Dự án kiểm soát tâm trí MK-Untra: Chiến dịch “tẩy não” bí mật

Thời gian qua, những vấn đề an ninh và sức khỏe tâm thần đã khiến nước Mỹ rúng động, tạo nên một nỗi lo sợ thường trực cho người dân.

Theo một số tài liệu, những kẻ phạm tội có thể liên quan đến MK-Ultra - dự án kiểm soát tâm trí bí mật và bất hợp pháp được CIA phát triển trong những năm 1950 trên các công dân Mỹ và Canada. 

Các tiết lộ mới đây cho thấy, MK-Ultra tàn ác đến mức ngỡ ngàng khi con người bị biến thành “chuột bạch” bất đắc dĩ nhằm giúp CIA sản xuất thuốc điều khiển tâm trí, đồng thời thăm dò các phương pháp thẩm vấn kẻ thù và tạo ra những sát thủ thầm lặng.

Dự án bí mật

MK-Ultra, còn được gọi là chương trình kiểm soát tâm trí, do Tiến sĩ Sidney Gottlieb đứng đầu, chính thức khởi động từ ngày 13-4-1953 theo lệnh của Giám đốc CIA hồi đó là Allen Welsh Dulles. 

MK-Ultra được thai nghén từ sau chiến tranh Triều Tiên năm 1953 khi Chính phủ Mỹ phát hiện một số binh sĩ từng bị bắt làm tù binh trở về có biểu hiện lạ như ca ngợi chủ nghĩa cộng sản, hay phê phán chính quyền một cách gay gắt. Washington nghi ngờ rằng trong quá trình bị giam giữ, những tù nhân này có thể đã bị “tẩy não” và nhồi nhét những quan điểm mới. 

Từ đây, CIA bắt đầu thiết lập chương trình tìm kiếm một loại “chân dược” có thể khiến đối tượng khai ra mọi bí mật, đồng thời bị điều khiển trí não hoàn toàn.

Ban đầu, thuốc được MK-Ultra sử dụng có dạng cần sa lỏng. Những cuộc thử nghiệm đầu tiên được triển khai vào năm 1943 mang lại kết quả tương đối khả quan khi các tội phạm ở New York “phun ra” mọi bí mật sau khi dùng thuốc. Tuy nhiên, các chuyên gia không xác định rõ được mối liên hệ giữa thuốc và kết quả thí nghiệm nên CIA đành dừng lại. 

Sau đó, Allen Welsh Dulles quyết định cho triển khai chương trình bí mật sử dụng các thuốc sinh học và hóa chất với ngân sách ban đầu 300.000 USD. Lúc này, MK-Ultra sử dụng LSD (một loại chất gây ảo giác) để tác động vào thần kinh của con người, làm thay đổi các chức năng não và dễ dàng kiểm soát con người hơn.

Nhiều nghi ngờ cho rằng Olson bị CIA thủ tiêu vì nhân vật này muốn rút khỏi MK-Ultra.
Nhiều nghi ngờ cho rằng Olson bị CIA thủ tiêu vì nhân vật này muốn rút khỏi MK-Ultra.

Dự án do CIA điều hành nên mọi việc được giữ kín, từ khâu chi tiền, chọn đối tượng đều ngụy trang bằng những dự án nghiên cứu khoa học hợp pháp. 

Hàng trăm cuộc thí nghiệm phi pháp diễn ra trong vòng nhiều năm với mọi đối tượng, thậm chí ngay cả chính nhân viên của CIA. Tuy nhiên, nhiều quan điểm cho rằng mục đích thực sự của MK-Ultra là tạo ra những sát thủ thầm lặng nhờ tra tấn, nhằm thực hiện những vụ ám sát các nguyên thủ quốc gia hoặc tiến hành nhiệm vụ bí mật theo lệnh của CIA.

Năm 1955, một tài liệu mật bị lộ, trong đó liệt kê khoảng 17 thủ đoạn kinh dị được áp dụng trong MK-Ultra để gây tác động đến tâm trí như sốc điện, bỏ đói hoặc khát, không cho ngủ, làm gãy hoặc vẹo hông, làm ngạt thở, hoặc cưỡng ép mang thai, hoặc dùng các hình thức tra tấn/cưỡng bức tình dục. 

Theo tiết lộ, những người cùng bị cho sử dụng LSD không hề được thông báo trước, mà chỉ nhận ra đã bị tiêm LSD để làm thí nghiệm sau 20 phút. Tuy nhiên, không có bất cứ danh sách nào về những nạn nhân thực sự của MK-Ultra, chỉ biết rằng có ít nhất một người đã chết. Đó là bác sỹ Olson, người đã tử vong sau khi rơi xuống từ tầng thứ 13 một khách sạn ở New York.

Phanh phui sự thật

Để che giấu dư luận, năm 1964, MK-Ultra được đổi tên thành MK-Search. Đến năm 1973, theo lệnh của Giám đốc CIA Richard Helms lúc đó, mọi hồ sơ liên quan bị tiêu hủy. 

Hai năm sau, dự án này bị phanh phui bởi quốc hội Mỹ, thông qua điều tra của Ủy ban Rockefeller và Ủy ban Church dựa vào lời thú tội của những người trực tiếp tham gia và một lượng ít ỏi những tài liệu thoát khỏi lệnh tiêu huỷ của Helms. 

Năm 1997, dựa theo Đạo luật Tự do thông tin, 20.000 tài liệu khác nhau có liên quan đến dự án MK-Ultra được khôi phục, và sau đó Thượng viện tiến hành nghe giải trình toàn bộ sự thật. 

Theo số liệu điều tra, CIA chi khoảng 80 triệu USD cho dự án và thuê các nhà nghiên cứu tại hơn 30 trường đại học tiến hành các thí nghiệm bí mật.

Ban đầu một số đặc vụ CIA được lựa chọn để dùng LSD rồi ghi chép lại cảm giác sau mỗi lần “bay”. Dần dà, lãnh đạo MK-Ultra cho rằng nếu đối tượng biết trước thì sẽ không mang lại hiệu quả mong muốn. Thế là họ ra lệnh cấp dưới lén bỏ thuốc cho các đồng nghiệp uống phải bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu, đồng thời theo dõi quá trình tâm lý của đối tượng những ngày sau đó. 

Đến thập niên 1960, hoạt động thử nghiệm của CIA bắt đầu mở rộng đến bệnh viện, trường học và trung tâm hoạt động xã hội, được ngụy trang bằng những chương trình thử nghiệm các loại thuốc chữa bệnh tâm lý tại Mỹ.

Ngoài Mỹ, CIA còn thực hiện dự án ở Canada. Chương trình thí nghiệm tẩy não do CIA tài trợ ở Canada kéo dài trong 10 năm, từ năm 1955 đến năm 1965. Khi đưa dự án MK-Ultra đến Canada, CIA tài trợ 4 triệu USD thông qua tổ chức bình phong là Hội Khảo sát tâm lý. Địa điểm được lựa chọn là Viện Tâm thần Allan ở Montreal. 

Năm 1977, chương trình “tẩy não” tại Canada bị báo chí phanh phui khi các bệnh nhân đến Viện Allan đã trở thành “chuột bạch” cho cuộc thử nghiệm bí mật được CIA tài trợ, sau này được biết đến với tên gọi MK-Ultra.

Năm 1980, một loạt phim tài liệu về MK-Ultra đã được trình chiếu trên truyền hình và tạo nên làn sóng đòi công lý cho các nạn nhân. Tuy nhiên, cuộc chiến pháp lý để đòi lại công bằng hết sức gian nan.

Có một sự thực đáng buồn là đến nay vẫn chưa thể xác định cụ thể số nạn nhân bị biến thành vật thí nghiệm của chương trình, cũng như những ai đã chết thực sự. 

Liên quan đến cái chết của Olson, nhiều chuyên gia vẫn nghi ngờ ông đã nhảy lầu dưới ảnh hưởng của một loại thuốc ảo giác cực mạnh, nhấn mạnh Olson bị CIA thủ tiêu vì muốn rút khỏi MK-Ultra. Còn Sidney Gottlieb đã qua đời ở tuổi 81 mà chưa bao giờ bị xét xử về những việc làm của mình. 

Ở vào thời điểm hiện tại, có rất ít thông tin về MK-Ultra khi CIA khẳng định không còn tiếp tục những thí nghiệm kinh hoàng. Thế nhưng, dư luận cho rằng do thí nghiệm được thực hiện trên người đang sống nên đụng chạm nhiều khía cạnh xã hội phức tạp, đặc biệt là vấn đề đạo đức và nhân quyền. Thế nên, CIA buộc phải che giấu thông tin và tiến hành trong vòng bí mật tuyệt đối.

Theo giới quan sát, Mk-Ultra nhiều khả năng đã tạo ra một danh sách dài những kẻ giết người hung tợn và bất thường ở Mỹ
trong nhiều năm trở lại đây, với những manh mối liên quan rất đáng chú ý

1. Tay súng Nikolas Cruz, người thú nhận đã giết 17 người tại Trường Trung học Marjory Stoneman Douglas vào ngày 14-2-2018, có tiền sử vấn đề về cảm xúc, từng điều trị ở các cơ sở tâm thần. 

Điều kỳ lạ hơn là Cruz nói rằng hắn nghe thấy “giọng nói ma quỷ” bảo mình đi bắn người. Có ý kiến cho rằng Cruz là một sản phẩm thử nghiệm tâm thần của Mk-Ultra, bị tiêm một lượng thuốc ảo giác, sau đó MK-Ultra lặng lẽ quan sát các vụ giết người nổ ra ở khắp nơi để đánh giá kết quả cuối cùng.

2. Stephen Paddock đã dùng súng trường tự động và hàng ngàn viên đạn để thực hiện vụ thảm sát, giết chết 59 người và làm bị thương hàng trăm người khác từ tầng 32 của khách sạn Mandalay Bay (Las Vegas) vào tháng 10-2017. 

Theo tiết lộ, Stephen Paddock nằm trong “thí nghiệm kiểm soát tâm trí của chính phủ”, thường xuyên bị người lạ đột nhập vào não và điều khiển nó.

3. James Holmes bị buộc tội giết người hàng loạt khi đã bắn chết 12 người và làm bị thương 70 người tại Aurora, bang Colorado vào năm 2012. Đáng chú ý, Holmes từng làm việc trong một chương trình máy tính được thiết kế để thay đổi trạng thái tinh thần. 

Một điểm quan trọng nhất là các tù nhân ở chung phòng giam với Holmes cho biết Holmes thừa nhận hắn được “lập trình” để thực hiện vụ thảm sát.

4. Ted Kaczynski lĩnh án tù chung thân vào năm 1998 sau vụ đánh bom đẫm máu nhằm trả thù nước Mỹ và muốn đi tìm tự do cho người Mỹ. 

Điểm đáng chú ý là Kaczynski tình nguyện làm vật thí nghiệm cho chương trình kiểm soát tâm trí của Harvard do CIA hậu thuẫn vào cuối thập niên 1950.

Hắn từng sử dụng LSD, psilocybin (một hợp chất ảo giác tự nhiên được chiết xuất từ hơn 200 loại nấm) và các loại thuốc ma túy khác dưới sự chỉ đạo của chính Sidney Gottlieb – người đã ký quyết định triển khai Mk-Ultra.

5. Charles Manson chịu án tù chung thân vào năm 1969. Hắn thừa nhận đã sử dụng LSD liều nặng để “tẩy não” chính mình nhằm tiến hành các vụ cưỡng hiếp và giết người. 

Nhiều người cho rằng việc Manson đã tiếp xúc với các loại thuốc gây ảo giác mạnh, và sau này bị “tẩy não” lâu dài trong các nhà tù và trại tâm thần, cho thấy sự tham gia của các cơ quan tình báo, mà rộ lên vào thời điểm đó là CIA với MK-Ultra.

MK-Ultra là dự án kiểm soát tâm trí bí mật và bất hợp pháp được CIA phát triển trong những năm 1950 trên các công dân Mỹ và Canada.
MK-Ultra là dự án kiểm soát tâm trí bí mật và bất hợp pháp được CIA phát triển trong những năm 1950 trên các công dân Mỹ và Canada.
Việt Dũng

Các tin khác

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa là loài vật gần gũi trong cuộc sống người Việt từ lâu, không chỉ dùng để kéo xe mà còn là phương tiện nghi lễ, giao thông và đánh trận, do đó, nó cũng được xuất hiện khá nhiều trong hình luật thời xưa.

Tản mạn Thần Bạch Mã

Tản mạn Thần Bạch Mã

Thần Bạch Mã là vị thần hiện được thờ cúng tại đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm, Hà Nội. Từ thời Lý, đó là ngôi đền trấn phía Đông, tương ứng với đền Quán Thánh trấn phía Bắc, đền Kim Liên trấn phía Nam và đền Voi Phục trấn phía Tây thành Thăng Long.