại thời điểm ra mắt dự án vào năm 2020, Mỹ đã công bố dành hơn 150 triệu USD cho khu vực sông Mekong, bao gồm 52 triệu USD cho các nỗ lực phục hồi sau đại dịch COVID-19, 55 triệu USD để chống tội phạm xuyên quốc gia, 33 triệu USD cho các hệ thống năng lượng đáng tin cậy và 6,6 triệu USD để cải thiện cơ sở hạ tầng năng lượng.

Xét về vốn, Trung Quốc đang vượt xa Mỹ sau khi tuyên bố vào năm 2016 rằng sẽ dành 300 triệu USD để hỗ trợ các dự án hợp tác quy mô vừa và nhỏ do 6 quốc gia trong khuôn khổ Hợp tác Mekong - Lan Thương đề xuất. Các dự án này giúp đào tạo lao động ngành nông nghiệp và phát triển thương mại điện tử ở các vùng nông thôn và các khu kinh tế xuyên biên giới.

Theo các nhà phân tích, đây không phải là cuộc chơi “được mất ngang nhau” của các nước lớn mà điều quan trọng là giữa cuộc cạnh tranh chiến lược này, cả hai cường quốc đều không được bỏ lơ mong muốn của Đông Nam Á về một cơ chế quản lý xuyên biên giới hiệu quả hơn đối với sông Mekong và các giải pháp để đáp ứng nhu cầu năng lượng của khu vực này.

Huy Thông (Tổng hợp)

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.