Hoàn thiện pháp luật về định danh và xác thực điện tử cho xã hội số

Tại dự thảo tờ trình dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, Bộ Công an cho biết, việc ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử nhằm bảo đảm thể chế hoá đầy đủ quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng, minh bạch, bình đẳng, thuận lợi cho cá nhân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp phù hợp với yêu cầu cấp bách của thực tiễn, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo dự thảo luật, Bộ Công an là đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về định danh và xác thực điện tử. Mỗi đối tượng có một danh tính điện tử duy nhất, chính xác, đầy đủ, được cập nhật kịp thời; không thu thập lại dữ liệu đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Dự thảo luật quy định 10 nhóm hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến định danh và xác thực điện tử như: Giả mạo, chiếm đoạt, mua bán, cho thuê, cho mượn danh tính điện tử; thu thập, sử dụng, chia sẻ trái phép dữ liệu định danh điện tử; can thiệp, phá hoại Hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia; sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ để giả mạo danh tính...

Về định danh và danh tính điện tử, dự thảo luật đã mở rộng đối tượng định danh điện tử gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, thiết bị, tài sản; dữ liệu, tài nguyên số, tên miền, ứng dụng, phần mềm, dịch vụ số, quyền tài sản, tài sản số; hoạt động, sự kiện, giao dịch, hành vi, tương tác; địa điểm và không gian. Đồng thời, quy định mã định danh gồm mã định danh quốc gia và mã định danh tự chủ. Mỗi đối tượng chỉ được cấp một mã định danh bảo đảm nguyên tắc duy nhất, không trùng lặp.

Về giá trị sử dụng của danh tính điện tử, đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân, danh tính điện tử có giá trị pháp lý tương đương việc cung cấp, sử dụng, xuất trình giấy tờ, tài liệu có chứa thông tin đó trong thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công, giao dịch và hoạt động khác. Dự thảo luật quy định liên kết danh tính điện tử giữa đối tượng được định danh với chủ thể sở hữu, quản lý hợp pháp hoặc các bên tham gia hoạt động, sự kiện, giao dịch, hành vi, tương tác để phục vụ xác thực, truy vết và xác định trách nhiệm pháp lý có liên quan.

Về xác thực danh tính điện tử, theo dự thảo luật, mọi đối tượng đã được tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh điện tử đều là đối tượng xác thực điện tử. 3 mô hình xác thực điện tử gồm mô hình xác thực tập trung, mô hình xác thực trung gian và mô hình xác thực độc lập. 3 mức độ xác thực điện tử gồm mức độ 1 sử dụng một yếu tố xác thực, mức độ 2 sử dụng hai yếu tố xác thực thuộc nhóm yếu tố tri thức và yếu tố sở hữu, mức độ 3 sử dụng tối thiểu hai yếu tố xác thực, trong đó có ít nhất một yếu tố thuộc nhóm yếu tố đặc trưng. Kết quả xác thực điện tử được ghi nhận, lưu trữ; dữ liệu về kết quả xác thực được sử dụng làm nguồn chứng cứ theo quy định của pháp luật về tố tụng; kết quả xác thực chỉ có giá trị trong phạm vi giao dịch đã được xác thực. Chứng thư điện tử xác nhận thông tin là công cụ xác minh bổ sung sau khi hoàn thành xác thực danh tính điện tử, có giá trị pháp lý tương đương giấy tờ tương ứng trong phạm vi pháp luật quy định.

Theo dự thảo luật, hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia gồm Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử, Nền tảng định danh và xác thực điện tử, Ứng dụng định danh quốc gia, giao diện lập trình ứng dụng mở và các thành phần liên quan. Dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử có giá trị khai thác, sử dụng như dữ liệu gốc; dữ liệu phải được lưu trữ tại Việt Nam. Ứng dụng định danh quốc gia có các chức năng cơ bản như truy cập, quản lý dữ liệu, cấp chữ ký số và phương thức xác thực, cung cấp dịch vụ công, tích hợp nền tảng thanh toán quốc gia, thiết lập kênh giao tiếp số giữa Nhà nước và công dân.

Về dịch vụ định danh và xác thực điện tử, tổ chức cung cấp dịch vụ định danh, xác thực điện tử phải đáp ứng điều kiện về pháp nhân, năng lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật, nhân sự chuyên trách, quy trình nghiệp vụ, bảo vệ dữ liệu người dùng, an toàn thông tin và kết nối với Hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia.

Liên quan đến nội dung về liên thông, hợp tác quốc tế; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động định danh, xác thực điện tử, dự thảo luật quy định việc công nhận danh tính điện tử, kết quả xác thực điện tử nước ngoài khi đáp ứng điều kiện về mức độ xác thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và trên cơ sở điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế; trách nhiệm của cơ quan nhà nước, tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử; quyền, nghĩa vụ của chủ thể danh tính điện tử.

Dự thảo luật cũng đã sửa đổi, bổ sung Luật Giao dịch điện tử theo hướng công nhận chữ ký điện tử định danh quốc gia được tạo lập thông qua xác thực danh tính điện tử bằng ứng dụng định danh quốc gia. Chữ ký điện tử định danh quốc gia có giá trị pháp lý tương đương chữ ký số trong giao dịch điện tử với cơ quan nhà nước và các giao dịch dân sự, kinh tế khác.

Đối với danh tính điện tử, tài khoản định danh điện tử đã được cấp trước ngày Luật có hiệu lực, tổ chức đang cung cấp dịch vụ định danh, xác thực điện tử và hệ thống định danh, xác thực điện tử, truy xuất nguồn gốc đang vận hành phải điều chỉnh để đáp ứng quy định của Luật trong thời hạn 18 tháng.