Công nghệ nano: Vị cứu tinh của tương lai

Công nghệ nano (hay công nghệ siêu nhỏ) là loại công nghệ sử dụng kỹ thuật phân tử để xử lý những yếu tố mang tính chất siêu vi mô. Đây được xem như một trong những công nghệ tiên tiến bậc nhất hiện nay, đang góp phần lớn giúp thay đổi bộ mặt của khoa học và có rất nhiều ứng dụng trong đời sống xã hội.

Giới khoa học đều dự báo sớm hay muộn, công nghệ nano sẽ chiếm lĩnh hầu hết các lĩnh vực khoa học chủ đạo, hứa hẹn sẽ lấp đầy mọi nhu cầu trong cuộc sống của con người. Trong tương lai, công nghệ nano có thể cứu sống loài người khỏi căn bệnh ung thư, tạo ra những bộ quần áo chống bụi bẩn, thậm chí thay đổi cả các loại đồ ăn. Ứng dụng của công nghệ nano rõ ràng là vô hạn.

Ứng dụng rộng rãi

Trong tương lai, y học sẽ còn tiến xa hơn nhờ sự phát triển của công nghệ nano, với những robot có kích thước rất nhỏ (nanobot) được đưa vào cơ thể, tìm ra nguyên nhân gây bệnh và điều trị ngay từ bên trong.

Sớm hay muộn, công nghệ nano sẽ chiếm lĩnh hầu hết các lĩnh vực khoa học chủ đạo, hứa hẹn lấp đầy mọi nhu cầu trong cuộc sống của con người.
Sớm hay muộn, công nghệ nano sẽ chiếm lĩnh hầu hết các lĩnh vực khoa học chủ đạo, hứa hẹn lấp đầy mọi nhu cầu trong cuộc sống của con người.

Một sự thật dễ nhận thấy rằng, các nanobot sẽ giúp việc chữa trị hiệu quả hơn so với những biện pháp truyền thống. Chúng có kích thước rất nhỏ, đồng nghĩa với khả năng mang một khối lượng thuốc nhỏ cùng những thao tác hạn chế, nhiều bác sĩ cùng các nhà khoa học cho rằng việc tác động trực tiếp lên vùng bị bệnh từ bên trong mà không cần phải mổ sẽ là một biện pháp vô cùng hữu hiệu.

Khác với các biện pháp truyền thống như tiêm hoặc uống thuốc, một phần thuốc sẽ bị pha lẫn vào máu hoặc hệ tiêu hóa, do đó chỉ một phần nhỏ có tác dụng chữa trị, đội ngũ robot siêu nhỏ có thể di chuyển trực tiếp đến vùng bị bệnh và tiêm thuốc, nên hiệu quả của thuốc sẽ cao hơn và bệnh nhân cũng chịu ít tác dụng phụ hơn. 

Ứng dụng của nanobot trong thực tế là không giới hạn, từ việc tiêu diệt các ký sinh trùng đến việc đánh tan sỏi thận hay tiêu diệt những khối u ác tính bằng biện pháp hóa trị trực tiếp hay sử dụng tia laser. Như vậy, trong tương lai con người sẽ không còn phải sợ bất kỳ loại bệnh tật nào.

Trên thực tế, công nghệ nano đã và đang thắp lên hi vọng sẽ giúp con người chống lại căn bệnh ung thư quái ác. Nhiều phương pháp điều trị khác nhau đã được thử nghiệm để có thể hạn chế các khối u phát triển và tiêu diệt chúng ở cấp độ tế bào. 

Một nghiên cứu đã cho kết quả rất khả quan khi sử dụng các hạt nano vàng để chống lại nhiều loại ung thư. Các hạt nano này sẽ được đưa đến các khối u bên trong cơ thể, sau đó chúng được tăng nhiệt độ bằng tia laser hồng ngoại chiếu từ bên ngoài để có thể tiêu diệt các khối u.

Không dừng lại ở đó, các nhà khoa học còn nghiên cứu một dự án nanobot vô cùng đặc biệt. Trong tương lai, có thể việc điều trị ung thư chỉ đơn giản là uống một viên thuốc có chứa một đội quân nanobot này, chúng sẽ đi vào cơ thể và tiêu diệt các tế bào ung thư từ bên trong mà không làm ảnh hưởng đến các tế bào khỏe mạnh khác. 

Như vậy, ngay cả những căn bệnh ung thư khó chữa nhất như ung thư não, các bác sĩ sẽ có thể dễ dàng điều trị mà không cần mở hộp sọ của bệnh nhân hay bất kỳ phương pháp hóa trị độc hại nào.

Ứng dụng của công nghệ nano còn được "nhân rộng" trong lĩnh vực may mặc. Kể từ đầu những năm 2000, ngành công nghiệp thời trang đã bước sang một trang mới với việc áp dụng công nghệ nano trong một số loại vải đặc biệt. Quần áo của các vận động viên hay nhà thám hiểm cũng được dệt từ loại sợi nano siêu kín và siêu mỏng, chống chọi tốt với cái lạnh khắc nghiệt của vùng cực hay đỉnh Everest. 

Y học sẽ còn tiến xa hơn nhờ sự phát triển của công nghệ nano, với những nanobot được đưa vào cơ thể, tìm ra nguyên nhân gây bệnh và điều trị ngay từ bên trong.
Y học sẽ còn tiến xa hơn nhờ sự phát triển của công nghệ nano, với những nanobot được đưa vào cơ thể, tìm ra nguyên nhân gây bệnh và điều trị ngay từ bên trong.

Một ý tưởng khác vô cùng đặc biệt với loại quần áo có khả năng diệt vi khuẩn gây mùi hôi khó chịu trong quần áo đã trở thành hiện thực với việc áp dụng các hạt nano bạc. Các hạt nano bạc này có thể thu hút các vi khuẩn và tiêu diệt các tế bào của chúng. Ứng dụng hữu ích này đã được áp dụng trên một số mẫu quần áo thể thao và đặc biệt hơn là được sử dụng trong một loại quần lót khử mùi.

Ngoài ra, nhiều ứng dụng khác của công nghệ nano đã được tiến hành trong những lĩnh vực ít ai ngờ và những ý tưởng kì lạ nhất đang hình thành ở khắp mọi công ty lớn trên thế giới. 

Chẳng hạn, những phân tử nano polymer siêu nhỏ và siêu bền, được dùng để chế tạo ván trượt tuyết, giúp trượt dễ hơn. Một quả bóng tennis được chế tạo từ kỹ thuật nano sẽ có sức chịu đựng gấp đôi so với bóng hiện nay. Dầu hay kem dưỡng da từ nano sẽ giúp da chống lại tia cực tím một các hữu hiệu. Máy in có kích thước chỉ bằng viên xúc xắc, những tấm pin mặt trời hay trạm điện mặt trời chỉ to bằng hòn tẩy.

Hiện tại và tương lai

Ngày nay, công nghệ nano đã trở thành một ngành công nghệ được đầu tư nghiên cứu các ứng dụng để tạo ra các sản phẩm có giá trị hàng nghìn tỷ USD mỗi năm. Mỹ là quốc gia rất quan tâm đến nano khi thành lập 2 viện nghiên cứu kỹ thuật nano quốc gia. 

Người Mỹ hy vọng nano sẽ có nhiều ứng dụng triệt để cho các ngành y tế, giáo dục, năng lượng, giao thông và cả tư pháp. Hàng loạt thiết kế các máy nano bước đầu đã đạt được một số kết quả khả quan trong ngành y tế. 

Tuy vậy, Mỹ coi quân sự vẫn là mục tiêu ưu tiên, thế nên Bộ Quốc phòng đã kết hợp với Viện Công nghệ Massachusetts thành lập Viện Nghiên cứu kỹ thuật nano cho quân đội. Một trong những nhiệm vụ của kỹ thuật nano trong viện này là tạo ra các loại vải đặc biệt, giúp những binh đoàn hóa học thoát khỏi hơi độc của đối phương.

Không chỉ có Mỹ, châu Âu trong thập niên qua đã tạo điều kiện nghiên cứu lý thuyết về khoa học và công nghệ nano. Các nhà nghiên cứu đã xác định năm động lực chính đối với nghiên cứu và ứng dụng công nghệ nano. Thứ nhất, tăng cường đầu tư và hợp tác trong nghiên cứu ứng dụng. Tiếp đó, phát triển cơ sở hạ tầng cho nghiên cứu và ứng dụng công nghệ nano, có tính đến nhu cầu của các ngành công nghiệp và các cơ quan nghiên cứu. 

Ngoài ra, châu Âu sẽ hỗ trợ việc giáo dục và đào tạo cán bộ nghiên cứu, đảm bảo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao và đổi mới công nghệ để đưa các kiến thức về công nghệ nano vào các sản phẩm và các quy trình công nghiệp.

Hiện nay, Nhật Bản cũng đầu tư hàng trăm triệu USD cho việc nghiên cứu các ứng dụng của nano. Nhật Bản trông cậy rất nhiều vào phân tử Fullerene (có hình dạng như quả bóng đá) - một loại phân tử nano mới có hơn 200 ứng dụng trong mọi lĩnh vực. 

Nhật Bản trông cậy rất nhiều vào phân tử Fullerene (có hình dạng như quả bóng đá) - một loại phân tử nano mới có hơn 200 ứng dụng trong mọi lĩnh vực.
Nhật Bản trông cậy rất nhiều vào phân tử Fullerene (có hình dạng như quả bóng đá) - một loại phân tử nano mới có hơn 200 ứng dụng trong mọi lĩnh vực.

Đến nay, Nhật Bản đã tạo được những phân tử carbon mảnh hơn sợi tóc 100.000 lần. Đây là thế hệ thứ 3 của ống nano, sẽ được áp dụng vào kỹ thuật hàng không và dò tìm đáy biển. Xe hơi - thế mạnh truyền thống của Nhật Bản - sẽ được nano hỗ trợ nhiều. Thế hệ xe hơi chạy bằng hydro sẽ thống lĩnh thị trường, với pin sạc năng lượng được chế từ ống nano. 

Các hãng điện thoại di động như Nokia, Motorola hay Ericsson đều đang trông chờ vào nano để tạo ra những loại pin siêu bền, những loại điện thoại ngâm dưới nước hay chịu nhiệt độ cao.

Với ngành năng lượng, nano là vị cứu tinh trong tương lai, vì dây cáp sẽ cứng hơn kim cương đến 3 lần, nhưng lại nhẹ hơn thép đến 7 lần. Một số công ty chuyên về cáp ngầm dưới biển rất "bực bội" khi nước biển và cá mập thường xuyên gây thiệt hại cho những sợi cáp. Vì vậy, họ hy vọng giới khoa học tìm ra loại cáp ngầm cứng hơn và không bị nước biển ăn mòn. 

Trong lĩnh vực nghiên cứu vũ trụ, NASA cũng đang nghĩ đến việc giảm bớt khối lượng hành lý cho phi công vũ trụ, vì hiện nay mỗi người phải mang đến 150 kg. 

Giới khoa học cho rằng, một "hành lang đi lại" giữa Trái đất và sao Hỏa sẽ hình thành trước năm 2020, với trạm dừng là Mặt trăng với thời gian đi lại chỉ 5 giờ. Muốn vậy, phải cần đủ loại vật chất nano để xây các trạm và hành lang.

Các nhà khoa học đều khẳng định về vai trò của công nghệ nano. Tuy nhiên, không phải bất cứ lĩnh vực nào cũng có thể áp dụng được công nghệ này. Đằng sau nó là một loạt những liên quan về yếu tố đạo đức (khi sử dụng công nghệ nano để can thiệp vào việc biến đổi gen), yếu tố xã hội và cả yếu tố con người. 

Công nghệ nano có khả năng tiềm tàng rất lớn, hứa hẹn đem lại rất nhiều lợi ích trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên, con người buộc phải xem xét chúng dưới một góc độ khác - góc độ đạo đức, sức khỏe, sự an toàn và phản ứng xã hội. Chính vì thế, nhiều quốc gia đã nhanh chóng tiến hành nghiên cứu các khả năng phát triển của loại hình công nghệ này và đưa ra các điều luật chặt chẽ để kiểm soát, với hi vọng công nghệ nano sẽ không... phản tác dụng.

Thanh Sơn

Các tin khác

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa là loài vật gần gũi trong cuộc sống người Việt từ lâu, không chỉ dùng để kéo xe mà còn là phương tiện nghi lễ, giao thông và đánh trận, do đó, nó cũng được xuất hiện khá nhiều trong hình luật thời xưa.

Tản mạn Thần Bạch Mã

Tản mạn Thần Bạch Mã

Thần Bạch Mã là vị thần hiện được thờ cúng tại đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm, Hà Nội. Từ thời Lý, đó là ngôi đền trấn phía Đông, tương ứng với đền Quán Thánh trấn phía Bắc, đền Kim Liên trấn phía Nam và đền Voi Phục trấn phía Tây thành Thăng Long.