Kênh đào Panama lại dậy sóng

Kênh đào Panama - con kênh nhân tạo nổi tiếng nhất thế giới - lại dậy sóng vì một tuyên bố đầy tham vọng của Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump rằng ông sẽ “lấy lại” con kênh này để nước Mỹ kiểm soát. Chính quyền và nhiều người dân Panama đã biểu thị sự phản đối. Vậy, ai thật sự sở hữu kênh đào này?

Con kênh do người Mỹ đào

Tuyên bố được ông Trump viết trên nền tảng Truth Social của mình ngày 21/12 và ngay lập tức gây chú ý trên thế giới do tính chất nhạy cảm của con kênh đào lịch sử này. Dư luận đặt lại câu hỏi: “Ai sở hữu kênh đào” mà ông Trump lại tuyên bố như thế?

Về mặt chính thức, hiện Chính phủ Panama là chủ sở hữu và điều hành kênh đào thông qua cơ quan chuyên trách có tên gọi là Cơ quan quản lý kênh đào Panama. Quyền sở hữu này được xác lập đến nay là 25 năm.

Trước đó, nước Mỹ là chủ thể đã vận hành kênh đào trong suốt thế kỷ 20. Mỹ đã nắm quyền kiểm soát vùng đất được gọi là Vùng kênh đào (Canal Zone) sau khi giúp Panama giành được độc lập từ Colombia và bắt đầu xây dựng kênh đào này vào năm 1904. Sau 10 năm đào đắp, kênh chính thức được khai trương vào năm 1914, làm thay đổi ngành vận tải biển toàn cầu và cho phép hàng nghìn tàu chở hàng và tàu chiến Mỹ đi qua mỗi năm.

Kênh đào Panama lại dậy sóng -0
Người Panama bày tỏ thái độ phản đối trước Đại sứ quán Mỹ tại Panama.

Việc Mỹ kiểm soát kênh đào Panama và việc không cho người Panama tham gia vận hành kênh đã tạo ra căng thẳng giữa người dân địa phương và du khách Mỹ, khiến chính quyền phải dựng một bức tường ngăn cách giữa thành phố Panama City và Vùng kênh đào vào những năm 1950.
Ngày 9/1/1964, một cuộc biểu tình lớn đã nổ ra và 28 người đã thiệt mạng trong cuộc đàn áp của chính quyền, gây ra sự phẫn nộ của quốc tế và khuyến khích các nhà chiến lược Mỹ nghĩ đến việc từ bỏ quyền kiểm soát kênh. Thế nhưng, cũng phải 13 năm sau, vào năm 1977, Tổng thống Mỹ Jimmy Carter và nhà lãnh đạo Panama Omar Torrijos mới bắt đầu ký 2 hiệp ước để chấm dứt dần quyền kiểm soát kênh đào của Mỹ. Sau một thời gian quản lý chung, bị ảnh hưởng bởi cuộc xâm lược của Mỹ vào năm 1989 nhằm lật đổ nhà lãnh đạo quân sự Manuel Noriega, Panama đã giành toàn quyền kiểm soát kênh đào vào năm 1999. 

Trong tuyên bố của mình, ông Trump yêu cầu Panama trả lại kênh đào cho Mỹ trừ khi họ quản lý tuyến đường thủy theo cách mà ông cho là chấp nhận được. Tổng thống đắc cử Mỹ đã phản đối những gì ông mô tả là mức giá “cắt cổ” mà chính phủ, hải quân và các doanh nghiệp Mỹ phải trả khi sử dụng tuyến đường này. “Các khoản phí mà Panama tính là vô lý”, ông viết. “Việc này sẽ ngay lập tức chấm dứt”.

Các tàu sử dụng kênh đào phải trả phí do cơ quan quản lý kênh đào quy định. Mức phí thay đổi đã tăng vọt trong những năm gần đây trong bối cảnh hạn hán trở nên tồi tệ hơn do tình trạng nóng lên toàn cầu, làm cạn kiệt các hồ chứa nước thiết yếu và làm giảm công suất của kênh đào. Do hạn hán nghiêm trọng vào cuối năm 2023, chỉ có 22 tàu đi qua kênh đào mỗi ngày thay vì 36 tàu như thường lệ, buộc các tàu phải xếp hàng trong nhiều tuần hoặc phải trả tới 4 triệu USD để được đi trước. Lượng tàu đi qua đã giảm gần một phần ba trong năm tính đến tháng 9 này.

Cơ quan quản lý kênh đào đã tìm cách thúc đẩy số lượng tàu thuyền sử dụng kênh đào tăng lên trong năm 2024, giảm bớt tình trạng tắc nghẽn, nhưng sẽ tăng phí và áp dụng một số loại phí bổ sung vào ngày 1/1/2025. Tổng thống Panama José Raúl Mulino cho biết phí quá cảnh của kênh đào không bị thổi phồng.

Ông Trump cũng cảnh báo rằng sẽ không để kênh đào rơi vào tay “kẻ xấu” và dường như ám chỉ rằng Trung Quốc đang gây ảnh hưởng đến nó. Một công ty Trung Quốc có trụ sở tại Hong Kong kiểm soát 2 trong số 5 cảng liền kề với kênh đào, mỗi bên một cảng, nhưng ông Mulino cho biết Panama có toàn quyền kiểm soát kênh đào. “Mỗi mét vuông của kênh đào Panama và các khu vực lân cận đều là một phần của Panama và sẽ tiếp tục như vậy”, ông nói trong một tuyên bố video vào Chủ nhật.

Kênh đào Panama là của người Panama

Kênh đào Panama là tuyến đường thủy chính nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, cho phép tàu thuyền đi biển tránh được thêm 7.000 hải lý (13.000 km) quanh mũi Nam Mỹ. Kênh đào dài 82 km, cắt ngang giữa Panama, quốc gia nằm giữa dải đất Trung Mỹ và Nam Mỹ. Trong năm 2024, tính đến ngày 30/9, gần 10.000 tàu đã đi qua kênh đào, chở 423 triệu tấn hàng hóa, bao gồm thực phẩm, khoáng sản và các sản phẩm do nhà máy sản xuất. Hơn 40% hàng tiêu dùng được giao dịch vào năm ngoái giữa Đông Bắc Á và bờ biển phía Đông nước Mỹ đã được vận chuyển qua kênh đào. Mỹ là khách hàng lớn nhất của kênh đào, chiếm khoảng 3/4 lượng hàng hóa di chuyển qua kênh đào này mỗi năm, trong khi Trung Quốc là khách hàng lớn thứ hai.

Ngày 21/12, một quan chức của Chính phủ Panama đã nói với Bloomberg rằng ông đã biết về tuyên bố của ông Trump và sẽ có phản hồi chính thức trong những ngày tới.

Tuyên bố của Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump đòi “lấy lại” con kênh đào đã khơi lại những “vết thẹo quá khứ”, từ đó khiến người dân Panama một lần nữa nổi cơn thịnh nộ. Một vài cuộc biểu tình nhỏ đã diễn ra trước Đại sứ quán Mỹ tại Panama mấy ngày qua, đốt ảnh Tổng thống đắc cử Donald Trump, hô vang những lời thóa mạ và đả kích ông, kiểu như “Trump, hãy để kênh đào yên” và “Cút đi, bọn gringo xâm lược”. Một số người trong đám đông mang theo  biểu ngữ có dòng chữ “Donald Trump, kẻ thù công cộng của Panama”.

Ngày 25/12, giữa lúc người dân Panama “sôi sục” vì tuyên bố đòi quyền kiểm soát kênh đào, Tổng thống đắc cử Donald Trump lại đề cử Kevin Marino Cabrera, một quan chức của bang Florida, làm Đại sứ Mỹ tại Panama trong nhiệm kỳ thứ hai của ông. Những động thái của ông cho thấy kênh đào Panama sẽ trở thành vấn đề mấu chốt trong quan hệ hai nước Mỹ-Panama khi ông lên nắm quyền vào ngày 20/1/2025.

Trương Hùng (Tổng hợp)

Các tin khác

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Colombia diễn ra vào ngày 21/6 cho kết quả ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella đã giành chiến thắng sít sao trước ứng viên cánh tả, tiếp nối làn sóng cực hữu thân Mỹ, ủng hộ Tổng thống Donald Trump giành quyền lãnh đạo tại khu vực được cho là “sân sau” của Mỹ.

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Cuộc đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran đang diễn ra trong thời hạn 60 ngày do hai bên ấn định tại bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tuần trước. Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục tấn công các mục tiêu ở Lebanon và không chịu rút quân đang gây khó khăn rất lớn cho đàm phán.

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Những cuộc điện thoại mời nhận quà tri ân, cơ hội đầu tư sinh lời, chương trình nâng cấp quyền lợi nghỉ dưỡng hay hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng tưởng chừng vô hại đã trở thành chiếc bẫy mất tiền. Đằng sau những văn phòng sang trọng, những bản hợp đồng được in ấn chuyên nghiệp và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn là cả một hệ thống doanh nghiệp được tổ chức bài bản nhằm dẫn dụ, thao túng tâm lý khách hàng để chiếm đoạt tài sản.

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Theo lời kể của những phụ nữ Afghanistan với nhật báo Shargh của Iran, Taliban đã siết chặt các quy định về trang phục đối với phụ nữ. Loại hijab thông thường che kín cơ thể và tóc hiện đã bị cấm; thay vào đó, phụ nữ chỉ được phép mặc trang phục burqa trùm kín cơ thể từ đầu đến chân, che cả khuôn mặt và chỉ để lại một lớp lưới nhỏ trước mắt để nhìn ra bên ngoài.

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Chỉ vài ngày sau chiến thắng áp đảo tại Makerfield, ông Andy Burnham đang trở thành tâm điểm của chính trường Anh. Trong bối cảnh Thủ tướng Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức sau nhiều tuần chịu sức ép từ nội bộ Công đảng, ngày càng nhiều tiếng nói xem ông Burnham là nhân vật có thể giúp đảng cầm quyền khôi phục niềm tin của cử tri và mở ra một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh.

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ với Iran sau hơn 100 ngày chiến tranh làm hàng nghìn người thiệt mạng và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Sau thỏa thuận, những gì sẽ triển khai thực hiện cũng quan trọng không kém, trong đó có việc Mỹ phải làm thế nào để kiềm chế được Israel.

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga từ ngày 17 đến 19/6/2026 tại Kazan, Nga diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với cả cấu trúc khu vực lẫn ngoại giao toàn cầu. Đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại và 8 năm quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao lần này mang đến cơ hội có một không hai để điều chỉnh lại hợp tác giữa hai bên.

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Những vụ bạo loạn liên quan đến người nhập cư tại Anh và Bắc Ireland một lần nữa cho thấy đây vẫn là chủ đề gây chia rẽ nhất tại châu Âu, bất chấp việc EU vừa triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới nhằm tìm lời giải triệt để cho bài toán gai góc này.

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Sau hơn 100 ngày xung đột với những đợt leo thang rồi xuống thang liên tiếp, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz. Phía sau các diễn biến ngoại giao dẫn đến kết quả đó, có một thực tế ít được nhắc đến nhưng là động lực quan trọng: kho dự trữ dầu của thế giới đang cạn với tốc độ chưa từng thấy.

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Trong bối cảnh liên tiếp xảy ra sự cố hạ tầng dưới biển tại Baltic, Phần Lan thử nghiệm hệ thống cảm biến âm học nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với cáp ngầm, cho thấy xu hướng chuyển sang phòng ngừa chủ động trong bảo vệ hạ tầng số then chốt.

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Hơn 2 tháng sau khi Mỹ và Iran chính thức bước vào đàm phán tìm kiếm giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc chiến, cho đến nay, hầu như mọi nỗ lực chưa mang lại kết quả khả quan nào, và các bên tiếp tục “vừa đánh vừa đàm” trên khắp các mặt trận.

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Bên trung gian hòa giải châu Âu có thể tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Nga và Ukraine, theo một số nhà phân tích, tuy nhiên thỏa thuận hòa bình bền vững khó có thể đạt được trừ khi 2 nước này cùng đi đến kết luận rằng chiến tranh tiếp diễn sẽ tốn kém hơn về mặt chiến lược và chính trị so với thỏa hiệp.

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Thất bại chưa từng có của Berlin trong cuộc đua giành ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây không phải một cú sẩy chân đơn thuần mà phản ánh uy tín đi xuống của Đức sau một giai đoạn theo đuổi chính sách đối ngoại cứng nhắc và cả sự phản kháng ngày càng mạnh mẽ từ phương Nam đối với trật tự thế giới do phương Tây định hình.

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Một đường dây săn bắt, giết mổ, mua bán voọc bạc ở Phú Quốc vừa bị Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh An Giang chủ công, phối hợp cùng các đơn vị đấu tranh, triệt phá. Nhiều đối tượng bị bắt giữ và những lời khai ban đầu đã hé lộ quy mô, tính chất của nạn mua bán động vật hoang dã, quý hiếm trên mạng xã hội...

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Với tinh thần quyết liệt và quyết tâm chính trị cao, tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động. Qua đó, gặt hái những kết quả đặc biệt xuất sắc trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tội phạm, bóc gỡ hàng loạt chuyên án lớn, giữ vững bình yên nơi địa đầu Tổ quốc.

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

Trong bối cảnh an ninh châu Âu tiếp tục biến động, các tín hiệu chính sách gần đây từ Mỹ về khả năng mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân tới một số quốc gia thành viên đang đưa Đông Âu trở thành trọng tâm trong cấu trúc răn đe của NATO.

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Nhật Bản vừa công bố kết quả điều tra cho thấy dân số nước này đã giảm hơn 3 triệu người chỉ trong vòng 5 năm - mức sụt giảm lớn nhất kể từ khi bắt đầu thống kê cách đây hơn một thế kỷ. Những con số mới nhất cho thấy cuộc khủng hoảng nhân khẩu học được cảnh báo trong nhiều thập niên qua không còn là nguy cơ, mà đã trở thành hiện thực với xứ sở Mặt trời mọc.

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Với đường biên giới dài, tiếp giáp nước bạn Campuchia, kết nối với mạng lưới giao thông thông suốt đến trung tâm kinh tế lớn của phía Nam là TP Hồ Chí Minh, nên Tây Ninh luôn được cánh đầu nậu chọn lựa làm địa bàn tuồn hàng lậu qua biên giới trước khi trung chuyển đến các địa phương khác tiêu thụ.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?