#kênh đào Panama

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu ngày càng phức tạp, Mỹ đang đẩy mạnh chính sách kinh tế cứng rắn với các nước láng giềng, tạo ra một chuỗi phản ứng đối lập trong khu vực. Các quyết sách từ chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ hai không chỉ mang tính thực dụng mà còn phản ánh một nỗ lực tái định hình trật tự kinh tế khu vực theo hướng có lợi nhất cho Washington.

Những “lời hứa”, hay tuyên bố chính sách mà ông Trump đưa ra trong lúc vận động tranh cử năm 2024 đang bắt đầu được bộ máy chính quyền của ông triển khai rầm rộ, đầu tiên là vấn đề trục xuất người nhập cư bất hợp pháp, rồi đến cuộc chiến thuế suất, việc “thu hồi” kênh đào Panama và nỗ lực chấm dứt cuộc chiến Ukraine,...

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 2/2 cảnh báo Tổng thống Panama Jose Raul Mulino rằng Washington sẽ “thực hiện các biện pháp cần thiết” nếu Panama không ngay lập tức có các bước để chấm dứt những gì Tổng thống Donald Trump coi là ảnh hưởng và sự kiểm soát của Trung Quốc đối với Kênh đào Panama.

Panama và Trung Quốc đã phản đối những tuyên bố gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump liên quan đến Kênh đào Panama.

Kênh đào Panama, tuyến đường biển huyết mạch kết nối hai đại dương quan trọng nhất là Thái Bình Dương và Đại Tây Dương, từng có vai trò then chốt giúp Mỹ trở thành cường quốc toàn cầu trong thế kỷ 20. Khi nhậm chức, Tổng thống Donald Trump coi việc giành lại quyền kiểm soát kênh đào này là ưu tiên hàng đầu.

Ông Donald Trump đã nhanh chóng thực hiện các bước đi nhằm hạn chế nhập cư, cắt giảm các quy định về môi trường và rút khỏi một hiệp ước khí hậu quốc tế, ngay sau khi ông nhậm chức ngày 20/1 (giờ địa phương).

Tổng thống Mỹ đắc cử Donald Trump khẳng định đảo Greenland và kênh đào Panama có vai trò rất quan trọng với Mỹ và không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự hoặc kinh tế để kiểm soát chúng.

Kênh đào Panama - con kênh nhân tạo nổi tiếng nhất thế giới - lại dậy sóng vì một tuyên bố đầy tham vọng của Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump rằng ông sẽ “lấy lại” con kênh này để nước Mỹ kiểm soát. Chính quyền và nhiều người dân Panama đã biểu thị sự phản đối. Vậy, ai thật sự sở hữu kênh đào này?

Tổng thống Mỹ Joe Biden và Tổng thống đắc cử Donald Trump đã đưa ra những thông điệp khác nhau cho kỳ nghỉ Giáng sinh, trong khi ông Biden kêu gọi người dân Mỹ suy ngẫm và đoàn kết thì ông Trump đưa ra lời chúc mừng ngày lễ và sau đó nhắm vào các đối thủ chính trị của mình.

Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump mới đây đã cáo buộc Panama tính phí quá cao khi sử dụng kênh đào Panama và cho biết nếu Panama không quản lý kênh đào theo cách chấp nhận được, ông sẽ yêu cầu đồng minh này của Mỹ giao lại kênh đào.

Nhiều người hẳn còn chưa quên vụ tại nạn kẹt tàu xảy ra tại kênh đào Suez (Ai Cập) hai năm trước. Chiếc tàu container Ever Given gặp sự cố đã chắn ngang kênh đào trong vòng sáu ngày và khiến mạng lưới vận chuyển toàn cầu ảnh hưởng nghiêm trọng. Ngoài những tổn thất vật chất ngay trước mắt, vụ tai nạn tạo ra “hiệu ứng domino” khiến nhiều ngành công nghiệp trọng yếu như sản xuất thực phẩm và chế tạo bán dẫn phải khốn đốn.

Nằm ở Trung Mỹ, bờ biển Panama một bên giáp với Đại Tây Dương, bên kia giáp với Thái Bình Dương. Trước khi có con kênh đào, tàu thuyền từ Đại Tây Dương muốn sang Thái Bình Dương hoặc ngược lại sẽ phải đi vòng qua eo biển Drake và mũi Horn, đường dài 4.500km; nhưng nếu đi qua kênh đào, nó chỉ còn 77km. Tuy nhiên trong quá trình xây dựng, gần 28.000 người đã thiệt mạng.

Kể từ khi mở cửa trở lại vào năm 1914, kênh đào Panama đã hỗ trợ cho dòng chảy thương mại hàng hóa bất tận trên toàn cầu. Năm 1916, 800 tàu hàng đã đi một chặng hải hành tắt từ 8 đến 10 tiếng đồng hồ giữa Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Năm 2018, khoảng 15.000 tàu hàng thực hiện chuyến hải hành này, tính trung bình mỗi ngày kênh đào đón 40 tàu.

Có 2 đặc điểm địa chính trị khiến Trung Mỹ trở thành không gian cần phải tranh giành đối với các nước lớn.

Lâu nay báo chí ít đề cập tới vai trò của các con kênh đào khổng lồ, được đánh giá là hệ thống vận tải tiềm năng thay đổi hoàn toàn cục diện hàng hải quốc tế. Chỉ tới khi một số con kênh mới như dự án kênh Kra hay Nicaragua chuẩn bị ra đời, tầm quan trọng của các con kênh đào mới được đánh giá đúng mức.

Người Trung Quốc yêu thích và rất sành sỏi với môn cờ vây. Đó là trò chơi ở dạng chiến lược, trong đó mục tiêu là bao vây được nhiều lãnh thổ hơn đối thủ. Bao trùm một ván cờ vây là triết lý “không đánh mà thắng” trong binh pháp Tôn Tử.

Khi kênh đào Panama được khánh thành và những điều khoản trong hiệp ước ký với Mỹ năm 1903 có hiệu lực, thì nước cộng hòa Panama non trẻ bắt đầu gặp phải khó khăn: Ngày càng có nhiều tiếng nói chống lại việc người Mỹ chia cắt nước họ qua khu vực được xem là "đặc khu kinh tế của Mỹ", hay việc Mỹ nhúng tay vào cuộc bầu cử ở Panama...

Một dự án cải tạo, mở rộng luồng tàu cho kênh đào Panama đã để lại nhiều điều tiếng xung quanh việc đấu thầu, thi công và sau cùng là vận hành kênh đào mới với một loạt vấn đề gây băn khoăn khiến các chuyên gia lên tiếng. Nước chủ nhà chỉ còn biết cam kết: “Chúng tôi phải làm cho dự án này vận hành tốt”.

Ngày 14-8-1914 tại thủ đô Panama City của Cộng hòa Panama (Trung Mỹ) đã chính thức khánh thành tuyến đường hàng hải nối Thái Bình Dương với Đại Tây Dương, biến một giấc mơ lịch sử trở thành hiện thực. Đó là kênh đào Panama, dự án kỹ thuật nổi tiếng nhất của nửa đầu thế kỷ XX.