Điệp viên huyền thoại và cuộc giải cứu Krakow

Bằng cách hy sinh một di tích lịch sử, điệp viên Liên Xô Alexei Botyan đã một mình giải cứu cả thành phố Krakow ở Ba Lan khỏi bị Đức Quốc xã hủy diệt trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Sau này, điệp viên Botyan kể lại: “Cứu thành phố Krakow là điều quan trọng nhất mà tôi từng làm trong cuộc đời mình”. Nhờ sự dũng cảm của ông mà thành phố Krakow, cố đô của Ba Lan ngày nay vẫn giữ được vẻ đẹp cổ xưa, làm say đắm du khách.

Từ quân đội Ba Lan tới tình báo Liên Xô

Ông Botyan sinh năm 1917, ngay sau khi Đế quốc Nga sụp đổ. Gia đình ông sống ở vùng lãnh thổ mà sau này trở thành một phần của Ba Lan những năm 1920.

Chiến tranh Thế giới thứ hai xảy ra khi ông Botyan đang làm chỉ huy một sư đoàn máy bay Ba Lan ở Vilnius, thành phố sau này là Warsaw. Tại đây, ông đã bắn hạ ba chiếc máy bay ném bom Ju-87. Ông Botyan nói: “Tôi đã chiến đấu như một người lính. Việc tôi là người Belarus và chiến đấu cho Ba Lan không quan trọng với tôi. Đó là mảnh đất của tôi, quê hương của tôi, đất mẹ của tôi”.

Sau khi Đức xâm chiếm Ba Lan năm 1939, Liên Xô thu hồi phần Tây Belarus (quê của ông Botyan) do Ba Lan nắm giữ. Lúc đó, ông Botyan làm giáo viên trong một thời gian ngắn và được mời đăng ký vào trường tình báo quân sự. Là người Belarus, có hiểu biết tuyệt vời về Ba Lan và có kinh nghiệm chiến đấu, ông Botyan là người được cơ quan tình báo săn đón.

Vốn là người giỏi các chiến dịch bí mật và kế hoạch phá hoại, ông Botyan thích nghi nhanh với ngành tình báo. Sau năm 1943, ông trở thành điệp viên mật, điều phối các lực lượng kháng chiến ở Ukraine, Belarus, Tiệp Khắc và Ba Lan.

Ông Botyan năm 1939 (trái) và năm 2016.
Ông Botyan năm 1939 (trái) và năm 2016.

Trong toàn bộ Chiến tranh Thế giới thứ hai mà Liên Xô gọi là Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, ông Botyan sống trên vùng đất bị kẻ thù xâm chiếm. Đó là nơi mà ông quen thuộc như Tây Belarus và Ukraine. Tại đây, ông vừa hoạt động độc lập vừa làm lãnh đạo một biệt đội nghi binh.

Lực lượng của ông Botyan đã có công trong thực hiện một cuộc đột kích táo bạo ngày 9/9/1943 chống chính quyền địa phương của thành phố Ovruch (Ukraine) bị Đức chiếm đóng. Trong cuộc đột kích này, 80 binh sĩ tới từ Đức đã thiệt mạng.

Khi Hồng quân Liên Xô cuối cùng đã đẩy lùi quân xâm lược ra ngoài biên giới, ông Botyan đã trở về quê hương. Sứ mệnh của ông là hỗ trợ binh sĩ Liên Xô tiến lên. Phong trào kháng chiến Ba Lan lúc bấy giờ gồm nhiều lực lượng nhưng không mấy tin tưởng lẫn nhau: Home Army (thuộc chính phủ lưu vong Ba Lan ở London), những người Ba Lan cộng sản thuộc Quân đội Nhân dân, nông dân vũ trang thuộc Tiểu đoàn Nông dân.

Tuy nhiên, ông Botyan đã tìm được tiếng nói chung cho lực lượng này. Ông Georgy Sannikov, một cựu chiến binh thuộc Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga, nói: “Ông Botyan cảm thấy người Ba Lan như người nhà, một yếu tố giúp ông tồn tại và thành công. Ông ấy hòa hợp hoàn hảo vì ông ấy là một nhân tố tuyệt vời”.

Giải cứu Krakow

Ba Lan là nơi diễn ra một số chiến dịch của ông Botyan như vụ đột kích 4 giờ vào thị trấn Ilza, giải phóng nhiều tù nhân và cướp phá các kho của quân Đức. Tuy nhiên, thành công được vinh danh của ông Botyan diễn ra gần thành phố Krakow trong tháng 1/1945.

Hồng quân Liên Xô trong thành phố Krakow năm 1945.
Hồng quân Liên Xô trong thành phố Krakow năm 1945.

Thành phố miền Nam Ba Lan này có điểm nổi bật là tồn tại qua thời gian Đức chiếm đóng mà gần như không bị tổn hại gì. Không như nhiều nơi ở Ba Lan và những nước khác, Krakow không xảy ra giao tranh trên đường phố. Quân Đức thậm chí còn không phá hủy các lăng tẩm lịch sử hay địa điểm chiến lược. Chính nhờ cuộc tấn công thần tốc của Hồng quân mà quân Đức không có thời gian phá hủy thành phố.

Tại Ba Lan, kỹ năng ngoại giao của ông Botyan giúp ông thiết lập mối quan hệ thân thiện với các chỉ huy của Tiểu đoàn Nông dân là Vladislav Sokulsky và Mechislav Holeva. Từ thông tin của hai người này, ông biết rằng quân Đức đã tích trữ đạn dược và chất nổ ở lâu đài cổ Jagiellonian thuộc thị trấn Novy Sacz gần thành phố Krakow.

Từ thông tin mà một người bị quân kháng chiến bắt giữ tên là ZigmundOgarek cho biết, họ phát hiện ra rằng số thuốc nổ này sẽ được sử dụng để làm nổ tung các cây cầu bắc qua sông Dunajec, một khu vực lịch sử ở Krakow và con đập Rozhnov. Theo kế hoạch của quân Đức, trước khi rút lui, chúng đóng cửa đập Rozhnov để tích đủ nước và sau đó sẽ phá con đập khi Hồng quân tiến vào thành phố, tạo ra con sóng khổng lồ phá tan thành phố Krakow và làm Hồng quân rối loạn. Ông Botyan và mạng lưới kháng chiến đã có công đập tan âm mưu này.

Thông tin về kế hoạch của Đức nói trên được xác nhận ngày 10/1/1945 khi dân quân kháng chiến cho nổ tung một xe tại sở chỉ huy của quân Đức. Trong chiếc vali của một người chết trong vụ nổ, họ tìm thấy kế hoạch chi tiết về vụ nổ mà Ogarek đã đề cập.

Thời gian là vấn đề quan trọng nhất. Vì thế, ông Botyan đã vạch ra một chiến dịch để phá hủy lâu đài cùng với kho chất nổ. Liều cả mạng sống, ông đã liên lạc trực tiếp với một sĩ quan đồn trú ở lâu đài. Đó là một đại úy của quân Đức, một người Ba Lan bị lực lượng vũ trang thống nhất Đức huy động năm 1939. Người này sẵn sàng đổi chiến tuyến. Sau khi bàn bạc hồi lâu với tình báo Liên Xô, người này đã đồng ý tham gia chiến dịch.

Ông Botyan kể lại: “Tôi đã đưa cho anh ta một quả mìn và ngòi nổ, hướng dẫn anh ta vào trong kho chứa đạn dược. Viên đại úy này ra lệnh cho cấp dưới thực hiện. Cấp dưới của anh ta không biết đó là một quả mìn và anh ta chỉ đặt nó vào theo mệnh lệnh”.

Lúc 5 giờ 20 phút sáng 18/1/1945, các bức tường đá của lâu đài cổ bị nổ tung trong một vụ nổ lớn, chôn vùi hàng trăm binh sĩ Đức và kế hoạch phá hủy thành phố Krakow. Ngay lúc đó, binh sĩ lực lượng tác chiến trên bộ số 59 và 60 thuộc Mặt trận Ukraine số 1 đang chuẩn bị tấn công thành phố Krakow và dự kiến giải phóng thành phố vào ngày hôm sau.

Tuy nhiên, không phải tất cả đều công nhận chiến công anh hùng của điệp viên Liên Xô Botyan. Ở nước Ba Lan ngày nay, người ta cho rằng chiến dịch của ông Botyan không dẫn tới giải cứu thành phố Krakow vì họ cho rằng quân Đức ngay từ đầu không định hủy diệt thành phố.

Sử gia Ba Lan Andrzej Chwalba nói: “Người Đức không địch cho nổ tung cả nhà hát Juliusz Slowacki lẫn tòa nhà chính Đại học Jagiellonian. Chắc chắn là trước khi rút quân, chúng định hủy diệt một số mục tiêu chiến lược như cầu hay nhà máy điện nhưng chúng không có lý do đánh bom cả thành phố”.

Thông tin về chiến công giải cứu Krakow của ông Botyan được giải mật, trong khi quá trình phục vụ trong ngành tình báo Liên Xô sau đó của ông không được biết tới. Ông tham gia vào nhiều chiến dịch bí mật ở Tiệp Khắc và Tây Đức, tham gia giảng dạy kỹ năng phá hoại kẻ thù cho đơn vị đặc công Vympel. Ông nghỉ hưu khi là đại tá năm 1983 nhưng vẫn giữ liên lạc với tư cách là cố vấn dân sự.

Ông Botyan qua đời rạng sáng 13/2 ở tuổi 103. Trước đó, ngày 10/5/2007, Đại tá Botyan đã được trao tặng danh hiệu Anh hùng Nga nhờ chiến dịch giải cứu Krakow.

Đức Huy

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.