Một phương pháp mới được tìm thấy trong điều trị ung thư là chẩn đoán để tìm đúng đích để điều trị và điều trị đúng đích được xem như là biện pháp hữu hiệu nhất hiện nay để người bệnh không may mắc bệnh hiểm nghèo, có cơ hội được kéo dài sự sống.
Mắc ung thư di căn được kéo dài sự sống
Chia sẻ về một báo cáo nghiên cứu của nước ngoài về ca bệnh ung thư tiền liệt tuyến di căn được kéo dài sự sống bằng phương pháp mới, GS.TS Mai Trọng Khoa, nguyên Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, bệnh nhân người nước ngoài phát hiện ung thư tuyến tiền liệt di căn vào tháng 12-2014, đã được phẫu thuật, xạ trị, hóa trị,… nhưng sau đó đã kháng tất cả phương pháp điều trị trước đó. Kết quả chụp PET/CT cho thấy, tế bào ung thư đã di căn khắp cơ thể với những tổn thương di căn xương đa ổ. Bệnh nhân đang ở giai đoạn rất muộn, cuộc sống chỉ còn được tính bằng tháng...
Trên bề mặt tế bào ung thư của bệnh nhân mang kháng nguyên màng đặc hiệu của tuyến tiền liệt. Bệnh nhân được các bác sĩ chỉ định điều trị đích bằng cách sử dụng thuốc phóng xạ PSMA-11. Sau 3 chu kỳ tấn công bằng xạ trị, các tổn thương đã bị loại bỏ. Chất chỉ điểm ung thư này là PSA từ hơn 2900 đã trở về bình thường.
Theo GS.TS Mai Trọng Khoa, trường hợp bệnh nhân này được kéo dài sự sống hơn 6 năm qua. Kết quả này cho thấy, phương pháp chẩn đoán và điều trị đích đang là cứu cánh cho bệnh nhân ung thư.
GS Khoa cho biết, trước đây, khi đã có chẩn đoán bệnh, chúng ta thường điều trị cho người bệnh theo nguyên tắc: “Y học phổ thông”, nghĩa là “một loại thuốc phù hợp với tất cả”, nay sang y học cá thể hóa, tức là các bệnh nhân có thể chẩn đoán bệnh giống nhau (cùng bệnh), nhưng không hẳn là có phác đồ điều trị và thuốc điều trị giống nhau, mà là thuốc và phác đồ điều trị được thay đổi cho phù hợp với từng cá thể người bệnh. Điều này đã tạo nên một cuộc cách mạng trong y học, đó là điều trị đích và điều trị miễn dịch….
Tuy nhiên, để có thể cá thể hóa cho điều trị người bệnh (tức là phải tìm được đích điều trị trên mỗi người bệnh) một cách chính xác và hiệu quả thì trước hết phải tìm được đích chẩn đoán trên chính người bệnh đó.
Xuất phát ý tưởng này, người ta đã đưa ra khái niệm và thuật ngữ: “Theranostic”, để chỉ một kết nối mật thiết giữa chẩn đoán và điều trị cụ thể hơn cho từng cá thể người bệnh (cá thể hóa). Từ đó tạo ra một kết quả chẩn đoán chính xác, đem lại được hiệu quả điều trị cao, an toàn và kinh tế hơn.
Tìm được “ổ khóa” của ung thư
Theo BS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, hiện có một số loại ung thư đã kháng với các phương pháp điều trị. Điển hình là ung thư tiền liệt tuyến, các phương pháp điều trị lâu nay gồm: miễn dịch, xạ trị, đích, nhưng đáp ứng kém và tái phát. Ở giai đoạn muộn, bệnh nhân phải cắt tinh hoàn, sau đó xạ trị, điều trị nội tiết nhưng vẫn tái phát.
Nguyên nhân tái phát là do chưa tìm được kháng nguyên đặc hiệu nên điều trị không trúng đích. Với các phương pháp điều trị hiện nay đã hết cách để cứu người bệnh, nhưng với phương pháp Theranostic thì tỷ lệ thành công lớn, tỷ lệ sống cao hơn, mang đến nhiều hy vọng khỏi bệnh nếu được phát hiện sớm.
Tương tự, u nội tiết thần kinh là loại u hiếm, nhưng rất khó chữa và hay tái phát. Biện pháp điều trị hiện nay là phẫu thuật, hóa chất, xạ trị, nhưng lại tái phát. Hiện không có thuốc đặc trị, nếu không chữa, bệnh nhân sẽ tử vong.
Theo BS Phạm Cẩm Phương, các kỹ thuật điều trị ung thư từ trước đến nay chỉ tìm được tế bào ung thư, không tìm được ổ khóa của ung thư, không có công nghệ để phát hiện ra ổ này. Theranostic là phương pháp kết hợp miễn dịch, điều trị đích, điều trị phóng xạ - là phương pháp cuối cùng nếu không bệnh nhân sẽ tử vong.
“Để có thể thực hiện được Theranostic, trước hết chúng ta phải tìm được tế bào đích, phân tử đích, mô bệnh đích … thực sự để cho mục đích vừa chẩn đoán, vừa để điều trị. Khi chúng ta sử dụng thuốc phóng xạ thì thuốc này phải gắn được đặc hiệu vào tế bào, phân tử, mô bệnh đích đã biết trước này.
Theranostic trong y học hạt nhân là phương pháp dựa trên xét nghiệm để chẩn đoán và tìm được đích đặc hiệu, trên cơ sở đó để thực hiện được điều trị trúng đích đặc hiệu với cùng một thuốc phóng xạ hoặc với hai loại thuốc phóng xạ khác nhau nhưng đều được gắn vào đích đặc hiệu trên mô bệnh đích đã biết. Nhờ đó giúp tiêu diệt đúng đích tế bào ung thư mà không ảnh hưởng (hoặc ảnh hưởng ở mức độ thấp nhất) đến các tế bào lành, hạn chế tối đa tác dụng phụ không mong muốn.
Theragnotic là một xu hướng mới của y học hiện đại. Chúng ta điều trị đối tượng mà ta nhìn thấy và thấy được kết quả mà ta điều trị. Việc này rất có ích trong việc điều trị đúng đối tượng và đánh giá sớm đáp ứng điều trị và dự phòng biến chứng, đem lại một kết quả chẩn đoán chính xác, hiệu quả điều trị cao, an toàn, kinh tế cho từng cá thể điều trị”, GS Khoa cho hay.
Đặc biệt, phương pháp này sẽ phát huy hiệu quả đối với một số loại ung thư như ung thư tuyến giáp thể biệt hóa; ung thư tuyến tiền liệt tái phát, di căn; ung thư gan, u thần kinh nội tiết… Đặc biệt với u thần kinh nội tiết (Net)- loại u rất khó chữa và hay tái phát vì không có thuốc đặc hiệu, đây được xem là phương pháp điều trị tối ưu nhất.
Chúng tôi đã sẵn sàng, chỉ chờ thuốc về Việt Nam
GS Mai Trọng Khoa cho biết, hiện nay phương pháp này đã áp dụng tại nhiều nước trên thế giới, nhưng ở Việt Nam đến nay vẫn chưa được triển khai. “Đây là xu hướng mới của y học hiện đại. Do tìm được tế bào đích, phân tử đích của bệnh nhân, giúp điều trị đúng đối tượng và đánh giá sớm đáp ứng điều trị và dự phòng biến chứng. Phương pháp này đem lại một kết quả chẩn đoán chính xác, hiệu quả điều trị cao, an toàn, kinh tế cho từng cá thể điều trị”, bác sĩ Phương cho hay.
Nếu Việt Nam triển khai được phương pháp này, người bệnh sẽ có cơ hội kéo dài sự sống, không cần phải tốn nhiều chi phí để ra nước ngoài. Theo tìm hiểu của phóng viên, chi phí điều trị bằng phương pháp này tại nước ta sẽ rẻ bằng một nửa so với nước ngoài.
Hiện nay Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai đã có đủ điều kiện về nhân lực, thiết bị máy móc, cơ sở vật chất để tiến hành kỹ thuật chẩn đoán và điều trị kết hợp Theranostic. Cả bác sĩ và bệnh nhân đều mong muốn được triển khai kỹ thuật điều trị trên. Tuy nhiên, khó khăn nhất chính là cần phải có các thuốc phóng xạ đặc hiệu mà Việt Nam chưa sản xuất được.
“Hy vọng trong thời gian tới, Cục Quản lý Dược sẽ cấp phép để nhập loại thuốc phóng xạ này để người bệnh ung thư tại Việt Nam được tiếp cận phương pháp mới, hiện đại và kéo dài tuổi thọ, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh”, bác sĩ Phương nói.
Theo GS Khoa, cơ chế điều trị đặc hiệu của phương pháp này chính là việc phải tìm ra được các thụ thể (receptor), hay các kháng nguyên đặc hiệu, đặc trưng đại diện riêng cho tế bào ung thư đó, được ví như một “ổ khóa”. Sau đó dùng một chất để có thể gắn đặc hiệu với các thụ thể đã được tìm thấy này, và được ví như một “chìa khóa” chỉ để dành riêng để cho duy nhất ổ khóa đã tìm thấy. Điều đặc biệt là “chiếc chìa khóa” này sẽ được gắn với một đồng vị phóng xạ phát tia bêta hoặc alpha, là những đồng vị phóng xạ có mức năng lượng rất thấp, khả năng đâm xuyên và quãng chạy của chúng trong tổ chức chỉ được vài milimet. Vì vậy khi chúng ta tiêm các chất đã được đánh dấu phóng xạ (chiếc chìa khóa đã đánh dấu phóng xạ) vào trong cơ thể, những chất chìa khóa này sẽ tự tìm đến và gắn chính xác vào các tế bào khối u ác tính có các vị trí gắn đặc hiệu chỉ dành riêng cho chúng (chính là các ổ khóa đã được tìm thấy).
Do đó, các tế bào khối u sẽ bị tiêu diệt bởi các chất phóng xạ một cách rất chọn lọc, nhưng các tế bào lành xung quanh ít hoặc bị ảnh hưởng không đáng kể. Nên phương pháp điều trị này sẽ có hiệu quả tiêu diệt khối u rất cao nhưng bảo vệ tối đa các tổ chức lành, nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu các tác dụng phụ đến mức thấp nhất có thể.
Những công nghệ y học của năm 2022 
Lo lắng bệnh đậu mùa khỉ 
