Điều gì sẽ xảy ra sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran?

Ngày 8-5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thực hiện một trong những cam kết của ông trong chiến dịch tranh cử và rút Mỹ ra khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, hay còn gọi là Kế hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA).

Theo giới phân tích chính trị, có ba vấn đề chính liên quan cần theo dõi sau quyết định này, gồm: Việc thực thi các biện pháp trừng phạt, chương trình hạt nhân của Iran và nhân tố khu vực.

Với quyết định rút khỏi JCPOA, Tổng thống Donald Trump đã phá vỡ cam kết của Washington thực thi thỏa thuận này, làm xói mòn uy tín của Mỹ trong lĩnh vực ngoại giao. Kết quả cuối cùng sẽ là một cơ chế trừng phạt yếu kém, một Iran với khả năng tái khởi động chương trình hạt nhân và một Trung Đông trở nên thậm chí còn bất ổn hơn mức độ vốn có.

Tổng thống Donald Trump xác nhận đã ký Bản ghi nhớ về việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận JCPOA tại Nhà Trắng ở Washington DC., ngày 8-5.
Tổng thống Donald Trump xác nhận đã ký Bản ghi nhớ về việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận JCPOA tại Nhà Trắng ở Washington DC., ngày 8-5.

Ở khía cạnh thứ nhất, mặc dù nhiều người trong nhóm ủng hộ Tổng thống Mỹ tin rằng, Washington có thể áp đặt ý chí của mình đối với phần còn lại của hành tinh này thông qua sức ép từ các biện pháp trừng phạt. Nhưng Mỹ sẽ thấy rất khó có thể lặp lại thành công của các chiến dịch trừng phạt từ năm 2006 đến năm 2013 mà đã buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán nếu phần lớn cộng đồng quốc tế phản đối nó.

Chiến dịch trừng phạt của kỷ nguyên đó được dựa trên 3 khái niệm có liên quan đến nhau: sức ép từ các biện pháp trừng phạt có thể làm thay đổi tính toán chiến lược của Iran, áp lực từ các biện pháp trừng phạt đa phương sẽ hiệu quả hơn là sức ép từ các biện pháp trừng phạt đơn phương, và sức ép có thiện ý, mang tính hợp tác và đa phương thậm chí còn tốt hơn.

Tuy nhiên, vào thời điểm hiện tại, rõ ràng các khái niệm kia đã không tồn tại và không có sự biện minh công khai nào cho việc áp đặt trở lại các biện pháp trừng phạt, ngoài mong muốn công khai của Tổng thống Donald Trump là đạt được một “thỏa thuận tốt hơn”.

Nhưng chính quyền Tổng thống Donald Trump lại cung cấp rất ít chi tiết về các thành phần cấu thành một thỏa thuận như vậy, ngoài việc không có bất kỳ hoạt động nào liên quan đến chu trình nguyên liệu hạt nhân ở Iran. Việc đạt được một “thỏa thuận tốt hơn” sẽ đòi hỏi phải có sự nhất trí quốc tế trong việc gây thêm sức ép. Nhưng các đối tác quốc tế chủ chốt ở châu Âu và châu Á đều phản đối việc từ bỏ JCPOA. Việc mất đi sự ủng hộ quốc tế sẽ làm chậm lại tiến trình gây áp lực đối với Iran.

Một cơ chế trừng phạt yếu kém và rạn nứt như vậy sẽ đủ để đẩy Iran ra khỏi thỏa thuận hạt nhân, mà không phải gây sức ép làm tê liệt theo kiểu có thể dẫn đến những sự thỏa hiệp có ý nghĩa. Khi các công ty rời khỏi Iran và thương mại giảm đi đáng kể, những người ủng hộ thỏa thuận hạt nhân sẽ phải đối mặt với sức ép ngày một gia tăng từ phía những người theo đường lối cứng rắn và có khả năng theo thời gian sẽ bắt đầu vi phạm thỏa thuận. Châu Âu đã cam kết thực hiện phần việc của mình để tránh kết quả này.

Như lường trước được quyết định của Mỹ, các nhà lãnh đạo châu Âu đã nhấn mạnh ý định trung thành với thỏa thuận này. Đã có sự luận bàn về việc trên thực tế duy trì JCPOA mà không có Mỹ. Nhưng châu Âu sẽ không thể mang lại cho Iran những lợi ích kinh tế theo kiểu mà Mỹ đã mang lại theo thỏa thuận này, và trong trường hợp có thể xảy ra là nỗ lực này bắt đầu thất bại, câu hỏi sẽ là: Còn bao lâu nữa cho đến khi Iran tái khởi động chương trình hạt nhân của nước này?

Việc tái khởi động chương trình này hoặc sẽ bắt đầu ngay lập tức hoặc sau khi EU và các nước khác đang làm ăn với Iran chứng tỏ rằng, họ không thể ngăn các công ty của họ rời bỏ Iran. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ Iran sẽ lựa chọn hành động như thế nào. Dựa vào hành vi của nước này trong quá khứ chúng ta có thể tin rằng, Tehran sẽ không ngồi yên.

Ít nhất, Iran có thể tái khởi động một số hoạt động riêng rẽ mà không thúc đẩy chương trình hạt nhân của họ ở mức độ có ý nghĩa (như việc sản xuất thêm nước nặng hoặc hoạt động nghiên cứu và phát triển tập trung vào máy ly tâm phân tách urani). Họ có thể tiến thêm một bước nữa và tái khởi động một hoặc hai hoạt động (như lắp đặt hàng trăm máy ly tâm phân tách urani thế hệ cũ hơn hay làm giàu hơn 660 pound urani) hoặc phần nào giảm bớt sự hợp tác của họ với IAEA...

Việc Mỹ rút khỏi JCPOA sẽ khiến tình hình tại khu vực Trung Đông chẳng khá hơn. Mặc dù các đồng minh của Mỹ trong khu vực như Israel hay Saudi Arabia đã tung hô quyết định của Washington, nhưng họ sẽ sớm tự thấy thất vọng sâu sắc.

Tổng thống Donald Trump đã lớn tiếng về việc chống lại hành vi của Iran trong khu vực, nhưng khi đi đến hành động thì rõ ràng là ông hầu như chẳng có lòng dạ nào tham gia một cuộc đối đầu khu vực lớn với Tehran hoặc bất kỳ chiến lược cố kết nào đối với việc làm thế nào để đẩy lùi những hành động xâm nhập của Iran trong khu vực. Syria là một trường hợp điển hình.

Người Israel ngày càng lo lắng về việc Iran thiết lập sự hiện diện quân sự lâu dài ở nước này và đã bắt đầu tự giải quyết vấn đề bằng các cuộc không kích ngày càng táo bạo tiêu diệt các máy bay chiến đấu của Iran.

Ngay lúc này, cả hai bên đang thử thách những giới hạn của nhau ở Syria. Nhưng, thay vì sử dụng chiến trường Syria làm cơ hội để đẩy lùi Iran, Tổng thống Donald Trump đã làm điều ngược lại hoàn toàn khi cắt đứt mọi sự ủng hộ dành cho một chương trình có từ kỷ nguyên người tiền nhiệm Barack Obama, vốn hỗ trợ các chiến binh đối lập người Syria gần biên giới Israel và giữ Iran bên ngoài khu vực Tây Nam, như đình chỉ khoản viện trợ trị giá 200 triệu USD, hay bắt đầu nói về việc rút khoảng 2.000 lính Mỹ khỏi Đông Bắc Syria, điều đã giúp các đồng minh người Kurd của Mỹ làm suy yếu đáng kể cái gọi là Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.

Chừng nào các lực lượng của Mỹ vẫn còn ở vùng lãnh thổ đó, họ sẽ gây khó khăn đáng kể cho khả năng Iran di chuyển các lực lượng dân quân Shiite giữa Iraq, Syria và Liban. Nhưng nếu Mỹ rời đi, sân chơi sẽ rộng mở đối với Iran.

Tại Iraq, việc rút khỏi JCPOA không thể đến vào thời điểm tồi tệ hơn. Hôm 12-5, Iraq tổ chức cuộc bầu cử quốc gia. Một thời kì đàm phán liên minh kéo dài, có xu hướng kéo dài nhiều tháng khi các đảng phái chính trị khác nhau vật lộn để hình thành một chính phủ mới, có khả năng sẽ diễn ra.

Trong 2 cuộc bầu cử trước đây vào năm 2010 và năm 2014, một liên minh chỉ có thể được hình thành khi hai bên tham gia bên ngoài có tầm ảnh hưởng lớn nhất, Mỹ và Iran, ngầm mặc nhận một thỏa thuận, và điều này sẽ cần phải diễn ra một lần nữa. Nhưng sau khi JCPOA sụp đổ thì một thỏa thuận như vậy liệu có khả thi hay không?

Đặng Hà (tổng hợp)

Các tin khác

Khi doanh nghiệp trở thành giao điểm trong đàm phán Mỹ - Trung

Khi doanh nghiệp trở thành giao điểm trong đàm phán Mỹ - Trung

Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào trung tuần tháng 5 được xem là một trong những sự kiện ngoại giao quan trọng nhất giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong thời gian qua. Theo các chuyên gia, khác với các cuộc gặp thượng đỉnh trước đây vốn tập trung nhiều vào cạnh tranh chiến lược, lần này yếu tố kinh tế và lợi ích doanh nghiệp đang nổi lên như ưu tiên hàng đầu của Washington.

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump từ ngày 13-15/5 tới đang thu hút sự quan tâm rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục gia tăng, hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh được đánh giá khó tạo ra đột phá mang tính lịch sử, nhưng vẫn được kỳ vọng sẽ góp phần duy trì các “lan can an toàn”, hạn chế nguy cơ đối đầu vượt tầm kiểm soát và tạo thêm dư địa ổn định cho kinh tế toàn cầu.

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

Sự hiện diện của người đứng đầu WHO diễn ra ngay trước thời điểm sơ tán hành khách khỏi con tàu du lịch MV Hondius, nơi phát hiện virus Hanta khiến ba người tử vong, không chỉ mang tính chất giám sát chuyên môn mà còn là một động thái chính trị và nhân đạo quan trọng nhằm đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho cư dân địa phương cũng như gần 150 hành khách đang mắc kẹt trên tàu.

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

Liên minh châu Âu (EU), Brazil và Trung Quốc mới đây chính thức ra mắt “Liên minh mở về thị trường carbon bắt buộc” trong lễ ký kết diễn ra tại thành phố Florence của Italy, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều chuyên gia nhận định ổ dịch virus Hanta trên tàu du lịch vượt Đại Tây Dương nguy hiểm, nhưng không lây lan như virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19. Hiện các nước đang khẩn trương truy vết tiếp xúc để hạn chế tối đa số ca mắc mới.

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Cuộc xung đột tại Trung Đông đang đẩy khu vực châu Á – nơi tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới – vào một phép thử về năng lực ứng phó khủng hoảng năng lượng. Trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng, nhiều chính phủ trong khu vực đang gấp rút triển khai các biện pháp nhằm tìm kiếm nguồn thay thế, ổn định thị trường và giảm thiểu tác động lan tỏa đến tăng trưởng kinh tế.

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Căng thẳng tại khu vực Trung Đông tiếp tục gia tăng khi Iran ngày 4/5 phát đi cảnh báo cứng rắn đối với các lực lượng Mỹ, yêu cầu không tiến vào eo biển Hormuz, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ triển khai chiến dịch hỗ trợ các tàu bị mắc kẹt trong khu vực do ảnh hưởng của xung đột Mỹ - Israel với Iran.

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Liên minh giữa Mỹ và châu Âu, với nòng cốt là NATO, nhiều thập niên được xem là trụ cột bảo đảm an ninh phương Tây. Tuy nhiên, những bất đồng ngày càng sâu sắc liên quan tới tình hình Trung Đông đang khiến mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt.

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông vẫn chưa hạ nhiệt, hồ sơ hạt nhân Iran một lần nữa trở thành tâm điểm của các nỗ lực ngoại giao quốc tế. Mới đây, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết đang tiến hành đàm phán với Nga và một số quốc gia về khả năng đưa uranium làm giàu ra khỏi lãnh thổ Iran. Động thái này diễn ra khi Washington liên tục đặt điều kiện Tehran phải từ bỏ kho dự trữ và đình chỉ việc làm giàu uranium như một chìa khóa then chốt cho bất kỳ giải pháp hòa bình nào.

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa hải quân đối với Iran cho đến khi đạt được một thỏa thuận về chương trình hạt nhân, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bất ổn kéo dài tại khu vực Trung Đông và tác động lan rộng tới kinh tế toàn cầu.

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ và cơ chế OPEC+ sau 60 năm là thành viên, nhấn mạnh ưu tiên lợi ích quốc gia. Động thái này được giới phân tích đánh giá có thể tạo hiệu ứng dây chuyền trong nội bộ liên minh dầu mỏ, đồng thời làm gia tăng những toan tính địa chính trị và mang lại ưu thế cho Mỹ.

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Căng thẳng ngoại giao và quân sự giữa Pakistan và Afghanistan vừa có bước leo thang nguy hiểm mới khi hai bên liên tiếp cáo buộc nhau tiến hành các cuộc tấn công xuyên biên giới, đe dọa phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn mong manh được thiết lập hồi tháng 3 vừa qua.

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Người Palestine tại khu vực Deir al-Balah thuộc dải Gaza lần đầu tiên tham gia một cuộc bầu cử địa phương sau hai thập kỷ gián đoạn, động thái được mô tả là bước tiến trong nỗ lực khôi phục đời sống chính trị và các thiết chế dân sự tại vùng lãnh thổ bị xung đột tàn phá.

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Gần hai tháng kể từ ngày xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra tại Trung Đông, Tehran được cho là vẫn đang vận dụng chiến thuật bất đối xứng, tận dụng lợi thế địa lý và khả năng gây gián đoạn để bù đắp chênh lệch sức mạnh. Tuy nhiên, gần đây, khi Washington tuyên bố phong tỏa các cảng biển Iran và triển khai đồng thời ba nhóm tàu sân bay cùng hàng chục nghìn binh sĩ tới khu vực – đặt ra một câu hỏi lớn rằng liệu Tehran có thể cầm cự được bao lâu trong vòng siết ngày càng khép chặt tại eo biển Hormuz?

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Truyền thông Hàn Quốc dẫn lời Tổng thống Lee Jae Myung ví von dòng sông Hàn và sông Hồng như đang hòa nhịp, biểu trưng cho sự gắn kết giữa hai dân tộc. Trong khi đó, dư luận nước này cũng đặc biệt chú ý tới chia sẻ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi so sánh tương đậu nành Doenjang với tương Bần Việt Nam – càng ủ lâu càng đậm đà, như một ẩn dụ cho tình hữu nghị Việt Nam – Hàn Quốc ngày càng bền chặt theo thời gian.

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) nhóm họp thượng đỉnh đột xuất với nội dung then chốt xoay quanh cách thức vận dụng điều khoản phòng thủ chung giữa các thành viên khi một nước bị tấn công quân sự. Đây được xem là chủ đề nóng bỏng ở thời điểm quan hệ xuyên Đại Tây Dương có những rạn nứt.

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) thứ 10 sẽ bắt đầu vào năm 2027, trong bối cảnh tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh đối mặt nhiều khó khăn, từ xung đột vũ trang leo thang đến khủng hoảng niềm tin và tài chính chưa từng có. Đây không chỉ là một cuộc bầu cử nhân sự, mà là cuộc đua tìm kiếm một “kiến trúc sư” đủ tầm vóc để tái thiết lập trật tự thế giới trong một kỷ nguyên đầy biến động.

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Những hình ảnh vệ tinh mới nhất được công bố bởi Cơ quan Vũ trụ châu Âu cho thấy các vệt dầu loang diện rộng trên vịnh Ba Tư có thể quan sát rõ từ không gian. Diễn biến này không chỉ phản ánh mức độ nghiêm trọng của ô nhiễm môi trường biển, mà còn làm dấy lên lo ngại về những tác động lâu dài đối với hệ sinh thái, chuỗi cung ứng năng lượng và an ninh khu vực.