Kiriakou - người hùng hay kẻ tội đồ?

Tới năm 2012, Kiriakou trở thành viên chức duy nhất của CIA bị kết án vì tội lộ bí mật về chương trình thẩm vấn tăng cường của cơ quan này, khi ông chuyển thông tin mật cho phóng viên. Kiriakou nhận tội và bị phạt 30 tháng tù. 

Làm việc cho CIA

Kiriakou sinh ngày 9/8/1964, là con trai của các nhà giáo dục trường tiểu học ở Sharon (tiểu bang Pennsylvania) và được nuôi nấng gần New Castle, cùng tiểu bang. Ông bà nội của ông là những kiều dân Hy Lạp di cư sang Mỹ. Kiriakou học ở trường trung học New Castle năm 1982 và sau đó ghi danh theo học tại Đại học George Washington tại Washington D.C, nơi ông lấy bằng cử nhân về nghiên cứu Trung Đông và bằng thạc sĩ lập pháp. Kiriakou được tuyển dụng vào CIA bởi một giáo sư sau đại học - người từng là quan chức cao cấp của CIA. Kiriakou trải qua 8 năm đầu tiên trong sự nghiệp ở CIA với tư cách là nhà phân tích Trung Đông chuyên về Iraq. Ông duy trì quyền tiếp cận thông tin nhạy cảm, tuyệt mật. Trong thời gian 2 năm 1994, 1996, Kiriakou học tiếng Arab và được chuyển đến làm việc tại đại sứ quán Mỹ ở Manama (tiểu quốc Bahrain) trong cương vị viên chức kinh tế.

Kiriakou quay về Washington, D.C để tiếp tục làm việc về vấn đề Iraq cho đến năm 1998 khi ông chuyển sang công tác tại Cục hoạt động của CIA. Ông trở thành sĩ quan hoạt động chống khủng bố và làm việc ở Athens (Hy Lạp), nơi CIA nhắm tới nhóm 17N (Tổ chức Cách mạng 17 tháng 11, còn được gọi là Nhóm 17 tháng 11) là một tổ chức du kích đô thị theo chủ nghĩa Mác Lenin của Hy Lạp. Được thành lập năm 1975 và do Alexandros Giotopoulos lãnh đạo, 17N đã tiến hành một chiến dịch du kích đô thị rộng lớn với bạo lực cánh tả chống lại nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp Hy Lạp. Tổ chức này nổi tiếng với việc nhắm mục tiêu vào các nhà ngoại giao và quân nhân Mỹ, Anh và các nước khác, đặc biệt là để trả thù Hoa Kỳ vì đã ủng hộ cuộc đảo chính và chế độ độc tài được gọi là chế độ Đại tá. Các yêu sách của họ bao gồm việc loại bỏ các căn cứ quân sự của Mỹ ở Hy Lạp, rút quân đội Thổ Nhĩ Kỳ khỏi Bắc Síp và rút Hy Lạp khỏi NATO và Liên minh Châu Âu…) và những tổ chức khủng bố cánh tả khác ở Hy Lạp, cũng như những nhà cách mạng thế tục người Palestine.

Tại Hy Lạp, Kiriakou đã chiêu mộ các điệp viên hải ngoại làm gián điệp cho Mỹ, và suýt chút nữa bị ám sát bởi những người theo chủ nghĩa cánh tả. Năm 2000, Kiriakou quay lại tổng hành dinh CIA. Sau sự kiện 11/9, Kiriakou được bổ nhiệm làm Chỉ huy chiến dịch chống khủng bố ở Pakistan. Trong cương vị này, ông đã tiến hành một loạt những cuộc đột kích quân sự nhắm vào các “an toàn khu” của al-Qaeda, bắt giữ hàng chục chiến binh al-Qaeda. Kiriakou tiến hành cuộc bố ráp vào đêm 18/3/2002 tại Faisalabab (Pakistan) để bắt sống Abu Zubaydah khi đó là quan chức cấp cao thứ 3 của al-Qaeda. Năm 2004, Kiriakou rời CIA để đảm nhận công việc tư vấn. Trong giai đoạn 2004-2008, Kiriakou làm quản lý cấp cao tại hãng kế toán Big Four, Deloitte & Touche, thực hành tình báo cạnh tranh. Từ tháng 9/2008 đến tháng 3/2009, Kiriakou là cố vấn khủng bố cho hãng tin ABC.

Đầu năm 2009, sau khi Thượng nghị sỹ John Kerry lên làm Chủ tịch Ủy ban đối ngoại thượng viện thì Kiriakou trở thành nhà điều tra cấp cao trong ủy ban của Thượng viện Hoa Kỳ, tập trung vào các vấn đề chống buôn bán ma túy, hải tặc, chủ nghĩa khủng bố quốc tế ở Trung Đông. Năm 2011, Kiriakou rời ủy ban của Kerry để trở thành đối tác quản lý của Hãng tư vấn toàn cầu Rhodes - một hãng chuyên phân tích rủi ro chính trị đặt trụ sở ở Arlington (tiểu bang Virginia). Giai đoạn tháng 3/2011 đến tháng 4/2012, Kiriakou tiếp tục công việc tư vấn chống khủng bố cho hãng tin ABC. Ông thường được mời diễn thuyết ở các trường đại học và cao đẳng trên toàn nước Mỹ về CIA, chủ nghĩa khủng bố, tra tấn và đạo đức trong các hoạt động tình báo.

Phơi bày bí mật dơ bẩn của CIA

Ngày 10/12/2007, Kiriakou đã trả lời phỏng vấn của hãng tin ABC trong đó ông mô tả việc mình tham gia vụ bắt giữ Abu Zubaydah - người bị cáo buộc làm phụ tá cho thủ lĩnh al-Qaeda, Osama bin Laden. Kiriakou thừa nhận rằng mình không tận mắt chứng kiến các buổi thẩm vấn Zubaydah song ông được nghe các cộng sự CIA bật mí rằng chỉ cần một lần trấn nước là có thể moi sạch thông tin từ nạn nhân: “Anh ta (Abu Zubaydah) có thể chịu được nước trong thời gian khá dài. Ý tôi là từ 30 đến 35 giây và một thời gian ngắn sau đó. Ngày hôm sau anh ta nói với người thẩm vấn rằng, Allah đã đến thăm anh ta, và rằng anh ta muốn hợp tác”. Sau buổi phỏng vấn, lời kể của Kiriakou về đòn “trấn nước” áp dụng cho Abu Zubaydah đã được lặp đi lặp lại và kể rộng rãi, ông trở thành chuyên gia khách mời thường xuyên trong các chương trình tin tức và quan hệ công chúng về những đề tài thẩm vấn và chống khủng bố.

Tuy vậy, năm 2009 có báo cáo rằng Abu Zubaydah đã bị “trấn nước” ít nhất 83 lần! Sự ngược đãi đã khiến Abu Zubaydah suy sụp và ông ta nói với các thẩm vấn viên về những âm mưu khủng bố của al-Qaeda. Sau cuộc phỏng vấn với ABC, Kiriakou đã trao đổi với một nhà văn tự do. Trong các email, ông Kiriakou hé lộ tên thật người cựu đồng nghiệp CIA của mình - người đã tham gia vào chương trình giam giữ và thẩm vấn - tại thời điểm đó người này vẫn hoạt động mật. Sau đó ông đã chia sẻ cái tên này với các luật sư đại diện cho các tù nhân ở vịnh Guantanamo. Tiếp đó cũng cái tên này lại xuất hiện trong một hồ sơ pháp lý được niêm phong do các luật sư bào chữa đệ trình. Mặc dù cái tên không được công bố tại thời điểm đó nhưng việc tiết lộ của Kiriakou đã khiến giới chức liên bang hết sức tức giận và sau đó cuộc điều tra liên bang đã dẫn đến việc bắt giữ Kiriakou.

Tháng 10/2011, cái tên được công bố đã xuất hiện trên trang web của tờ Thời báo New York. Vào ngày 23/1/2012, Kirikou bị buộc tội lộ tin mật cho các nhà báo bao gồm tên của viên sĩ quan CIA cùng thông tin hé lộ vai trò của một nhân viên khác của CIA là Deuce Martinez, trong những hoạt động được phân loại. Thêm vào đó, Kiriakou đã nói dối CIA nhằm xuất bản cuốn sách của mình. Luật sư bào chữa hình sự của ông là Robert Trout. Một luật sư khác của Kiriakou là Jesselyn Radack đã chia sẻ với tờ Politico rằng chính phủ Mỹ đã sai lầm khi phủ nhận tư cách người tố giác của Kiriakou.  Một khía cạnh khác mà nhiều báo trước đây chưa nói hết về việc phơi bày bí mật thẩm vấn của CIA từ sự tố giác của Kiriakou. Số là năm 2008, Kiriakou đã xác nhận tên của một sĩ quan CIA (người có tiếng tăm trong cộng đồng nhân quyền theo dự án Trách nhiệm giải trình của chính phủ) cho một ai đó người tuyên bố rằng đã viết một cuốn sách về những hoạt động dẫn độ của CIA.

Trong một vụ việc riêng biệt, năm 2008, Kiriakou đã trao danh thiếp của một điệp viên CIA cho nhà báo của tờ Thời báo New York rằng người này đã làm việc cho một nhà thầu tư nhân của chính phủ và có dính líu đến việc tra tấn. Điệp viên đó chưa từng hoạt động mật và thông tin liên lạc cũng như mối quan hệ của anh ta với CIA đã được công khai trên mạng. Kiriakou đối mặt 45 năm tù cùng khoản tiền hàng triệu đô la chi phí pháp lý vì những cáo buộc này. Ngày 5/4/2012, Kiriakou bị truy tố vì một tội danh vi phạm Đạo luật bảo vệ danh tính tình báo (IIPA), 3 tội danh vi phạm đạo luật gián điệp (EA), cùng 1 tội danh đưa ra những tuyên bố lầm lạc nói dối Hội đồng đánh giá ấn phẩm của CIA. Ban đầu Kiriakou không nhận mọi tội trạng và được cho tại ngoại. Bắt đầu ngày 12/9/2012, Tòa án quận thuộc Quận phía Đông tiểu bang Virginia đã tiến hành các phiên điều trần kín theo Đạo luật thủ tục thông tin mật (CIPA) trong vụ án của Kiriakou. 

Ngày 22/10/2012, Kiriakou đã đồng ý nhận tội về một tội danh là tiết lộ thông tin mật cho giới truyền thông và vì thế đã vi phạm Đạo luật bảo vệ danh tính tình báo (IIPA); việc nhận tội đã giúp các nhà báo khỏi ra làm chứng trước tòa. Ngoài ra, tất cả những cáo buộc khác đều bị hủy bỏ. Ngày 25/1/2013, Kiriakou bị kết án 30 tháng tù giam khiến ông trở thành nhân viên thứ 2 của CIA phải “bóc lịch” vì hé lộ tài liệu mật liên quan đến các danh tính mật của cơ quan này, vi phạm IIPA (người đầu tiên là Sharon Scranage, thư ký CIA đã bị bắt và kết án năm 1985). Tháng 2/2013, phóng viên Scott Shane của tờ Thời báo New York đã nhắc đến Kiriakou khi ông nói với hãng tin NPR rằng việc Tổng thống Obama truy tố những vụ rò rỉ thông tin liên quan đến báo chí đang gây ảnh hưởng tiêu cực đến việc đưa tin về những vấn đề an ninh quốc gia. Tháng 1/2013, ông Bruce Riedel, cựu phân tích CIA và là cố vấn tình báo trong chính quyền Barack Obama đã gửi cho ngài tổng thống một lá thư được ký bởi 8 cựu binh CIA trong đó thúc giục ông Obama rằng nên giảm nhẹ bản án cho Kiriakou. 

Những tình tiết chưa từng kể

Kiriakou đón nhận tiệc “tiễn biệt” tại một khách sạn sang trọng ở Wahington, D.C., được tổ chức bởi các nhà hoạt động hòa bình chính trị mặc kiểu áo liền quần màu cam và mô phỏng nhà tù. Ngày 28/2/2013, Kiriakou bắt đầu thời gian thụ án tại Viện cải huấn liên bang Loretto ở Loretto (tiểu bang Pennsylvania). Mùa hè 2013, ông viết một lá thư mở có tựa đề “Thư từ Loretto” gửi cho Edward Snowden (nó được đăng trên trang blog Firedoglake), bày tỏ sự ủng hộ và đưa ra lời khuyên; thúc giục Snowden “trong bất kỳ hoàn cảnh nào, không được hợp tác với FBI”. Ngày 3/2/2015, Kiriakou được tha tù để chịu 3 tháng quản thúc tại nhà ông ở Arlington (tiểu bang Virginia). Sau khi được phóng thích, Kiriakou tuyên bố rằng vụ việc của ông không phải là tiết lộ thông tin mà là phơi bày phương thức tra tấn “Tôi sẽ làm điều đó (tiết lộ) lần nữa”. Kể từ đó Kiriakou thường xuyên thực hiện chiến dịch cải cách nhà tù.

Tháng 7/2018, Kiriakou ký thỏa thuận trị giá 50.000 USD với Karen Giorno (cựu cố vấn chiến dịch thời Donald Trump) như một khoản thanh toán cho việc vận động hành lang để được ân xá, kèm lời hứa sẽ thưởng thêm 50.000 USD nếu được chấp nhận. Năm 2020, Kiriakou cho hay rằng mình cũng đã thảo luận về vấn đề ân xá với Rudy Giuliani. Cụ thể là một cộng sự của ông này hứa sẽ giúp đỡ nhưng sẽ tốn 2 triệu đô la (Giuliani muốn có 2 triệu đô); Kiriakou cười mà rằng “ngay cả có 2 triệu đô, anh ta cũng sẽ không tiêu số tiền đó để lấy lại khoản lương hưu 700.000 đô la”. Trong một bài xã luận trên tờ Bưu điện Washington năm 2018, Kiriakou đã chỉ trích Gina Haspel (một sĩ quan CIA được ông Donald Trump đề cử vào ghế giám đốc CIA), khi viết rằng “trong khi tôi phải ngồi tù vì tiết lộ chương trình tra tấn thì Gina Haspel lại sắp được thăng chức mặc dù bà ta có liên quan đến nó”. Kiriakou cho biết thời gian ông ở trong tù là đáng giá từng ngày do đã tiết lộ việc CIA dùng tra tấn đã dẫn đến việc Quốc hội Mỹ ban lệnh cấm “trấn nước” và những kỹ thuật khác tại các “điểm đen”. 

Kiriakou là thành viên sáng lập ra tổ chức Cựu binh tình báo vì sự chuẩn mực (VIPS). Tháng 9/2015, Kiriakou và 27 thành viên khác của ủy ban thường trực của VIPS đã viết thư gửi Tổng thống Barack Obama nhằm phản đối một cuốn sách mới xuất bản có nội dung bác bỏ báo cáo của Ủy ban tình báo Thượng viện về việc sử dụng tra tấn của CIA. Tháng 1/2022, Kiriakou đã bình luận với tờ Declassified UK về những cáo buộc của họ rằng Qũy quốc gia hỗ trợ dân chủ (NED, một tập thể phi lợi nhuận do Quốc hội Mỹ tài trợ) đã rót hàng triệu USD vào các tập đoàn truyền thông độc lập của Anh kể từ năm 2016. 

Liệu còn cách nào tuyên truyền hiệu quả hơn việc đổ tiền cho “những tờ báo thân thiện” ở “các nước thân thiện”? Những nỗ lực tuyên truyền của CIA hết sức trơ trẽn trong chiều dài lịch sử. Giờ đây chúng không chỉ giới hạn pháp lý ở Nga và Trung Quốc mà xem cả thế giới đều là mục tiêu. Năm 2012, ông Kiriakou đã giành giải thưởng Joe A. Callaway vì công dân dũng cảm, “giải thưởng được trao cho những người tố giác an ninh quốc gia đã đứng hiên ngang vì quyền hiến định và giá trị Mỹ, chịu rủi ro lớn đến đời tư và nghề nghiệp”.