Các đàn máy bay không người lái được hỗ trợ bởi AI đang nhanh chóng định hình lại bản chất của sức mạnh không quân, chuyển lợi thế quân sự từ nền tảng đắt tiền sang khả năng tự hành phối hợp. Trí tuệ nhân tạo hiện cho phép một số lượng lớn máy bay không người lái chi phí thấp hoạt động như một hệ thống thống nhất thay vì tài sản riêng lẻ.
Những đàn máy bay không người lái này áp đảo hệ thống phòng không truyền thống, thích nghi trong thời gian thực và tiếp tục nhiệm vụ ngay cả sau khi chịu tổn thất. Khi cường quốc lớn chạy đua để triển khai chúng, đàn máy bay không người lái AI đang nổi lên như một trong những lực lượng gây rối loạn nhất trong chiến tranh hiện đại.
1. Perdix
Perdix là một trong những hệ thống máy bay không người lái tự hành tiên phong, chứng minh cách các hệ thống tự hành nhỏ có thể hoạt động cùng nhau như một thể thống nhất. Máy bay không người lái siêu nhỏ này có thể tự tổ chức, thích ứng khi mọi đơn vị riêng lẻ gặp sự cố và tiếp tục nhiệm vụ mà không cần điều khiển tập trung. Bước đột phá về mặt kỹ thuật của hệ thống nằm ở kiến trúc “não bộ phân tán”, trong đó mỗi máy bay không người lái giao tiếp và hợp tác với những máy bay khác để duy trì hiệu quả ngay cả sau khi bị tổn thất. Nhờ thiết kế này, đàn robot có thể phân bổ lại nhiệm vụ một cách linh hoạt và đạt được mức độ bền bỉ mà nền tảng quân sự thông thường hiếm khi thể hiện được. Nó được chế tạo bằng linh kiện thương mại. Các đơn vị Perdix đã được sản xuất hàng loạt và chứng minh độ tin cậy ở tốc độ cực cao, trong điều kiện nhiệt độ thấp và dưới áp lực khi phóng.
2. Kargu-2
Công ty STM của Thổ Nhĩ Kỳ đã phát triển Kargu-2, một máy bay không người lái 4 cánh quạt nặng 6,8 kg được thiết kế để hoạt động theo đàn phối hợp lên đến 20 chiếc. Nó hoạt động với khả năng nhận dạng đối tượng dựa trên trí tuệ nhân tạo, cho phép thực hiện những cuộc tấn công tự động. Hệ thống này được đánh giá rộng rãi là một trong những ví dụ đầu tiên về đàn máy bay không người lái trang bị trí tuệ nhân tạo được sử dụng trong chiến đấu thực tế, bao gồm cả các cuộc triển khai ở Libya và cuộc xung đột Armenia-Azerbaijan. Hệ thống thị giác máy tính tích hợp cho phép phát hiện và theo dõi mục tiêu trong thời gian thực mà không cần điều khiển bên ngoài, đánh dấu một bước tiến đáng kể hướng tới những hệ thống chiến trường hoàn toàn tự động.
3. Chương trình Replicator của Lầu Năm Góc
Chương trình Replicator của Lầu Năm Góc đang nỗ lực mở rộng quy mô đàn máy bay không người lái tự hành bằng cách sử dụng hệ thống chi phí thấp và có thể xác định nguồn gốc. Dẫn đầu bởi Đơn vị Đổi mới Quốc phòng, nỗ lực này được hỗ trợ bởi 500 triệu USD trong ngân sách năm tài chính 2024, với một khoản bổ sung tương tự được yêu cầu cho năm tài chính 2025. Cốt lõi của Replicator là các khung phần mềm như Autonomous Collaborative Teaming (ACT) và Opportunistic Resilient Network Topology (ORIENT). Những nền tảng này cho phép nhiều loại máy bay không người lái khác nhau phối hợp thành các đàn thống nhất, cho phép một người vận hành duy nhất quản lý hệ thống tự hành đa dạng.
4. Swarmer (Ukraine)
Cuộc chiến giữa Ukraine và Nga đã thúc đẩy sự phát triển của chiến thuật bầy đàn máy bay không người lái trong thực tế, với công ty Swarmer dẫn đầu về đổi mới phần mềm trên chiến trường. Hệ thống của họ cho phép hoạt động phối hợp từ 3 đến 25 máy bay không người lái mỗi nhiệm vụ và đã hỗ trợ hơn 100 lần triển khai chiến đấu được ghi nhận tính đến năm 2025. Swarmer giúp giảm bớt khối lượng công việc của con người cần thiết để vận hành các hoạt động UAV phức tạp. Nó ủy thác các quyết định trong thời gian thực cho phần mềm tự động, cho phép một nhóm 3 người quản lý những nhiệm vụ mà trước đây cần đến một nhóm 9 người điều khiển.
5. Hệ thống Sawrm I của Trung Quốc
Hệ thống Sawrm I của Trung Quốc thể hiện khả năng điều phối bầy đàn máy bay không người lái quy mô lớn, với truyền thông nhà nước nhấn mạnh một cuộc trình diễn liên quan đến tối đa 200 máy bay không người lái cánh cố định. Hệ thống này được khởi chạy từ một nền tảng di động, cho phép một người điều khiển duy nhất kiểm soát một nhóm máy bay không người lái có thể tự động phân tán và tổ chức lại trong khi bay. Mỗi máy bay không người lái được thiết kế với thuật toán tích hợp có khả năng hỗ trợ giao tiếp ngang hàng và di chuyển phối hợp mà không cần điều khiển mặt đất liên tục. Hệ thống cũng có thể hoạt động trong môi trường được kiểm soát, sử dụng mọi biện pháp chống nhiễu và ra quyết định cục bộ để tiếp tục nhiệm vụ ngay cả khi tín hiệu bên ngoài bị lỗi.
6. Thales SwarmMaster
Hệ thống SwarmMaster của Thales phản ánh cách tiếp cận của châu Âu đối với việc điều phối đàn máy bay không người lái, tập trung vào việc giảm tải công việc cho người vận hành thông qua trí tuệ nhân tạo tích hợp thay vì điều khiển tập trung phức tạp. Được trình diễn trên nền tảng COHESION vào năm 2024, hệ thống này được thiết kế cho phép một người điều khiển duy nhất giám sát mỗi nhóm máy bay không người lái lớn trong khi vẫn giữ quyền ra quyết định của con người. Kiến trúc của nó tích hợp các tác nhân thông minh trực tiếp vào từng máy bay không người lái, cho phép điều khiển đội hình tự động, định tuyến và tránh chướng ngại vật. Bằng cách phân chia những quyết định chiến thuật giữa trí tuệ nhân tạo trên máy bay và người giám sát, SwarmMaster hướng đến mục tiêu ngăn ngừa tình trạng quá tải cho người vận hành, điều có thể hạn chế hiệu quả của các nhiệm vụ điều khiển nhiều máy bay không người lái truyền thống.
7. Bầy Icarus
Icarus Swarms đã thiết kế một nền tảng bầy đàn tự hành dạng mô-đun được xây dựng dựa trên phần cứng máy bay không người lái có sẵn trên thị trường. Được giới thiệu vào năm 2021, hệ thống này tập trung vào việc phối hợp có thể mở rộng quy mô lên đến 50 máy bay không người lái cho ứng dụng an ninh, ứng phó khẩn cấp và quốc phòng. Điểm mạnh của nó nằm ở khả năng tích hợp tải trọng linh hoạt, cho phép mỗi máy bay không người lái được nhanh chóng điều chỉnh cho từng vai trò nhiệm vụ khác nhau. Từ cảm biến và công cụ liên lạc đến thiết bị chiến thuật chuyên dụng, nền tảng này có thể được cấu hình lại trong vài giờ thay vì trải qua các chu kỳ thiết kế lại kéo dài.
8. Wasper-1
Wasper là một hệ thống tấn công tự hành được thiết kế cho các hoạt động phối hợp theo nhóm trong môi trường tranh chấp. Nó có hệ thống nhắm mục tiêu được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo cho phép nền tảng này xác định và tiêu diệt các mối đe dọa với sự can thiệp hạn chế của người điều khiển, giảm bớt gánh nặng nhận thức thường thấy trong các nhiệm vụ UAV truyền thống. Với khung máy bay nhỏ gọn chỉ 2kg và khả năng mang tải trọng 1,7kg, máy bay không người lái này được chế tạo để triển khai nhanh chóng và sử dụng linh hoạt trên chiến trường. Tốc độ tối đa 70 km/giờ, tầm hoạt động 15km và khả năng hoạt động ban đêm khiến nó phù hợp với các vai trò chiến thuật tiền tuyến đòi hỏi phản ứng nhanh chóng và tự động.
9. Harop
Harop là một loại vũ khí lượn vòng của Israel được thiết kế để tìm kiếm và phá hủy hệ thống radar của đối phương. Nó là một công cụ quan trọng để trấn áp hệ thống phòng không. Với thân máy bay nặng 22,7 kg, đầu đạn tích hợp, tầm bắn xa và thời gian lượn vòng kéo dài, Harop đã được sử dụng trong chiến đấu ở nhiều cuộc xung đột và đã được xuất khẩu sang một số quốc gia. Khác với các máy bay không người lái thông thường sử dụng các loại vũ khí riêng biệt, Harop là một hệ thống tấn công khép kín, kết hợp cảm biến, hệ thống đẩy và chất nổ vào một nền tảng duy nhất. Tín hiệu radar và hồng ngoại nhỏ giúp cải thiện khả năng sống sót trong không phận tranh chấp, cho phép nó hoạt động ở những nơi mà máy bay lớn hơn hoặc UAV có nguy cơ bị phát hiện cao hơn.
10. Shahed-136
Shahed-136 là UAV tấn công một chiều (OWA), thường được truyền thông gọi là “máy bay không người lái Kamikaze” hoặc “máy bay không người lái tự sát”. Mặc dù có nguồn gốc từ UAV, nhưng về bản chất, loại vũ khí này là tên lửa dẫn đường - bay về phía mục tiêu đã được chỉ định trước và phát nổ khi va chạm. Dòng Shahed ban đầu được thiết kế bởi Iran và lần đầu tiên được ghi nhận sử dụng bởi các lực lượng Iran và lực lượng được Iran hậu thuẫn ở Trung Đông. Mỗi chiếc Shahed được cho là có giá ước tính từ 20.000 đến 50.000 USD, rẻ hơn hầu hết các loại UAV tầm xa, OWA khác. Chi phí thấp này, cùng với khả năng bay ở độ cao thấp và tính chất tự hy sinh, đã khiến Shahed được mệnh danh là “tên lửa hành trình của người nghèo”.
Cuộc đua công nghệ nhận diện máy bay không người lái 
