ICC và hành trình tranh cãi về truy tố, kết án

Tòa Hình sự quốc tế (ICC) không phải là một bộ phận của Liên hợp quốc (LHQ) và chỉ chịu trách nhiệm với các nước đã phê chuẩn Quy chế Rome. Đặc biệt, các nguyên thủ quốc gia trong mọi trường hợp sẽ không miễn trừ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, quy chế là một chuyện còn việc thực thi nó lại là việc khác.

Hành trình 60 lần bỏ phiếu

ICC là một tổ chức liên chính phủ và tòa án quốc tế có trụ sở tại The Hague, Hà Lan. Đây là tòa án quốc tế thường trực đầu tiên và duy nhất có thẩm quyền truy tố các cá nhân về tội ác diệt chủng quốc tế, tội ác chống lại loài người, tội ác chiến tranh và tội ác xâm lược. ICC khác với Tòa án Công lý quốc tế (một cơ quan của LHQ chuyên xét xử tranh chấp giữa các quốc gia).

ICC và hành trình tranh cãi về truy tố, kết án -0
Trụ sở ICC tại The Hague, Hà Lan. Ảnh: Getty

ICC lần đầu tiên được Ủy ban Trách nhiệm đề xuất trong Hội nghị Hòa bình Paris năm 1919 sau Chiến tranh thế giới thứ nhất. Gần 20 năm sau, vấn đề lại được giải quyết tại một hội nghị được tổ chức ở Geneva (Thuỵ Sĩ) dưới sự bảo trợ của Hội Quốc Liên năm 1937, dẫn đến việc ký kết công ước đầu tiên quy định việc thành lập một tòa án quốc tế thường trực để xét xử các hành động khủng bố quốc tế. Công ước này được 13 quốc gia ký kết nhưng không quốc gia nào phê chuẩn và không bao giờ có hiệu lực.

Năm 1948, Đại hội đồng LHQ lần đầu tiên công nhận sự cần thiết của một tòa án quốc tế thường trực để xử lý các hành vi tàn bạo thuộc loại bị truy tố sau Thế chiến thứ hai. Theo yêu cầu của Đại hội đồng, Ủy ban Luật pháp Quốc tế (ILC) đã soạn thảo hai đạo luật vào đầu những năm 1950 nhưng những đạo luật này đã bị gác lại trong Chiến tranh Lạnh.

Tháng 6/1989, Thủ tướng Trinidad và Tobago, A.N.R.Robinson đã làm sống lại ý tưởng về một tòa án hình sự quốc tế thường trực bằng cách đề xuất thành lập tòa án để giải quyết tình trạng buôn bán ma túy bất hợp pháp xuyên quốc gia.

Năm 1994, ILC trình bày dự thảo quy chế cuối cùng về ICC trước Đại hội đồng LHQ và khuyến nghị triệu tập hội nghị để đàm phán một hiệp ước sẽ đóng vai trò là quy chế của tòa án. Đại hội đồng LHQ đã thành lập Ủy ban đặc biệt về thành lập ICC. Từ năm 1996 đến năm 1998, sáu phiên họp của Ủy ban trù bị đã được tổ chức tại trụ sở LHQ ở thành phố New York (Mỹ), trong đó các tổ chức phi chính phủ đóng góp ý kiến và tham dự các cuộc họp dưới sự bảo trợ của tổ chức Liên minh Tòa án Hình sự quốc tế (CICC).

Tháng 6/1998, Đại hội đồng LHQ đã triệu tập một hội nghị tại Rome (Italia) với mục đích hoàn thiện hiệp ước để làm quy chế của Tòa án. Tổng cộng, sau 60 lần phê chuẩn, Quy chế Rome có hiệu lực vào ngày 1/7/2002 và ICC chính thức được thành lập.

Để mở một cuộc điều tra, công tố viên của ICC phải kết luận sau khi kiểm tra sơ bộ rằng, tội phạm bị cáo buộc là “đủ nghiêm trọng”. Khi một cuộc điều tra được mở, văn phòng công tố của ICC thường gửi các điều tra viên và nhân viên đến để thu thập bằng chứng. Bất kỳ lệnh bắt giữ hoặc triệu tập nào phải được cơ quan tư pháp phê chuẩn, dựa trên thông tin do công tố viên cung cấp. Cuối cùng, một nhóm thẩm phán trước khi xét xử sẽ quyết định xem có nên đưa một vụ án ra xét xử hay không. Bản án của ICC cần có sự biểu quyết của ít nhất 2/3 thẩm phán trên băng ghế xét xử. Bị cáo bị kết án có thể kháng cáo lên tòa phúc thẩm của ICC, bao gồm 5 thẩm phán.

ICC nhằm bổ sung chứ không thay thế các tòa án quốc gia và chỉ có thể hành động khi các tòa án quốc gia được phát hiện là không thể hoặc không muốn xét xử một vụ án nào đó. Ngân sách hàng năm của ICC (thống kê năm 2021) là khoảng 170 triệu USD. Phần lớn số tiền tài trợ này đến từ các quốc gia thành viên.

Truy tố và kết án

ICC hiện có 123 quốc gia thành viên và được chia làm 4 cơ quan chính gồm: Hội đồng Chủ tịch, Bộ phận tư pháp, Văn phòng công tố viên và Cơ quan đăng ký. ICC sử dụng hơn 900 nhân viên từ khoảng 100 quốc gia và tiến hành tố tụng bằng tiếng Anh, tiếng Pháp.

Với mục đích đóng vai trò là "tòa án cuối cùng", ICC bổ sung cho các hệ thống tư pháp quốc gia hiện có và chỉ có thể thực thi quyền tài phán của mình khi các tòa án quốc gia không muốn hoặc không thể truy tố tội phạm. Thống kê cho thấy, hàng chục cá nhân đã bị truy tố tại ICC bao gồm: thủ lĩnh phiến quân người Uganda Joseph Kony, cựu Tổng thống Omar al-Bashir của Sudan, Tổng thống Uhuru Kenyatta của Kenya, người đứng đầu nhà nước Libya Muammar Gaddafi, Tổng thống Laurent Gbagbo của Bờ Biển Ngà và cựu Phó Tổng thống Jean Pierre Bemba của Cộng hòa Dân chủ Congo.

Ngoài truy tố và mở phiên tòa xét xử, ICC còn giam giữ một số tù nhân tại trung tâm giam giữ của tòa án, nằm trong một nhà tù của Hà Lan ở Scheveningen, The Hague. Tính đến nay, ICC đã ban hành lệnh bắt giữ công khai đối với gần 50 cá nhân và gần 20 người trong số này hiện đang bị tòa án giam giữ.

Những tranh cãi không hồi kết

Điều 27 của Quy chế Rome quy định rằng quy chế “sẽ áp dụng bình đẳng cho tất cả mọi người mà không có bất kỳ sự phân biệt nào. Đặc biệt, các nguyên thủ quốc gia trong mọi trường hợp sẽ không miễn trừ trách nhiệm hình sự”. Tuy nhiên, trên thực tế, việc truy tố các quan chức cấp cao của nhà nước, đặc biệt là các nguyên thủ quốc gia, vẫn còn gây tranh cãi. Chẳng hạn, việc ICC buộc tội Tổng thống Sudan lúc bấy giờ là Omar al-Bashir về tội ác chiến tranh và tội diệt chủng, đã gây ra một cuộc khủng hoảng kéo dài hàng thập kỷ giữa ICC và các quốc gia châu Phi.

Trong trường hợp của Tổng thống Sudan Omar al-Bashir, năm 2009 và 2010, ICC đã ban hành hai lệnh bắt giữ liên quan đến tội diệt chủng, tội ác chống lại loài người và tội ác chiến tranh ở Darfur. ICC đã yêu cầu các quốc gia thành viên của mình bắt giữ ông al-Bashir nếu ông vào lãnh thổ của họ và giao nộp cho ICC. Song có vẻ như không quốc gia nào muốn thực hiện lệnh này cho đến khi ông al-Bashir bị cách chức vào tháng 5/2019. 14 quốc gia thành viên ICC đã cho phép ông al-Bashir đến thăm và từ chối lệnh bắt giữ. Các quốc gia còn lại cũng không khen ngợi hay lên án những quốc gia đã cho phép ông al-Bashir đến thăm hay không thực hiện lệnh bắt giữ.

Các lệnh bắt giữ khác mà ICC đưa ra với các nguyên thủ khác cũng vậy. Tổng thống Kenya Uhuru Kenyatta từng bị ICC truy tố vì những tội ác chống lại loài người trong vụ bạo lực sau bầu cử ở Kenya năm 2007-2008 đã tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai trong cuộc tổng tuyển cử tháng 8/2017. Trước đó, trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống (đắc cử năm 2013), ông đã bị ICC ban lệnh bắt giữ.

Năm 2011, Tổng thống Libya Gaddafi cùng con trai là Saif al-Islam và người em rể Abdullah al-Sanussi cũng từng bị ICC cáo buộc liên quan đến các tội ác chống lại loài người, bao gồm giết hại và tra tấn người biểu tình trong giai đoạn 15 đến 28/2/2011. Nhưng Libya khi đó đã bác bỏ các lệnh truy nã của ICC, tuyên bố tổ chức này không có tính hợp pháp để bắt giữ ông Gaddafi.

Còn cựu Phó Tổng thống Cộng hòa dân chủ Congo Jean-Pierre Bemba năm 2016 đã bị ICC kết án phạm tội ác chiến tranh và chống lại loài người. Phán quyết của ICC được đưa ra sau khi tòa xem xét 733 chứng cứ, 5.724 tài liệu cùng lời khai của 77 nhân chứng. Phiên tòa kéo dài 4 năm, nhưng các thẩm phán vẫn phải mất hơn 1 năm để nghị án trước khi đưa ra phán quyết ngày 21/3/2016. Nhưng hai năm sau, tức là vào năm 2018, ông Jean-Pierre Bemba lại trở về nước để nộp hồ sơ đăng ký ứng cử trong cuộc bầu cử Tổng thống…

Việc thành lập ICC là một thiết chế pháp lý cho phép cộng đồng quốc tế đấu tranh với hiện tượng bao che của một số quốc gia đối với công dân của nước mình. Với thẩm quyền này, ICC có quyền khởi tố điều tra và yêu cầu quốc gia liên quan chuyển giao người phạm tội để toà án xét xử. Tuy nhiên, ICC lại không có chế tài đối với quốc gia không thực hiện yêu cầu này. Đây rõ ràng chưa phải là cách giải quyết hiệu quả nhất. Nhưng sự hiện diện của ICC vẫn có một ý nghĩa đặc biệt là nếu phán xử của tòa án quốc gia chỉ là sự lên án của nhân dân, của quốc gia đó đối với người phạm tội, thì phán quyết của ICC chính là sự lên án của cả cộng đồng quốc tế, của các quốc gia đối với những hành vi đặc biệt nguy hiểm, chống lại chính loài người. 

Nga điều tra ngược lại ICC vì ra lệnh bắt ông Putin

Ngày 20/3, Ủy ban Điều tra của Nga cho biết họ đã mở một cuộc điều tra hình sự chống lại công tố viên và thẩm phán của ICC sau khi ICC ban hành lệnh bắt giữ Tổng thống Nga Vladimir Putin.

 “Ủy ban Điều tra Nga đã mở một vụ án hình sự chống lại công tố viên của Tòa án Hình sự Quốc tế Karim Ahmad Khan” và một số thẩm phán của ICC, Ủy ban Điều tra Nga cho biết. “Hành động của thẩm phán và công tố viên ICC cho thấy dấu hiệu vi phạm luật pháp Nga, bao gồm vu khống người vô tội và tìm cách tấn công đại diện nước ngoài được bảo vệ theo luật pháp quốc tế, nhằm gây phức tạp quan hệ trên thế giới”.

Trước đó, ngày 17/3, ICC phát lệnh bắt Tổng thống Putin và Ủy viên của Tổng thống Nga phụ trách quyền trẻ em Maria Lvova-Belova, với cáo buộc “di chuyển bất hợp pháp” trẻ em Ukraine sang Nga. ICC cho rằng hoạt động nói trên diễn ra sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng động thái của ICC chỉ mang tính biểu tượng và không mấy hiệu quả. Nga và Mỹ cũng từng là thành viên của tổ chức này, tuy nhiên sau đó đã rút lui. Trung Quốc và Ấn Độ cũng không công nhận thẩm quyền của ICC.

Quyết định được ICC đưa ra sau cuộc điều tra về cáo buộc Nga phạm tội ác chiến tranh và chống lại loài người liên quan đến cuộc chiến Ukraine, điều mà Moscow nhiều lần phủ nhận.

Sông Thương

Các tin khác

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa là loài vật gần gũi trong cuộc sống người Việt từ lâu, không chỉ dùng để kéo xe mà còn là phương tiện nghi lễ, giao thông và đánh trận, do đó, nó cũng được xuất hiện khá nhiều trong hình luật thời xưa.

Tản mạn Thần Bạch Mã

Tản mạn Thần Bạch Mã

Thần Bạch Mã là vị thần hiện được thờ cúng tại đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm, Hà Nội. Từ thời Lý, đó là ngôi đền trấn phía Đông, tương ứng với đền Quán Thánh trấn phía Bắc, đền Kim Liên trấn phía Nam và đền Voi Phục trấn phía Tây thành Thăng Long.