Góp chuyện về một bài thơ “kiểu bút tre”

Trên trang web của nhà văn Trần Nhương, tôi được đọc bài viết của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, nhan đề: "Làm thơ, nuôi chó, chọi gà...", viết về ông Nguyễn Bảo Sinh, trong đó có đoạn:

"Khi đọc Nguyễn Bảo Sinh, bạn đọc dễ có liên tưởng đến thơ Bút Tre. Tôi nghĩ, xét cho cùng, Bút Tre cũng là một kiểu thơ dân gian, nghệ thuật dân gian. Ở thơ Bút Tre, kiểu nửa đùa nửa thật trộn lẫn giữa hình thức và nội dung gây nên hiệu quả rất độc đáo:

Anh đi công tác Plây

Cu dài dằng dặc biết ngày nào ra".

Trước hết phải nói rằng tôi rất thích thơ Bút Tre và rất cảm phục nhân cách của ông qua nhiều bài viết trên báo về ông, một người sống khảng khái, hết lòng vì công việc, vì mọi người, thanh bạch cho đến cuối đời. Thơ của ông được nhiều người, nhất là trong những năm tháng còn chiến tranh, yêu thích, không những thuộc mà còn sáng tác ra nhiều bài thơ kiểu "Bút Tre" mà nhiều người gọi là "thơ hậu Bút Tre".

Nhà thơ Ngô Quang Nam, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin Phú Thọ, nguyên Chánh Văn phòng Bộ Văn hóa Thông tin, trong một cuốn sách viết về Bút Tre đã cho biết nhiều bài thơ không phải do Bút Tre sáng tác mà là của nhiều người khác làm ra theo kiểu thơ "Bút Tre", khi ông Bút Tre được nghe đã phải thốt lên "bái phục dân gian!”.

Tôi kể ra như vậy để nói rằng hai câu thơ mà nhà văn Nguyễn Huy Thiệp dẫn ra trên đây tôi biết không phải là của Bút Tre mà là của những tác giả hậu Bút Tre.

Cuối năm 2007, tôi có viết bài báo về nhà báo lão thành Đặng Minh Phương, nguyên Vụ trưởng, Trưởng Cơ quan đại diện báo Nhân Dân tại Quảng Nam - Đà Nẵng nhan đề "Cây bút nặng tình, "ông trạng" nói lái cự phách" (Báo An ninh thế giới, số cuối tháng 12/2007).

Tôi biết ông Đặng Minh Phương từ những năm chiến tranh chống Mỹ tại chiến trường Khu V, biết ông là một "ông trạng" nói lái cự phách, hay làm thơ và kể chuyện tiếu lâm nói lái, sau này một lần "suýt" bị kỷ luật vì làm một bài thơ nói lái đăng trên một tờ báo tết.

Ngày Hội Văn nghệ Giải phóng Trung Trung Bộ (Khu V cũ) họp đại hội trên chiến khu, trong đêm văn nghệ mừng đại hội thành công, ca sĩ Thu Vân, diễn viên Đoàn Văn công giải phóng Trung Trung Bộ dẫn chương trình (mà bây giờ người ta cứ thích gọi là M.C!), giới thiệu nhà thơ Thu Bồn ra đọc trích đoạn một trường ca ông mới sáng tác.

Đọc xong, nhà thơ Thu Bồn đi vào cánh gà cũng là lúc ca sĩ Thu Vân đi ra sân khấu. Ý chừng muốn cảm ơn Thu Vân và cũng là chỗ thân tình, Thu Bồn khẽ vỗ vỗ vào vai chị. Ngồi dưới hội trường xem biểu diễn, thấy cảnh này, nhà báo Đặng Minh Phương liền ứng khẩu hai câu thơ và đọc cho mấy "khán giả" ngồi cạnh nghe:

Thu Vân giới thiệu Thu Bồn

Thu Bồn cảm động sờ...vai Thu Vân.

Từ sau đêm liên hoan văn nghệ ấy, nhà báo Đặng Minh Phương còn được mọi người gọi là... "nhà thơ Bút Tre" của Khu V. 

Gần đây, đến thăm nhà báo Đặng Minh Phương, tôi lại được trò chuyện cùng ông về thơ nói lái và thơ Bút Tre. Bất ngờ ông hỏi tôi:

- Cậu có biết ai là tác giả của câu thơ: "Anh đi công tác Plây/ Cu dài dằng dặc biết ngày nào ra..." không?

Tôi chưa kịp trả lời thì ông nói luôn, ông chính là tác giả của hai câu thơ này, rồi kể cho tôi nghe hoàn cảnh ra đời của hai câu thơ đó.

Đó là vào dịp tết năm 1980, ông được một người bạn là Trưởng ty Lao động tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng rủ lên Pleiku thăm một số bạn chiến đấu cũ. Tết năm đó, Đoàn đại biểu Đảng và Chính phủ do một Phó Thủ tướng Chính phủ dẫn đầu vào chúc tết đồng bào và chiến sĩ tỉnh Gia Lai - Kom Tum.

Tại nhà khách của tỉnh, nhà báo Đặng Minh Phương gặp ông N, một người bạn cùng quê, là thư ký riêng của Phó Thủ tướng. Vốn vui tính, hay kể chuyện tiếu lâm, lại gặp bạn cũ trong ngày tết, giữa lúc vui chuyện Đặng Minh Phương đùa đùa thật thật với ông N:

- Này, ông vừa vào đây mà bà vợ ông đã gửi thư theo, ghê thật!

Ông N. ngẩn người, chưa hiểu bạn mình nói gì thì Đặng Minh Phương đọc hai câu:

Anh đi công tác Plây

Cu dài dằng dặc biết ngày nào ra...

Thế là ông N. và mọi người xung quanh cười ngặt nghẽo.

Chưa hết, hôm tiễn ông N. trở ra Hà Nội, nhà báo Đặng Minh Phương làm hai câu thơ tiếp theo tặng bạn và dặn bạn mình khi về nhà thế nào cũng phải đọc cho bà xã nghe:

Anh đi công tác Plây

Cu về anh lại đến ngay với nàng!

Nhà báo Đặng Minh Phương kể xong, tôi tủm tỉm cười "khoe" với ông, tôi cũng là "đồng tác giả" của bài thơ này.

Cuối năm 1980, trong một chuyến trở lại Quảng Nam - Đà Nẵng công tác, tôi được nghe một người bạn, cũng là nhà báo, đọc cho nghe hai câu thơ:

Anh đi công tác Plây

Cu dài dằng dặc biết ngày nào ra...

Nghe xong hai câu thơ trên, tôi cảm thấy như thiêu thiếu thế nào, nhưng bạn tôi không biết hai câu thơ tiếp theo. Vốn quê Phú Thọ, đồng hương với nhà thơ Bút Tre, nên cũng có tính tếu táo, tôi nghĩ phải làm tiếp hai câu thơ là lời của ông chồng gửi vợ, nên sửa lại thành:

- Anh đi công tác Plây

Cu dài dằng dặc biết ngày nào vê (về)?

- Anh còn phải ghé Ban Mê

Thuột thêm một tối mới về với em!

Nhân đọc bài viết của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, tôi xin viết lại câu chuyện này để góp vui cùng nhà văn và bạn đọc về một bài thơ dân gian "kiểu Bút Tre", nhưng lại có tác giả hẳn hoi

Các tin khác

Sân khấu cho thiếu nhi 2026: Những bước chuyển mình

Sân khấu cho thiếu nhi 2026: Những bước chuyển mình

Có thể nói, sân khấu kịch thiếu nhi 2026 đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ để bắt nhịp với xu hướng nghe nhìn của thời đại. Bên cạnh những kịch mục đa dạng như nhạc kịch, tạp kỹ, năm nay, sân khấu hè còn có sự tham gia của các loại hình nghệ thuật truyền thống như múa rối, tuồng, chèo, với sự kết hợp giữa công nghệ và di sản.

Yêu miền quê sinh thành

Yêu miền quê sinh thành

“Hãy xem rất nhiều phim tài liệu, ký sự và hãy đọc các truyện ngắn, hoặc hãy nhìn vào những tác phẩm ảnh nghệ thuật với phong cách “đời thường” của nhà báo, đạo diễn Phùng Tùng Thiện, ta có thể thấu cảm được sự tài hoa của tác giả, và niềm xúc cảm về tình đất, tình người”. Đó là lời giới thiệu của ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp trên Tạp chí Văn nghệ Đồng Tháp tháng 11/2025 về nhà báo, đạo diễn đa tài Phùng Thùng Thiện.

Chọn diễn viên cho vai diễn nguyên mẫu: Kỳ công chọn mặt gửi vàng

Chọn diễn viên cho vai diễn nguyên mẫu: Kỳ công chọn mặt gửi vàng

Mặc dù đã sắp khởi quay nhưng ê kíp sản xuất phim “Đất đỏ” vẫn chưa tìm được diễn viên ưng ý để đảm nhiệm vai nhân vật nữ anh hùng Võ Thị Sáu. Với những bộ phim tái hiện những câu chuyện có thật, việc lựa chọn diễn viên cho các vai diễn có nguyên mẫu ngoài đời luôn là một thử thách không nhỏ với nhà sản xuất. Phía sau thành công của một bộ phim là bài toán khó mang tên “chọn đúng diễn viên”.

Khi âm nhạc là nguồn sống vô tận

Khi âm nhạc là nguồn sống vô tận

Mỗi năm, nghệ sĩ piano Lưu Hồng Quang đều dành thời gian trở về Việt Nam biểu diễn. Đêm độc tấu “Thanh âm vượt tầng” (Transcendental) với bộ 12 tuyệt phẩm Transcendental Etudes của nhà soạn nhạc Franz Liszt đã khiến khán phòng Học viện Âm nhạc Quốc gia lặng người xúc động. Anh từng biểu diễn trọn bộ lần đầu tiên tác phẩm này tại Việt Nam vào năm 2022, nhưng lần trở lại này của Quang lại mang đến cho người nghe những xúc cảm mới.

Bức huyết họa chứa chan niềm kính yêu

Bức huyết họa chứa chan niềm kính yêu

Không chỉ là một tác phẩm hội họa đặc biệt của mỹ thuật kháng chiến Việt Nam, bức huyết họa “Bác Hồ và ba thiếu nhi Trung - Nam - Bắc” còn là biểu tượng đẹp của lòng yêu nước, niềm tin cách mạng và tình cảm thiêng liêng mà văn nghệ sĩ Nam Bộ dành cho Bác Hồ trong những năm tháng kháng chiến gian lao.

Đến thời của phim lịch sử?

Đến thời của phim lịch sử?

Sau dòng phim kinh dị lấy cảm hứng từ chất liệu văn hóa dân gian, giới làm phim dự đoán thể loại tiếp theo “làm mưa làm gió” phòng vé Việt chính là phim lịch sử. Nhìn hàng loạt dự án chuẩn bị nối nhau ra rạp hoặc đang lên kế hoạch bấm máy, dự đoán này hoàn toàn có cơ sở.

Liên hoan Thơ Quốc tế lần thứ 2 tại Hà Nội: Thơ cất lên tiếng nói hòa bình

Liên hoan Thơ Quốc tế lần thứ 2 tại Hà Nội: Thơ cất lên tiếng nói hòa bình

Liên hoan thơ quốc tế lần thứ hai (từ ngày 20 đến 25/3/2026) với chủ đề "Giao hòa" là một cuộc đoàn tụ của những tâm hồn say đắm với cuộc đời, lặn lội từ 8 quốc gia và vùng lãnh thổ xa xôi: Ý, Hungary, Úc, Nga, Uzbekistan, Thái Lan, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc). Họ cùng có mặt tại đồi Nghệ Sĩ (Yên Bài, Hà Nội), mượn mảnh đất hình chữ S để tìm kiếm một phương thuốc chữa lành mang tên: Thi ca và Hòa bình.

Khi Hollywood không còn là nước Mỹ

Khi Hollywood không còn là nước Mỹ

Hollywood cũng là một biểu tượng của nước Mỹ như lá cờ hoa hay loài đại bàng đầu trắng. Các bộ phim Hollywood không chỉ đem lại phồn thịnh cho Hoa Kỳ mà còn tuyên truyền cho sự giàu có và tráng lệ của nước Mỹ ra khắp thế giới. Vậy nhưng ngành điện ảnh Mỹ lại đang phải đối diện với câu hỏi: "Hollywood chỉ là thương hiệu hay còn gắn chặt với một mảnh đất?".

"Thời tiết của ký ức..."

"Thời tiết của ký ức..."

"Bởi vì là một nỗi đau nên quá khứ vẫn còn sống mãi, và bởi nỗi đau quá khứ còn sống mãi về sau ta mới có được một quãng đời êm lặng, một nếp sống bình yên, một tư duy thư thả, một tấm lòng khoan thứ và một cảm giác có hậu với cuộc đời cùng số phận".

Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ

Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ

Ngày 7/5/2026 vừa qua, NXB Kim Đồng phối hợp với Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức tọa đàm: "Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ" và giới thiệu về "Giải thưởng Văn học Kim Đồng".

Âm nhạc không đơn thuần chỉ là giải trí

Âm nhạc không đơn thuần chỉ là giải trí

Trong bối cảnh đời sống âm nhạc đang bị chi phối bởi nhiều chương trình giải trí, nhạc sĩ Dương Cầm lại chọn một con đường khó, ra mắt chuỗi chương trình mang tên “Phòng khách 3 thế hệ”, với mong muốn kết nối các thế hệ trong một gia đình bằng âm nhạc. Theo anh, “nghệ thuật nói chung hay âm nhạc nói riêng không đơn thuần chỉ là giải trí, mà nó còn có sứ mệnh mang đến cho con người khát khao được yêu thương, gắn kết. Đó là bản chất của nghệ thuật”.

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương” - bộ phim lịch sử - tình báo được lấy cảm hứng từ một số chuyên án trong hơn 25.000 bộ hồ sơ chiến sĩ tình báo viên Việt Nam sẽ được Điện ảnh CAND sản xuất trong thời gian tới. Không chỉ là món quà tri ân sự hy sinh thầm lặng của lực lượng tình báo CAND, bộ phim còn ghi dấu sự “tái xuất” màn ảnh rộng, sau gần 40 năm vắng bóng của đề tài tình báo - một trong những chất liệu đặc biệt và khó khai thác nhất của điện ảnh Việt Nam.

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong ngành sách không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thói quen của độc giả. Với một dân tộc có tỷ lệ đọc sách khá thấp như Việt Nam thì chuyển đổi số được kỳ vọng là một cơ hội giúp ngành sách phát triển văn hóa đọc, bởi số hóa đã giúp sách "vượt qua giới hạn của sách giấy, kiến tạo những trải nghiệm tri thức đa chiều".

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.