Kéo dài sự sống bằng phương pháp đông lạnh: Giấc mơ trường sinh

Không phải chỉ bây giờ mà từ hàng nghìn năm trước, con người - đặc biệt là các bậc vua chúa đều nuôi tham vọng chế ngự được các loại bệnh tật - nhất là bệnh nan y, nhằm "sống mãi không chết". Để thực hiện ước mơ này, đã có những "thần dược", những phương pháp kỳ bí được đưa ra áp dụng nhưng tiếc thay, chẳng có loại thuốc hay phương pháp nào mang lại hiệu quả.

Hiện tại, giấc mộng "trường sinh" vẫn không ngớt ám ảnh nhiều nhà khoa học. Với những hiểu biết về cơ chế sinh học của con người ngày càng tường tận hơn, chi tiết hơn, cộng với những máy móc tối tân, liệu đến một ngày nào đó, cái chết đối với chúng ta có thể sẽ là chuyện… xa vời?

Loài gấu ngủ đông được, con người tại sao không?

Tháng 9-1959, bác sĩ Ron Howard, chuyên gia về lĩnh vực mô phôi tại Đại học Y khoa Maryland, bang Maryland, Mỹ có buổi gặp gỡ với Tiến sĩ Tommy Hawking, chuyên ngành ung thư, đến từ Đại học Bristish Columbia.

Một thân chủ đã được Alcor xử lý và đang chờ được… ướp lạnh.
Một thân chủ đã được Alcor xử lý và đang chờ được… ướp lạnh.

Số là bà Cynthia Kenwood, vợ của Ron Howard bị ung thư buồng trứng giai đoạn cuối và sự sống chỉ còn tính được từng ngày. Để cứu vợ, Ron Howard đã thử tiến hành một số thí nghiệm liên quan đến chuyện ngủ đông - như thường thấy ở loài gấu trắng Bắc cực.

Ông kể với Tiến sĩ Tommy trong buổi gặp gỡ: "Tôi tạo ra cái chết lâm sàng cho một con thỏ bằng cách đặt nó trong môi trường nitơ lỏng ở nhiệt độ -196ºC. Sau 21 ngày, tôi đưa nó trở lại trạng thái bình thường và nó vẫn sống. Vậy tôi có thể áp dụng phương pháp ấy với vợ tôi được không? Bà ấy sẽ "ngủ" cho đến khi nào y học tìm ra thuốc chữa ung thư buồng trứng…".

Với Tiến sĩ Tommy, câu hỏi mà Ron Howard đưa ra không có gì mới. Ông viết trong cuốn sách "Hibernate - Giấc đông miên": "Hơn 10 năm trước, các nghiên cứu của chúng tôi cho thấy loài gấu suốt 3 tháng ngủ đông thì hiện tượng trao đổi chất trong cơ thể giảm đến 75% so với lúc chúng hoạt động, nhịp thở chỉ còn 2 lần/phút và tim cứ 20 giây mới đập một nhịp. Vậy mà trong điều kiện sống tối thiểu như thế, nếu con gấu ấy có thai thì bào thai vẫn được nuôi dưỡng bình thường…".

Cũng theo Tiến sĩ Tommy, giấc ngủ đông có liên quan đến một chất, gọi là "chất gây ngủ", được cơ thể gấu sản sinh ra khi đã có đủ những yếu tố cần thiết, chẳng hạn như lượng chất béo mà nó tích lũy được, nhiệt độ, thời tiết… Ông viết: "Tôi lấy máu của một con gấu Bắc cực đang trong giai đoạn ngủ đông và bảo quản nó với điều kiện tối ưu. Đến mùa xuân, khi tất cả loài gấu đã tỉnh giấc, tôi tiêm máu này cho một con gấu đang hoạt động. Tiếp theo, tôi đưa nó vào môi trường lạnh -20ºC. Vài giờ sau, nó ngủ".

Chưa dừng lại với thí nghiệm kể trên, Tiến sĩ Tommy tiếp tục lấy máu của con gấu đã được tiêm "chất gây ngủ" nhưng lần này, ông lọc bỏ hết hồng cầu, bạch cầu, chỉ giữ lại huyết thanh rồi tiêm cho một con gấu khác.

Giống như lần trước, sau gần 6 tiếng, con gấu tiếp tục… ngủ đông trong một căn phòng lạnh -200C dù bên ngoài đã là mùa hè - thời điểm mà "chất gây ngủ" vốn xuất hiện bình thường vào mùa đông ở cơ thể loài gấu Bắc cực đã hết tác dụng - khiến nó buộc phải tỉnh dậy để đi kiếm ăn. Ông kết luận: "Như vậy, có thể tạo ra "giấc ngủ đông" cho con người, nhất là những người mắc bệnh nan y. Họ sẽ "ngủ" cho tới khi nào khoa học tìm ra phương pháp chữa lành cho họ".

Tuy nhiên, từ lý thuyết đến thực tế là cả một quãng đường dài đầy gian nan, trắc trở. Lúc này, nước Mỹ vẫn chưa cho phép bảo quản cơ thể những người bị bệnh hiểm nghèo bằng hình thức "ngủ đông" để chờ ngày hồi sinh. Bác sĩ Ron Howard kể: "Cả tôi lẫn Tiến sĩ Tommy đều không dám thực hiện kỹ thuật ngủ đông cho vợ tôi, một phần vì sợ rắc rối luật pháp. Phần nữa, Tommy mới chỉ thí nghiệm với  loài gấu còn tôi cũng chỉ thí nghiệm trên thỏ chứ chưa áp dụng trên người. Mặc dù biết rằng vợ tôi sẽ chết nhưng tôi vẫn ngần ngại…".

Trụ sở Công ty Alcor.
Trụ sở Công ty Alcor.

Cuối năm 1960, với sự trợ giúp của bác sĩ Ron Howard, Tiến sĩ Tommy quyết định mạo hiểm. Chọn một con tinh tinh 6 năm tuổi - là động vật có cấu trúc sinh học gần giống như người, ông tiến hành tạo ra một tổ chức ung thư trên lá  gan con vật. Khi khối u đã phát triển, ông lấy huyết thanh gấu có "chất gây ngủ" tiêm cho một con ngựa rồi lấy huyết thanh ngựa tiêm cho con tinh tinh để đề phòng trường hợp tinh tinh kháng lại huyết thanh gấu.

Sau đó, ông đặt con tinh tinh vào một chiếc thùng bằng thép không gỉ, có gắn các thiết bị theo dõi rồi bắt đầu hạ nhiệt độ xuống từ từ bằng cách bơm nitơ lỏng vào thùng. Ông viết trong cuốn "Giấc đông miên": "5 ngày sau, nhiệt độ trong thùng mới giảm xuống -196ºC vì nếu giảm đột ngột, con vật sẽ chết vì phù phổi cấp".

Một tuần, 10 ngày rồi 1 tháng trôi qua, tất cả các thiết bị theo dõi cho thấy con tinh tinh vẫn sống nhưng vợ bác sĩ Ron Howard thì qua đời vì bệnh ung thư. Tiến sĩ Tommy viết: "90 ngày sau, chúng tôi quyết định đưa con vật ra để xem xét". Cũng phải mất 5 ngày, Tommy và các cộng sự mới làm cho nhiệt độ trong thùng trở lại 31ºC.

Vẫn theo Tommy: "Đưa ra khỏi thùng hơn 3 tiếng, con tinh tinh mở mắt và bắt đầu đòi ăn. Sau khi kiểm tra các dấu hiệu sinh học và khi biết tất cả đều bình thường, tôi mổ con tinh tinh. Điều ngạc nhiên nhất là trải qua gần 100 ngày - kể từ lúc nó bắt đầu ngủ đông cho đến lúc nó thức dậy - khối u trong gan con vật teo nhỏ lại, có lẽ là do tế bào ung thư thiếu máu nuôi".

Tuy nhiên, vì nhiều lý do, thí nghiệm của Tiến sĩ Tommy chỉ dừng lại ở đó, nhưng nó đã là tiền đề cho nhiều nhà khoa học lao vào tìm kiếm giấc mộng trường sinh, trong đó đáng kể nhất là những công trình nghiên cứu và thực nghiệm của một nhóm chuyên gia thuộc Công ty Alcor, trụ sở tại bang Arizona, Mỹ, chuyên tạo ra giấc "ngủ đông" cho những người mắc bệnh nan y để chờ ngày được chữa trị, hoặc những người tự nhiên chán sống ở thời đại này, muốn "ngủ" một giấc 20, 30 và thậm chí là 50 năm rồi tỉnh dậy để… sống tiếp!

Từ lý thuyết đến hiện thực

Tháng 4-2014, một bé gái tên là Matheryn Naovaratpong, ở Bangkok, Thái Lan, lúc thức giấc vào buổi sáng thì không ngồi dậy được. Cha cô bé cho biết: "Cháu nó than đau đầu, tay chân như tê liệt, mắt không thể nhắm, cho uống sữa thì trào ra".

Được đưa đến bệnh viện, sau khi thăm khám, làm các xét nghiệm cận lâm sàng, các bác sĩ kết luận Naovaratpong bị một khối u kích thước 11cm ở não trái. Đây là dạng ung thư ependymoblastoma, rất hiếm gặp ở trẻ em, tỉ lệ tử vong sau 5 năm điều trị tích cực là 70% nhưng thông thường, 96% người bệnh chết ngay trong năm đầu tiên.

Vào bệnh viện vài ngày, Naovaratpong nhanh chóng rơi vào trạng thái hôn mê. Hơn 1 tháng sau đó, cô bé phải chịu 12 lần mổ não, 20 phương pháp hóa trị và 20 buổi trị liệu bức xạ nhưng cuối cùng, các bác sĩ đành phải buông tay.

Ngày 8-1-2015, khi được thông báo rằng Naovaratpong sẽ chết nếu gia đình đồng ý rút máy trợ hô hấp thì liền lập tức, cha cô bé đã liên hệ với Công ty Alcor để nhờ bảo quản con gái mình bằng phương pháp "ngủ đông" với hy vọng một ngày nào đó, nếu y học tìm ra phương pháp chữa bệnh ung thư ependymoblastoma thì cô bé sẽ được làm cho "tỉnh dậy". Còn không, Naovaratpong sẽ là đề tài để các nhà khoa học tìm kiếm những liệu pháp mới.

Cô bé Naovaratpong hiện đang được "ngủ đông" để đợi ngày tỉnh dậy chữa khối u trong não.
Cô bé Naovaratpong hiện đang được "ngủ đông" để đợi ngày tỉnh dậy chữa khối u trong não.

Ba ngày sau, một nhóm chuyên gia của Công ty Alcor từ Mỹ bay sang Thái Lan với những thiết bị lỉnh kỉnh. Đầu tiên, họ tiến hành hồi sức tích cực cho Naovaratpong để máu lưu thông đến tất cả các cơ quan lần cuối cùng.

Tiếp theo, họ bơm vào người Naovaratpong 16 loại hóa chất, hút hết máu ra, thay vào đó là dung dịch  bảo quản nội tạng. Cuối cùng, việc "ngủ đông" được xử lý bằng nitơ lỏng, cứ mỗi tiếng đồng hồ nhiệt độ cơ thể Naovaratpong lại hạ thấp 1ºC cho đến khi đạt được -196ºC. Trong thùng nitơ lỏng, cô bé Naovaratpong nằm với tư thế đầu dốc ngược xuống và cô sẽ phải nằm như thế cho đến lúc được "đánh thức". Toàn bộ công đoạn này, gia đình Naovaratpong phải trả cho Công ty Alcor 220.000USD.

Hiện tại, cơ thể của Naovaratpong được bảo quản ở một trong những nơi lưu giữ của Công ty Alcor, đặt tại bang Arizona, Mỹ, và cứ mỗi năm, gia đình cô bé còn phải trả thêm 770USD nữa, gọi là "phí duy trì". Đại diện Công ty Alcor cho biết Naovaratpong chỉ là một trong số gần 150 người trên thế giới đang được họ cho "ngủ đông", đợi ngày tỉnh dậy chữa bệnh hoặc đơn giản hơn: "Tỉnh dậy để biết sau 30 hoặc 50 năm, xã hội lúc ấy sẽ thế nào".

Thành lập năm 1972 tại bang California, Mỹ, bởi Fred Chamberlain cùng vợ là Linda, dưới hình thức một tổ chức phi lợi nhuận. Thoạt đầu Công ty Alcor có tên là "Hội hạ thân nhiệt liên bang", thu hút 30 thành viên với mục đích kế thừa những phát kiến của Tiến sĩ Tommy trong lĩnh vực "ngủ đông" để áp dụng vào thực tế.

Năm 1977, "Hội hạ thân nhiệt liên bang" đổi tên thành "Quỹ mở rộng cuộc sống Alcor - hay còn được gọi là Công ty Alcor" và được luật pháp Mỹ cho phép hoạt động trong lĩnh vực bảo quản cơ thể con người bằng hình thức đông lạnh, phục vụ cho nghiên cứu khoa học.

Trước đó, ngày 16-7-1976, lần đầu tiên các chuyên gia của Công ty Alcor đã thực hiện đông lạnh cho người cha ruột của Fred Chamberlain. Cũng trong năm này, các nghiên cứu về "ngủ đông" của Alcor được Tổng công ty Manrise tài trợ kinh phí. Khi ấy, tài sản của Alcor chỉ gồm một nhóm nhỏ bác sĩ, hoạt động trên một chiếc xe lớn vốn dùng để chở khách được cải tạo thành xe y tế.

Bên cạnh đó, Alcor còn được Trans Time, Inc., một tổ chức cũng đang nghiên cứu về "ngủ đông", trụ sở ở vịnh San Francisco, cho mượn cơ sở để làm nơi bảo quản cơ thể những người "ngủ đông". Mãi đến năm 1982, Alcor mới xây dựng được nhà xưởng của riêng mình tại thành phố Scottsdale, bang Arizona.

Thời điểm mới thành lập, tất cả mọi nghiên cứu về "ngủ đông" của Công ty Alcor đều phải nhờ vào phòng thí nghiệm của Công ty Cryovita, do bác sĩ phẫu thuật Jerry Leaf lãnh đạo. Cũng cần nói thêm rằng ngay từ năm 1967, Công ty Cryovita đã thực hiện việc "ngủ đông" cho Tiến sĩ James Bedford. Khi Alcor xây xong nhà xưởng, Công ty Cryovita chuyển cơ thể James Bedford về nơi bảo quản của Alcor ở bang California.

Năm 1980, bác sĩ Jerry Leaf chết. Trước khi lìa đời, ông cũng được Alcor đông lạnh để chờ hồi sinh! Tính đến ngày 31-5-2016 , Công ty Alcor đã có 1.448 thành viên, trong đó 227 thành viên đang chờ được đông lạnh và 146 thành viên đã được đông lạnh. Trong đó nhiều người chọn hình thức đông lạnh toàn thân nhưng cũng có người chỉ chọn đông lạnh bộ não

Không chỉ đông lạnh con người, Alcor còn đông lạnh cả "thú cưng". Hiện tại, có 33 con vật đang ngủ đông trong các phòng bảo quản của Alcor, phần lớn là chó, mèo, vài con chim và cả một con ngựa!

Vũ Cao

Các tin khác

Koral - Tên lửa đất đối không của Ukraine

Koral - Tên lửa đất đối không của Ukraine

Tên lửa đất đối không Koral (đôi khi cũng được viết là Coral) dường như đã ra mắt công chúng như một phần trong loạt hệ thống vũ khí nội địa mới của Ukraine được giới thiệu gần đây.

Những thử nghiệm độc đáo của NASA trong không gian

Những thử nghiệm độc đáo của NASA trong không gian

Các thí nghiệm trên tàu con thoi vũ trụ đã chỉ ra rằng vi khuẩn Salmonella, một nguồn gây ngộ độc thực phẩm phổ biến và đôi khi gây tử vong, trở nên độc hại hơn trong không gian. Đó là nghiên cứu được thực hiện trên chuyến bay STS-115 của tàu Atlantis năm 2006 và STS-123 của tàu Endeavour hai năm sau đó...

Báo động tình trạng ma túy xâm nhập học đường

Báo động tình trạng ma túy xâm nhập học đường

Những lọ tinh dầu nhỏ gọn, mang vẻ ngoài vô hại như dung dịch thuốc nhỏ mắt hay tinh dầu thuốc lá điện tử đang trở thành lớp vỏ ngụy trang tinh vi cho các chất ma túy thế hệ mới. Không chỉ dừng lại ở việc sử dụng, mà đau lòng hơn, nhiều em học sinh còn mua bán, tàng trữ ngay trong môi trường học đường, gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng mua bán ma túy ngày càng trẻ hóa.

Hiệu quả chuyển đổi số trong công tác tuyển sinh đầu cấp

Hiệu quả chuyển đổi số trong công tác tuyển sinh đầu cấp

Những ngày gần đây, các địa phương trên cả nước đang tất bật triển khai công tác tuyển sinh đầu cấp. Với thành phố đông dân, tập trung nhiều trường học như Thủ đô Hà Nội, công tác tuyển sinh càng được chú trọng thay đổi; từ khâu đăng ký dự thi, tra cứu thông tin đến công bố kết quả triển khai đồng bộ các nền tảng trực tuyến, mang lại sự thuận tiện và minh bạch hơn cho phụ huynh, học sinh.

Một quyết định tháo gỡ

Một quyết định tháo gỡ

Chiều 5/12/2025, với 439/443 đại biểu biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua thông Luật Giám định tư pháp sửa đổi, sẽ có hiệu lực từ ngày 1/5/2026. Luật này đã khôi phục “quyền” giám định pháp y thương tích trên người sống của các bác sĩ pháp y CAND…

Một vụ mạo danh và sự ra đời của pháp lý về danh tính

Một vụ mạo danh và sự ra đời của pháp lý về danh tính

Giữa thế kỷ XVI, tại một ngôi làng nhỏ miền Nam nước Pháp, một người đàn ông trở về sau nhiều năm mất tích và được cả cộng đồng thừa nhận là Martin Guerre. Ông được vợ chấp nhận, được gia đình đón nhận, thậm chí tham gia các tranh chấp tài sản như một chủ hộ thực sự. Chỉ có một sự thật mà không ai nhận ra trong nhiều năm: ông không phải Martin Guerre. Vụ án sau đó không chỉ là câu chuyện về một kẻ mạo danh, mà còn trở thành một trong những hồ sơ đầu tiên đặt nền móng cho tư duy pháp lý về danh tính con người - một vấn đề mà hơn 4 thế kỷ sau vẫn còn nguyên tính thời sự.

Chúng ta quá dễ bị tổn thương khi dữ liệu trở thành vũ khí

Chúng ta quá dễ bị tổn thương khi dữ liệu trở thành vũ khí

Cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran mới đây nhắm vào trung tâm dữ liệu của các hãng công nghệ lớn tại Trung Đông bất ngờ gióng lên hồi chuông cảnh báo đối với thế giới: cơ sở hạ tầng dữ liệu đã chuyển từ tài sản thương mại thành mục tiêu chiến lược.

Cuộc chạy đua tên lửa dẫn đường chính xác

Cuộc chạy đua tên lửa dẫn đường chính xác

Các cường quốc hàng đầu hiện đang bắt đầu hiểu được những thay đổi mang tính cách mạng do tiềm năng sử dụng rộng rãi các loại vũ khí chính xác tầm xa mang lại. Ở quy mô mà tên lửa chiến thuật có thể được sản xuất và triển khai hàng nghìn chiếc, tên lửa hành trình hàng chục nghìn chiếc và máy bay không người lái cảm tử tầm xa hàng triệu chiếc mỗi năm, tác động của chúng sẽ tương đương với vũ khí hạt nhân, ít nhất là ở cấp độ chiến thuật. Tất nhiên, giải pháp tối ưu sẽ luôn là sự kết hợp của cả hai, nhưng hoàn toàn có thể trong vòng 5 đến 10 năm tới, chính các loại vũ khí tầm xa, độ chính xác cao sẽ có khả năng giải quyết nhiệm vụ chính là đánh bại kẻ thù từ xa mà không cần sử dụng máy bay có người lái.

Những vũ khí mới Mỹ tấn công Iran được nâng cấp từ chính vũ khí nổi tiếng của Tehran

Những vũ khí mới Mỹ tấn công Iran được nâng cấp từ chính vũ khí nổi tiếng của Tehran

Cuộc chiến với Iran đang trở thành nơi thử nghiệm cho các loại vũ khí mới nhất của Mỹ. Quân đội Hoa Kỳ đã sử dụng một số loại vũ khí mới để thực hiện các cuộc tấn công chống lại Tehran. Chúng bao gồm tên lửa đạn đạo tầm ngắn và máy bay không người lái (UAV) tấn công giá rẻ. Loại này được Mỹ cải biên từ công nghệ UAV của Iran. Các nhà quan sát cũng phát hiện ra một biến thể mới của tên lửa hành trình phóng từ tàu chiến.

Data “nóng” lên sàn “chợ đen”

Data “nóng” lên sàn “chợ đen”

Bỗng một ngày nào đó, người ta bàng hoàng khi phát hiện hình ảnh của mình bị rao bán trên mạng với cảnh nhạy cảm, bị cắt ghép, chắp vá thành những món hàng “nóng” và bị trao đổi, mua bán như mớ rau, cân cá trên “chợ đen”. Đây là thực trạng đáng báo động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự và nhân phẩm con người, gây ra nhiều hệ lụy xấu cho cộng đồng và xã hội...

DNA và vụ án “giết người chưa từng gặp”

DNA và vụ án “giết người chưa từng gặp”

DNA của một người vô gia cư Mỹ được tìm thấy dưới móng tay một nạn nhân bị giết, nhưng anh chưa từng gặp người đó trong đời, và từ nghịch lý này, một sự thật lộ ra: thứ được coi là bằng chứng chắc chắn nhất lại có thể đẩy một người vô tội đến sát bờ vực bị kết án.

Công nghệ kỹ thuật số tham chiến tại Trung Đông

Công nghệ kỹ thuật số tham chiến tại Trung Đông

Khi công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ kỹ thuật số ngày càng được sử dụng nhiều trong hoạt động quân sự, chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran cho thấy cách thức tiến hành chiến tranh đang thay đổi nhanh chóng. Khi dữ liệu trở thành mục tiêu và AI trở thành công cụ ra quyết định, ranh giới giữa chiến tranh truyền thống và chiến tranh công nghệ cao gần như bị xóa nhòa.

AI tái định nghĩa ưu thế quân sự?

AI tái định nghĩa ưu thế quân sự?

Mới đây, một công ty công nghệ quốc phòng Trung Quốc tuyên bố hệ thống AI của họ đã phát hiện tín hiệu từ máy bay ném bom tàng hình B-2 của Mỹ và dấu hiệu huy động quân sự nhiều tuần trước khi cuộc xung đột với Iran leo thang.

Tên lửa bí ẩn từ vũ trụ của Israel

Tên lửa bí ẩn từ vũ trụ của Israel

Việc Israel sử dụng tên lửa Blue Sparrow đã thu hút sự chú ý toàn cầu vì quỹ đạo bay bất thường, tốc độ cao và khả năng tấn công các vị trí được phòng thủ kiên cố mà không cần nhiều cảnh báo.

Vụ rò rỉ hơn 16 tỷ mật khẩu lớn nhất lịch sử

Vụ rò rỉ hơn 16 tỷ mật khẩu lớn nhất lịch sử

Hơn 16 tỷ mật khẩu và thông tin đăng nhập bị phơi bày trên không gian mạng đã tạo ra cú sốc lớn đối với giới an ninh toàn cầu. Vượt ra ngoài con số kỷ lục, vụ rò rỉ đã phơi lộ một thực tế đáng lo ngại: các lỗ hổng an ninh đang âm thầm kết nối, và chuyển hóa thành mối đe dọa có tính hệ thống.

Cuộc chiến quyền lực kỹ thuật số

Cuộc chiến quyền lực kỹ thuật số

Việc kiểm soát các tuyến cáp quang ngầm dưới biển, huyết mạch của mạng Internet toàn cầu, đã trở thành chiến tuyến mới trong cuộc chiến giành quyền lực kỹ thuật số. Trong các vùng biển tranh chấp, sức mạnh thường được coi là một màn trình diễn.

ChatGPT - vũ khí của nữ sát thủ

ChatGPT - vũ khí của nữ sát thủ

Một phụ nữ 21 tuổi ở Hàn Quốc vừa bị cáo buộc đã sử dụng phần mềm ChatGPT để giúp trả lời các câu hỏi khi cô ta lên kế hoạch cho một loạt vụ giết người khiến hai người đàn ông thiệt mạng và một người khác bất tỉnh trong giây lát.