“Làn gió mới” Prabowo Subianto cho Indonesia?

Prabowo là sự lựa chọn rõ ràng của cử tri Indonesia, dù ông đã bị từ chối tới 3 lần trong các cuộc tranh cử tổng thống hoặc phó tổng thống trước đây. Xung quanh ông trước đây là hàng loạt cáo buộc về những vi phạm nhân quyền, như bắt cóc, cưỡng bức mất tích và thậm chí là phạm tội ác chiến tranh cùng hàng loạt những cáo buộc về hành vi phi đạo đức và thông đồng trong quá trình tranh cử. Rõ ràng, nhiều người sẽ đặt dấu hỏi về việc làm thế nào để ông Prabowo giành được sự ủng hộ như vậy và ông sẽ lãnh đạo đất nước như thế nào trong thời gian tới?

Chuyện cũ bỏ qua

Bộ trưởng Quốc phòng Indonesia gây ấn tượng với công chúng bởi những nét cá tính nổi bật. Ông là người đa sắc thái, sẵn sàng thể hiện trước công chúng cả nụ cười rạng rỡ, những bước nhảy truyền cảm hứng và cũng không ngần ngại tỏ bày sự nóng nảy trong những bài diễn thuyết hùng hồn, không hề né tránh hay muốn che giấu cả sự ê chề khi buộc phải giải ngũ năm 1998.

Có lẽ, phần đông cử tri Indonesia đã bị thuyết phục bởi hình ảnh mới mẻ, gần gũi và năng động của cựu tướng lĩnh quân đội, điều mà có lẽ ông Subianto rất cần phải “cảm ơn” mạng xã hội khi chính các kênh truyền thông này đã giúp ông lan tỏa và đẩy mạnh đáng kể chiến lược đánh trúng tâm lý giới trẻ Indonesia - những người họ sẵn sàng bỏ qua “chuyện cũ” và đặt niềm tin vào cam kết tiếp tục các chính sách của chính quyền tiền nhiệm. Hầu hết cử tri Indonesia còn quá trẻ để nhớ về quá khứ của ông, trong khi họ lại ưa thích cách xây dựng hình ảnh một cặp đôi tranh cử - với Prabowo gần gũi, dễ thương, bên cạnh một Gibran lạnh lùng

Truyền thông Indonesia đưa tin cho biết, nhóm vận động tranh cử của ông Prabowo đã tiết lộ rằng kết quả kiểm phiếu vượt quá sự mong đợi và rằng kết quả này một phần rất lớn là nhờ sự làm việc chăm chỉ của cả nhóm. Tuyên bố này cũng khá đồng điệu với lời cảm ơn mà ông Prabowo dành cho các nhóm vận động và các tình nguyện viên khi tuyên bố chiến thắng.

“Bóng dáng” Jokowi

Một số ý kiến cho rằng, lý do chính dẫn tới chiến thắng thuyết phục của Prabowo là việc ông không tranh cử để chống lại Tổng thống Jokowi, người đã đánh bại ông trong 2 cuộc bầu cử trước đó và đến nay vẫn duy trì tỷ lệ ủng hộ trên 70%. Theo Hiến pháp Indonesia, ông Jokowi không được ra tranh cử nhiệm kỳ tổng thống thứ ba. Nhiều người coi việc bỏ phiếu ủng hộ cặp đôi liên danh Prabowo - Gibran là bỏ phiếu cho việc tiếp tục các chính sách của Jokowi và thậm chí cả ảnh hưởng chính trị của nhà lãnh đạo nổi bật này. Đối với cử tri Indonesia, đây có thể là lựa chọn tốt nhất sau mong muốn về một nhiệm kỳ tổng thống thứ ba của ông Jokowi.

Dưới thời Tổng thống Jokowi, Indonesia đạt mức tăng trưởng kinh tế đều đặn với khoảng 5% mỗi năm. Từ khi ông lên nắm quyền năm 2014, tình hình chính trị và kinh tế của Indonesia tăng trưởng ổn định, vì vậy cũng không lạ khi uy tín của nhà lãnh đạo này luôn ở mức cao. Các cuộc thăm dò dư luận được truyền thông công bố hồi tháng 1/2024 cho thấy tỷ lệ hài lòng về chính sách điều hành của Tổng thống Jokowi ước đạt hơn 76%, cao nhất kể từ khi ông nhậm chức vào năm 2014. Đây là một trong những nền tảng đã được ông Prabowo vận dụng mạnh mẽ với cam kết sẽ đưa Indonesia trở thành nền kinh tế “tiên tiến và phát triển”, khẳng định vị thế trong G20. Ông thu hút cử tri với cương lĩnh "Indonesia Maju" (Phát triển Indonesia) - hứa hẹn cung cấp bữa trưa miễn phí cho trẻ em cả nước và đạt mức tăng trưởng kinh tế 7%.

Sau 2 lần thất bại trước ông Jokowi vào năm 2014 và 2019, ông Prabowo Subianto, 72 tuổi, đã quyết định đặt cược vào sự phổ biến và ảnh hưởng mạnh mẽ của “chủ nghĩa Jokowi”, thậm chí còn gây bất ngờ và có phần tranh cãi với quyết định liên danh tranh cử với con trai của ông Jokowi là Gibran Rakabuming Raka, 36 tuổi, trên chặng đua tìm người lãnh đạo quốc gia đông người Hồi giáo nhất thế giới. Không ít ý kiến cho rằng, ảnh hưởng của nhà lãnh đạo Jokowi sẽ tiếp tục duy trì thông qua con trai ông, rằng ông đã có những sự ủng hộ ngầm cho người “kế nhiệm” này. Thậm chí, có bình luận cho rằng, kể từ khi công bố con trai cả của Jokowi là Gibran trở thành người liên danh tranh cử, con đường đến Dinh Tổng thống của ông Prabowo đã được rút ngắn chỉ còn một nửa.

Con đường phía trước

Ngay trước cuộc bầu cử, ông Prabowo Subianto gây ấn tượng mạnh khi đề cập Chiến lược Chuyển đổi quốc gia, trong đó có việc xây dựng 3 triệu ngôi nhà ở 3 khu vực nông thôn, thành thị và ven biển nhằm tăng cường sự thịnh vượng cho đất nước, cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân. Ông cũng cam kết sẽ xây dựng các bệnh viện và trung tâm y tế hiện đại trên khắp Indonesia; thúc đẩy các kế hoạch đào tạo và giáo dục, đặc biệt trong các ngành nghề bền vững như y khoa, khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.

Ông là người nổi tiếng ủng hộ chính sách đối ngoại cân bằng hơn và tìm kiếm quan hệ đối tác với nhiều quốc gia, nhất là các cường quốc châu Á, cam kết tiếp tục chính sách tự do và tích cực của Indonesia. Chính trị gia 72 tuổi này cũng đã nhiều lần khẳng định nỗ lực duy trì mối quan hệ tích cực giữa Indonesia với tất cả các cường quốc trên thế giới, tiếp tục chính sách đối ngoại “không liên kết” của Indonesia và đẩy mạnh “chính sách láng giềng tốt”.

Trong chiến dịch tranh cử, ông Prabowo đã nêu bật sự cần thiết của năng lực phòng thủ hàng hải mạnh mẽ để duy trì lợi ích của Indonesia. Khi nắm giữ cương vị Bộ trưởng Quốc phòng, ông đã bắt tay thúc đẩy chương trình cải tổ và nâng cấp quân đội mạnh mẽ, xu hướng này được nhiều chuyên gia dự đoán là sẽ được tiếp tục chú trọng trong môi trường khu vực và quốc tế có nhiều biến động hiện nay.

Xét đến những yếu tố trên và cả cam kết kế thừa của ông Prabowo, các nhà hoạch định chính sách Đông Nam Á có thể sẽ được trấn an phần nào. Chính sách đối ngoại của Indonesia gần đây đã thể hiện tiềm năng và cả những điểm sáng khi nước này đảm nhận cương vị Chủ tịch G20 vào năm 2022 và Chủ tịch Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 2023. Ông Prabowo, vốn có mối quan hệ sâu sắc với các nước láng giềng và siêu cường, được kỳ vọng sẽ tận dụng hiệu quả vai trò cá nhân tích cực hơn trong ngoại giao.

Indonesia dưới thời ông Prabowo được kỳ vọng hướng tới vai trò trung tâm của ASEAN và tập trung hơn vào các vấn đề lâu dài của khối Đông Nam Á, chẳng hạn như Biển Đông và cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Myanmar, thúc đẩy việc củng cố tính phù hợp và tính trung tâm của thể chế này. Tuy nhiên, vẫn cần phải chờ xem liệu nhà lãnh đạo mới của thành viên lớn nhất ASEAN có đủ kiên nhẫn để vượt qua quá trình ra quyết định và thể chế dựa trên đồng thuận của ASEAN - nhiều ưu điểm song cũng vẫn còn không ít tồn tại và trì trệ - hay không.

Sắp tới, vai trò lãnh đạo của ông Prabowo trong ASEAN và trên trường quốc tế ít nhiều sẽ xoay quanh khả năng ông xây dựng sự đồng thuận với những người đồng cấp khu vực, các ưu tiên chính sách và quan điểm về các vấn đề quốc tế, nhất là đội ngũ chính sách đối ngoại được ông lựa chọn. Đặt trong bối cảnh những cam kết về “Indonesia trên hết” mà ông đưa ra trong chiến dịch tranh cử, việc ông sẽ làm thế nào để giữ một chính sách đối ngoại mạnh mẽ nhưng cân bằng để đảm bảo lợi ích của 280 triệu dân là điều được dư luận trông đợi.

Chiến thắng của ông Prabowo được nhìn nhận là mang đậm dấu ấn của sự kế thừa chính trị, song cũng có những ý kiến đặt dấu hỏi về cách mà sự kế thừa ấy sẽ được hiện thực hóa, nếu có, sau khi ông chính thức cầm quyền vào cuối năm nay, và rằng, điều đó sẽ kéo dài bao lâu. Vẫn còn phải xem sự tiếp nối chủ nghĩa Jokowi chỉ đơn thuần là chiến lược bầu cử hay sẽ thực sự đi theo một chiến lược quản lý như nhiều người kỳ vọng. Trên thực tế, một nhà lãnh đạo dù quyền lực đến đâu cũng khó có thể thâu tóm và độc đoán trong các quyết định của mình, nhất là ở một nền dân chủ như Indonesia. Những vấn đề được giới quan sát dự báo là tiềm ẩn nhiều nguy cơ va chạm và mâu thuẫn có thể kể đến như việc bổ nhiệm nội các, kế hoạch chuyển đổi thủ đô hành chính mới, chi tiêu cho các lĩnh vực quân sự và xã hội cũng như vấn đề người thân của quan chức được bổ nhiệm trong chính phủ.

Trong chính trị, không có thứ gì là tuyệt đối. Không có kẻ thù vĩnh viễn hay bạn bè vĩnh viễn và tương lai cũng là điều khó đoán định. Mọi câu hỏi có lẽ sẽ chỉ dần sáng tỏ cho đến khi ông Prabowo nhậm chức vào tháng 10/2024.