Điệp viên nổi tiếng thời Chiến tranh lạnh bị một chú bé giao báo phát giác

Trong giáo trình của bất cứ cơ sở đào tạo nhân viên tình báo nào trên thế giới, đều đề cập đến trường hợp của Đại tá an ninh Xôviết Rudolf Abel (1903-1971), bị lộ khi đang hoạt động trên đất Mỹ do chủ quan sơ suất không đáng có, khiến ông lĩnh án tù rồi được phóng thích qua vụ trao trả điệp viên “đắt giá” nhất ở thời Chiến tranh lạnh.

Doanh nhân Jimmy Bozart, 75 tuổi, hiện đang cư ngụ tại New York (Mỹ), chính là người tình cờ phát hiện ra chân tướng của điệp viên kỳ cựu R. Abel hơn 60 năm trước khi mới 13 tuổi, được lưu danh trong kỷ yếu của Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) như là “Cộng tác viên trẻ tuổi nhất đã khám phá một vụ scandal gián điệp quan trọng”.

“Chú bé” giao báo J. Bozart hiện nay.
“Chú bé” giao báo J. Bozart hiện nay.

Đầu những năm 50 thế kỷ trước, cha của Jimmy Bozart vốn là nhân viên đường sắt nghỉ hưu sở hữu một quầy bán báo lẻ ở khu trung tâm New York, thường nhận đưa báo hàng ngày đến tận nhà cho khách hàng. Do học vào buổi chiều nên mỗi sáng chú bé Jimmy giúp cha đi giao báo. Trong số khách hàng đặt báo thường kỳ có 2 giáo viên ngụ trên tầng 6, nhà số 3403 phố Foster thuộc khu phố Flatbush ở quận Brooklyn là “sộp” hơn cả, bởi không chỉ thanh toán tiền hàng tuần theo giá bìa mỗi tờ là 35 xu cent (1 USD = 100 cents), mà họ còn hào phóng trả tới 50 cent/tờ khiến cậu bé Jimmy được cha cho hưởng khoản “hoa hồng” này để chi dùng riêng.

Đột nhiên vào khoảng cuối tháng 4-1953, các vị chủ nhà vắng mặt không rõ lý do suốt 7 tuần liền. Chú bé đưa báo Jimmy theo lời cha cố gặng hỏi, nhưng ngay cả người cho thuê nhà cũng không biết nguyên nhân tuy rằng hợp đồng thuê căn hộ tầng 6 đang còn thời hạn. Để giữ uy tín với khách hàng, cha con nhà Bozart vẫn đều đặn đem tờ Brooklyn Eagle là nhật báo có lượng phát hành lớn nhất ở Mỹ khi ấy tới cho người đặt. Gần 2 tháng sau, chính xác là vào ngày 22-6-1953 căn hộ bỗng sáng đèn.

Jimmy liền bấm chuông và một khách trọ ra mở cửa, đồng thời đưa cho cậu bé một vốc gồm 50 đồng xu mệnh giá 50 cent trả tiền đặt báo trong 7 tuần qua, nghĩa là Jimmy được “bo” thêm nửa USD nữa là khoản không nhỏ đối với một học sinh lớp 6 chưa làm ra tiền. Khi ra về chú bé đưa báo vừa bước xuống cầu thang vừa cẩn trọng kiểm lại số tiền mới nhận, bỗng dưng bị vấp ngã khiến lượng xu trên tay văng tung tóe. Jimmy liền nhanh chóng gom nhặt lại nhưng chỉ được 45 đồng xu kẽm, còn 5 đồng nữa lăn đi xa mãi sau mới tìm thấy. Đặc biệt trong đó có một đồng 50 cent bị tách làm 2 mảnh, ở giữa hiện diện miếng nhựa nhỏ xíu không biết để làm gì...

Đồng xu 50 cent 2 mảnh chứa tài liệu gián điệp.
Đồng xu 50 cent 2 mảnh chứa tài liệu gián điệp.

Jimmy trở về căn hộ nhỏ sống cùng cha trên phố 43, lấy chiếc kính lúp có độ phóng đại cao vốn là dụng cụ văn phòng của nhân viên đường sắt, soi mẩu nhựa qua ánh đèn bàn thấy hiện lên một loạt các dãy số bí ẩn. Người cha phỏng đoán dãy chữ số này có thể thuộc một dạng mật mã nào đó, nhưng vẫn khuyên con trai không nên để tâm vào “chuyện vặt” ấy làm gì. “Con cứ lắp lại y như cũ, rồi tiêu đồng xu đó như không biết có gì bên trong”, cha Jimmy dặn con trước lúc đi ngủ để kịp mai dọn hàng sớm.

Hôm sau tới trường, Jimmy Bozart đã kể câu chuyện đồng xu 2 mảnh cho cô bạn gái Lisieux cùng lớp nghe. Cô bạn Lisieux có cha là thám tử tư biết chuyện đã báo vụ việc cho Văn phòng FBI ở New York. Các nhân viên đặc vụ đã tới gặp cha con nhà Jimmy, đề nghị chú bé đưa báo cho mượn đồng xu đặc biệt về nghiên cứu...

Suốt 4 năm kế tiếp FBI đã mở chuyên án mang biệt danh “Hollow Nickel Case” (Vụ đồng xu kẽm rỗng ruột), âm thầm theo dõi mọi động tĩnh của cặp gián điệp Xôviết đội lốt 2 nhà giáo ở căn hộ nêu trên. Kết quả sáng ngày 21-6-1957, FBI tiến hành bắt giữ ông Rudalf. Abel với danh tính thật là Willie Genrikhovich Fisher, sĩ quan cao cấp trong biên chế Tổng cục I (Tổng cục Đối ngoại) thuộc Ủy ban An ninh Nhà nước Liên Xô (KGB), là điệp viên phụ trách cơ yếu trong mạng lưới hoạt động của tình báo Liên Xô trên đất Mỹ.

Chứng minh thư sĩ quan KGB của điệp viên R. Abel.
Chứng minh thư sĩ quan KGB của điệp viên R. Abel.

Tháng 8 cùng năm, R. Abel bị Tòa án Liên bang tại New York kết án 45 năm tù về tội làm gián điệp, thụ án ở nhà tù Liên bang Penitentiary ngoại vi thành phố Atlanta (tiểu bang Georgia). Trong quá trình xử án cậu bé đưa báo Jimmy Bozart đã có mặt trước tòa với vai trò nhân chứng

Sau hơn 4 năm bị giam giữ, đến ngày 10-2-1962 tại cây cầu Glienicke tiếp giáp giữa Đông và Tây Berlin ở Đức, Đại tá an ninh Xôviết W. Fisher đã được trao đổi với Đại úy phi công Mỹ Francis Gary Powers (1929-1977), người lái chiếc máy bay do thám U-2 của Mỹ bị bắn rơi trên bầu trờ Liên Xô vào tháng 5-1960, được giới chuyên viên phản gián đánh giá là vụ trao trả điệp viên “đắt giá” nhất trong thời Chiến tranh lạnh. Bộ phim “Bridge of Spies” (Cây cầu do thám) của đạo diễn nổi tiếng người Mỹ Steven Spielberg, phát hành vào trung tuần tháng 10 vừa qua cũng xoay quanh các nhân vật liên quan đến vụ trao đổi điệp viên này, bao gồm cả chi tiết đồng xu 2 mảnh chứa tài liệu mật.

Mật mã vi phim bên trong đồng xu kẽm.
Mật mã vi phim bên trong đồng xu kẽm.

Về phần chú bé Jimmy Bozart bỗng nổi danh khắp nước Mỹ, được tất cả các tờ báo lớn đồng loạt nêu tên tuổi trên trang nhất sau khi vụ điệp viên R. Abel bị phát giác và đưa ra xử án công khai. Rồi một Mạnh Thường Quân người New York đã tặng JJimmy một chiếc xe hơi dạng bán tải giúp thuận tiện hơn trong việc giao báo, nhưng do chi phí để “nuôi xe” quá tốn kém nên đến năm 18 tuổi Jimmy đã bán đi lấy tiền đầu tư vào thị trường chứng khoán. Nhờ sở hữu nhiều cổ phiếu của Công ty khai mỏ Gulf Sulphur đang khai thác mỏ lưu huỳnh ở tiểu bang Texas, với giá trị cổ phiếu ngày càng tăng khiến Jimmy có thêm tiền đầu tư sang các lĩnh vực khác như bất động sản, du lịch, sản xuất thiết bị điện tử... và trở thành một doanh nhân thành đạt.

“Tuy có tài sản dư dả, nhưng điều duy nhất tôi cảm thấy thiếu thốn chính là đồng xu mệnh giá nhỏ thuở thiếu thời. Đã nhiều lần tôi gõ cửa các cơ quan hữu trách đòi lại đồng xu họ mượn hơn nửa thế kỷ trước, nhưng ai cũng lắc đầu vì nó đang được trưng bày tại Bảo tàng FBI ở thủ đô Washington D.C mất rồi”, ông J. Bozart giãi bày.

Giáo trình lịch sử các vụ án gián điệp cho thấy, rằng đa phần điệp viên bị phát giác vì đối phương đánh cắp được danh sách nhân viên tình báo, hoặc bị đồng nghiệp phản bội… Còn trường hợp như của Đại tá R. Abel là hết sức hy hữu, vì đã sơ suất coi thường trẻ con “không am hiểu gì về chính trị”. Sau khi được trao trả, Đại tá W. Fisher tham gia giảng dạy tại Học viện Tình báo Xôviết ở thủ đô Moscow. Ông mất vào tháng 11-1971 vì chứng ung thư phổi, thọ 68 tuổi.

Quang Long (tổng hợp)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.