Châu Á - châu Âu cạnh tranh LNG
Theo dữ liệu theo dõi tàu biển do tờ Financial Times phân tích, sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran ngày 28/2, một số tàu chở LNG đang trên hành trình tới châu Âu đã bất ngờ đổi hướng sang châu Á. Diễn biến này cho thấy áp lực nguồn cung ngày càng gia tăng trong bối cảnh hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng nối Vịnh Ba Tư với thị trường toàn cầu gần như bị đình trệ.
Nhiều nền kinh tế châu Á phụ thuộc lớn vào nguồn dầu và khí đốt vận chuyển qua tuyến hàng hải này. Đối với LNG, phần lớn nguồn cung từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) lâu nay được vận chuyển qua eo biển Hormuz để tới các thị trường tiêu thụ trong khu vực. Khi chiến sự bùng phát và hoạt động vận tải bị gián đoạn, giá LNG tại châu Á đã tăng mạnh gần như ngay lập tức, qua đó thúc đẩy một số lô hàng LNG từ Mỹ chuyển hướng sang khu vực này.
Ông Massimo Di Odoardo - Giám đốc phân tích khí đốt và LNG tại công ty tư vấn Wood Mackenzie cho biết, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc và Nhật Bản là những thị trường đang tích cực tìm nguồn LNG bổ sung để bù đắp lượng khí đốt có nguy cơ thiếu hụt từ khu vực Vùng Vịnh.
Theo dữ liệu của Citigroup, trong năm 2025 Qatar cung cấp hơn 30% nhu cầu khí đốt của Đài Loan. Tỷ lệ này ở Hàn Quốc và Nhật Bản lần lượt khoảng 15% và 5%. Áp lực đối với thị trường châu Á được dự báo sẽ còn gia tăng khi bước vào mùa hè, thời điểm nhu cầu điện cho điều hòa nhiệt độ tăng mạnh. Khi đó, mức tiêu thụ khí đốt tại khu vực thường vượt châu Âu, buộc các công ty điện lực phải nhanh chóng đảm bảo nguồn cung để tránh nguy cơ thiếu hụt.
Những lo ngại về nguồn cung đã nhanh chóng phản ánh vào giá năng lượng trên thị trường quốc tế. Cụ thể, ngày 9/3, giá khí đốt tại châu Âu tăng lên khoảng 69,50 euro/MWh, cao hơn gấp đôi so với thời điểm trước khi xung đột liên quan đến Iran bùng phát. Tuy vậy, mức giá này vẫn thấp hơn đáng kể so với kỷ lục 342 euro/MWh ghi nhận trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022.
Trong khi đó, giá LNG chuẩn JKM tại châu Á - mức tham chiếu cho LNG giao ngay tại Nhật Bản và Hàn Quốc cũng tăng hơn gấp đôi kể từ khi chiến sự bắt đầu, lên khoảng 24,80 USD/triệu đơn vị nhiệt Anh (BTU), tương đương khoảng 73,1 euro/MWh vào ngày 9/3.
Nguy cơ thiếu hụt toàn cầu nếu gián đoạn kéo dài
Theo các chuyên gia, việc tàu LNG được điều hướng sang châu Âu hay châu Á phụ thuộc chủ yếu vào chênh lệch giá giữa hai thị trường, bao gồm giá khí đốt tại châu Âu, giá LNG chuẩn JKM của châu Á cũng như chi phí vận chuyển.
Dữ liệu từ công ty phân tích Spark Commodities cho thấy chỉ vài ngày sau khi xung đột nổ ra, đà tăng mạnh của giá khí đốt châu Âu cùng với chi phí vận tải biển leo thang đã khiến việc chuyển hướng LNG từ Mỹ sang châu Á trở nên kém hấp dẫn hơn so với trước đó.
Đối với các nhà nhập khẩu châu Âu, cuộc cạnh tranh nguồn cung LNG hiện nay gợi nhớ đến tình hình cách đây bốn năm, khi Nga cắt giảm mạnh dòng khí đốt vận chuyển qua đường ống sang châu lục này sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát. Khi đó, châu Âu và châu Á đã lao vào cuộc đua giành các lô hàng LNG trên thị trường giao ngay, khiến giá năng lượng tăng vọt và gây áp lực lớn đối với nhiều nền kinh tế.
Theo ông Alex Kerr, luật sư tại hãng luật Baker Botts, châu Âu đã rút ra nhiều bài học từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022 và hiện có nhiều công cụ hơn để ứng phó với những cú sốc giá năng lượng.
Một số khách hàng châu Âu đã bổ sung các điều khoản trong hợp đồng nhằm tăng mức phạt đối với nhà cung cấp nếu họ chuyển hướng lô hàng sang thị trường khác nhằm tận dụng mức giá cao hơn. Sự gia tăng nguồn cung LNG từ Mỹ trong những năm gần đây cũng góp phần làm thị trường trở nên linh hoạt hơn.
Trong khi các nhà xuất khẩu lớn như Qatar áp dụng quy định chặt chẽ về điểm đến của các chuyến hàng LNG, phần lớn LNG xuất khẩu từ Mỹ cho phép người mua tự quyết định nơi tiêu thụ. Điều này khiến các lô hàng LNG từ Mỹ có thể dễ dàng chuyển sang thị trường có giá cao hơn.
Theo một số nhà phân tích, ngày càng nhiều nhà xuất khẩu sẵn sàng điều chỉnh hợp đồng hoặc chuyển hướng lô hàng nếu chênh lệch giá giữa các thị trường đủ lớn để mang lại lợi ích tài chính.
Bên cạnh đó, nhiều dự án xuất khẩu LNG mới tại Mỹ đang đi vào hoạt động, tạo ra nguồn cung chưa bị ràng buộc vào các điểm đến cụ thể, qua đó gia tăng sự cạnh tranh giữa các khu vực nhập khẩu.
Tuy vậy, châu Âu vẫn có thể đối mặt với rủi ro nguồn cung trong thời gian tới. Trước khi căng thẳng Trung Đông leo thang, một số doanh nghiệp châu Âu đã trì hoãn ký kết các hợp đồng cung cấp LNG dài hạn do kỳ vọng thị trường sẽ dư cung trong tương lai. Ngoài ra, các quy định mới của Liên minh châu Âu (EU) về kiểm soát phát thải khí mê-tan cũng khiến một số khách hàng chần chừ trong việc chốt hợp đồng.
Theo ông Di Odoardo của Wood Mackenzie, sự chậm trễ này có thể khiến một số nhà nhập khẩu châu Âu gặp bất lợi nếu thị trường LNG tiếp tục thắt chặt. Các chuyên gia nhận định thị trường khí đốt dễ bị tổn thương trước các cú sốc nguồn cung hơn so với dầu mỏ do LNG khó lưu trữ và vận chuyển hơn.
Trong một báo cáo nghiên cứu gần đây, công ty tư vấn Oxford Economics cảnh báo rằng nếu hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn trong thời gian dài, nguy cơ thiếu hụt khí đốt trên thị trường toàn cầu có thể trở thành hiện thực.
Theo Oxford Economics, nếu các tàu chở LNG không thể lưu thông trong khi năng lực lưu trữ tại các cơ sở có hạn, thị trường khí đốt có thể nhanh chóng chuyển từ trạng thái lo ngại sang thiếu hụt thực sự. Trong bối cảnh đó, cuộc cạnh tranh giành nguồn cung LNG giữa châu Á và châu Âu được dự báo sẽ còn tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, đặc biệt khi nhu cầu năng lượng toàn cầu bước vào giai đoạn cao điểm của mùa hè.
Iran: Eo biển Hormuz chỉ đóng cửa với Mỹ, Israel và các đồng minh 
Tổng thống Trump nêu giải pháp khơi thông eo biển Hormuz 
