Để Caribe yên sóng

Những ngày đầu năm 2026, Washington phát tín hiệu sẵn sàng nói chuyện, còn La Habana xác nhận kênh liên lạc vẫn mở. Giữa nhịp siết và nhịp đối thoại, điều đáng chú ý nhất không phải khẩu khí cứng – mềm, mà là nỗ lực giữ một lối ra để tránh khủng hoảng đời sống trượt thành khủng hoảng nhân đạo. Với Mỹ và Cuba, “để Caribe yên sóng” đôi khi bắt đầu từ những việc nhỏ nhưng thiết thực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 31/1 (giờ địa phương) khẳng định Washington đang “bắt đầu nói chuyện” với Cuba và tin rằng hai bên có thể đi tới một thỏa thuận. Ít giờ sau đó, La Habana cũng xác nhận một điều tưởng như nhỏ nhưng lại rất quan trọng: hai bên đã trao đổi thông điệp, có kênh đại sứ quán và đã liên lạc, chỉ là chưa thể gọi là “đối thoại chính thức”.

Khi đặt hai tín hiệu này cạnh nhau, độc giả sẽ thấy một chuyển động hòa giải đang hình thành từ cả hai phía - không ồn ào, không màu hồng, nhưng đủ để phá thế “đóng băng theo quán tính”: Mỹ phát tín hiệu sẵn sàng “làm một thỏa thuận”; Cuba đáp lại bằng việc mở cửa cho “đối thoại tôn trọng và có đi có lại”, hướng tới kết quả cụ thể. Dĩ nhiên, hòa giải trong quan hệ Mỹ – Cuba hiếm khi đi theo đường thẳng. Nó thường đến theo kiểu “vừa siết vừa mở”: một tay giữ đòn bẩy, tay kia chừa lối ra để đối phương bước vào mà không mất thể diện.

mycuba.jpg -0
Quốc kỳ Cuba và Mỹ tung bay trên đường phố ở Thủ đô La Habana. Ảnh: Reuters.

Những ngày cuối tháng 1/2026, chính quyền Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia liên quan Cuba và thiết lập cơ chế có thể áp thuế bổ sung lên hàng hóa của các nước “trực tiếp hoặc gián tiếp” cung cấp dầu cho Cuba - một cách đánh vào mạch nhiên liệu, cũng là mạch điện và mạch sinh kế của đảo quốc. Nhưng chính trong logic “đòn bẩy” ấy, Nhà Trắng lại để mở một cánh cửa: văn bản cho phép Tổng thống Mỹ có thẩm quyền điều chỉnh/đổi hướng nếu phía Cuba hoặc các bên liên quan “có những bước đi đáng kể” và “phù hợp đủ mức” với các ưu tiên an ninh - đối ngoại của Mỹ.

Nói cách khác, đây không chỉ là một động tác siết, mà là một cơ chế mặc cả được thiết kế sẵn lối xuống thang. Cánh cửa đó được Tổng thống Mỹ Donald Trump diễn đạt bằng giọng mềm hơn so với các tuyên bố cứng rắn trước đó: ông nói Mỹ sẽ đàm phán để đạt thỏa thuận với Cuba và nhấn mạnh tình hình không nhất thiết phải trượt thành một cuộc khủng hoảng nhân đạo.

Cụm từ này rất đáng chú ý, vì nó cho thấy Washington hiểu rõ điểm giới hạn: gây sức ép để đạt mục tiêu chính trị là một chuyện, nhưng đẩy tình hình Cuba vượt ngưỡng nhân đạo lại là chuyện khác và khi vượt ngưỡng, chi phí không chỉ rơi vào La Habana mà sẽ dội ngay về phía Mỹ qua áp lực di cư, buôn người, rủi ro trên biển Caribe và bất ổn khu vực.

Ở phía Cuba, tín hiệu hòa giải lại đến theo cách “khuôn phép” hơn, nhưng nội dung thì thực dụng và cụ thể hơn. Thứ trưởng Ngoại giao Cuba Carlos Fernández de Cossío nói rõ: đã có liên lạc, đã trao đổi thông điệp, nhưng chưa thể nói hai bên “đã có một cuộc đối thoại”. Đây không phải sự lấp lửng mà là một cách giữ nhịp để tránh bị cuốn vào kỳ vọng “đột phá” rồi thất vọng.

Quan trọng hơn, thông cáo ngày 1/2 của Bộ Ngoại giao Cuba chọn một ngôn ngữ mềm và mang tính gợi mở: kiên quyết lên án chủ nghĩa khủng bố dưới mọi hình thức; tái khẳng định cam kết hợp tác nhằm tăng cường an ninh khu vực và quốc tế; đồng thời đề xuất nối lại hợp tác kỹ thuật với Mỹ trong một loạt lĩnh vực ít màu sắc ý thức hệ nhưng có lợi ích trực tiếp cho cả hai - chống khủng bố, chống rửa tiền, chống buôn bán ma túy, an ninh mạng, buôn người, tội phạm tài chính; kèm câu then chốt: “khi có thiện chí từ cả hai phía, tiến bộ đã đạt được”. Đây là cách La Habana phát đi thông điệp hòa giải: không hứa hẹn lớn, nhưng đưa ra “danh mục việc làm” để hai bên có thể bắt tay ngay nếu muốn.

Nếu nhìn kỹ, hai bên đang gặp nhau ở đúng một điểm: cùng muốn tránh kịch bản đứt gãy không kiểm soát. Cuba khẳng định sẵn sàng “đối thoại nghiêm túc, có ý nghĩa và có trách nhiệm”; Mỹ nói thẳng “không cần thành khủng hoảng nhân đạo”. Hai câu này, về bản chất, đều là lời thừa nhận rằng dù khác biệt thể chế và lịch sử đối đầu còn đó, quan hệ song phương vẫn phải được quản trị như một bài toán rủi ro thực tế, chứ không thể chỉ vận hành bằng khẩu hiệu. Vì sao “hòa giải” lại lóe lên đúng lúc nhịp siết tăng tốc? Câu trả lời nằm ở năng lượng và điện - những thứ biến chính trị thành đời sống.

Cuba thường xuyên chịu thiếu năng lượng và mất điện diện rộng; nền kinh tế bị bó chặt bởi khan hiếm ngoại tệ và hạn chế tiếp cận nhiên liệu. Khi Tổng thống Donald Trump đẩy đòn bẩy sang tuyến dầu và thuế quan với bên thứ ba, sức ép lên Cuba tăng rất nhanh, nhưng cũng vì thế mà nguy cơ khủng hoảng nhân đạo tăng nhanh. Và khi nguy cơ ấy tăng, đối thoại trở thành lối đi “ít tệ hơn” cho cả hai: Mỹ cần một cơ chế giảm áp để tránh làn sóng di cư; Cuba cần một đường thở tối thiểu để không trượt sâu vào vòng xoáy mất điện – đình trệ – bất ổn.

Một biến số làm bức tranh hòa giải dễ nhìn hơn là Mexico. Trong ngày 2/2, Tổng thống Donald Trump nói Mexico sẽ ngừng gửi dầu sang Cuba, trong khi phía Mexico trước đó nhấn mạnh cách tiếp cận “nhân đạo” và nói sẽ tìm giải pháp ngoại giao, tránh đối đầu. Câu chuyện này, dù gây tranh cãi, lại vô tình tạo ra “điểm tựa hòa giải”: khi một nhà cung cấp quan trọng đặt vấn đề nhân đạo và ngoại giao, không gian thương lượng giữa Washington và La Habana có thêm một đường dẫn để hạ nhiệt. Nói cách khác, những nước thứ ba theo hướng “giảm sốc” có thể làm nhịp hòa giải bớt mong manh. Điều đáng nhấn mạnh là: hòa giải không phải chuyện hai bên bỗng dưng tin nhau. Hòa giải ở đây là sự chuyển từ mục tiêu tối đa sang mục tiêu khả thi, từ “thắng – thua” sang “không để đổ vỡ vượt kiểm soát”.

Có thể thấy, Cuba nói sẵn sàng đối thoại theo hướng “cùng tồn tại nghiêm túc và tôn trọng” dù khác biệt, đồng thời khẳng định có nhiều vấn đề khác có thể bàn, miễn là những nền tảng thể chế của Cuba không bị đặt lên bàn mặc cả. Đó là cách La Habana phát tín hiệu hòa giải mà vẫn giữ “lằn ranh đỏ”. Ở chiều ngược lại, Nhà Trắng vừa dựng cơ chế thuế quan răn đe, vừa ghi sẵn trong văn bản quyền điều chỉnh nếu phía Cuba “có bước đi đáng kể”- đó cũng là một dạng hòa giải mang tính thể chế: tạo đường quay đầu hợp pháp để không bị kẹt trong chính sách cứng mãi.

Tựu trung lại, quan hệ Mỹ - Cuba đầu năm 2026 chưa phải sự tan băng, nhưng đã xuất hiện một thứ quan trọng hơn những khẩu hiệu hòa giải: một cấu trúc thương lượng tối thiểu. Mỹ dùng đòn bẩy năng lượng và thuế quan để buộc Cuba tính toán; La Habana đáp lại bằng danh mục hợp tác kỹ thuật và lời mời đối thoại tôn trọng, hướng đến kết quả cụ thể. Khi cả hai cùng thừa nhận kênh liên lạc, cùng nói về đối thoại/thoả thuận, và cùng tránh ngôn ngữ “đóng cửa tuyệt đối”, thì độc giả có cơ sở để tin rằng hòa giải đang đến từ cả hai phía - không phải bằng cảm xúc, mà bằng nhu cầu quản trị rủi ro, bằng “các việc có thể làm được” ngay cả trong bất đồng.

Khổng Hà

Các tin khác

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã có cuộc gặp tại Abu Dhabi (Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất - UAE) trong vòng đàm phán hòa bình đầu tiên kể từ tháng 2, đánh dấu một nỗ lực mới nhằm chấm dứt chiến sự dưới sự thúc đẩy của các đặc phái viên do Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến cử. 

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.