Con đường hơn nghìn kilomet của những quả tim hiến tặng

"...Hơn nữa, đây cũng là lần đầu tiên các mô tạng được điều phối vận chuyển xa hàng ngàn km bằng đường hàng không… Tất cả mọi công đoạn đều được tính toán chuẩn đến từng giây từng phút…", GS.TS Trần Ngọc Sinh cho biết về hai ca hiến và ghép tạng vừa được thực hiện.

Con đường hơn nghìn kilomet của những quả tim hiến tặng

Theo TS.BS Phạm Thị Ngọc Thảo, Phó giám đốc BVCR, hiện nay theo số lượng ước đoán của các nhà chuyên môn, có trên 16 ngàn người bệnh suy chức năng cơ quan: tim, thận, gan, phổi… đang chờ được ghép tạng và khoảng 6 ngàn bệnh nhân hỏng giác mạc đang cần được ghép giác mạc… Số lượng người tự nguyện đăng ký hiến tạng nhân đạo chưa nhiều, nhưng hiện đang tăng dần và nhận được sự quan tâm lớn của xã hội, cộng đồng.

Thời gian qua, Đơn vị Điều phối ghép các bộ phận cơ thể người (viết tắt là Đơn vị Điều phối) của BVCR đã nhận được gần 700 đơn tự nguyện hiến tạng cứu người khi chẳng may qua đời từ khắp nơi trên cả nước gửi về bằng nhiều cách: đến trực tiếp BVCR, qua bưu điện hay gửi email.

Trước nguồn tạng khan hiếm và hiện chủ yếu chỉ trông chờ từ nguồn tạng của người thân hiến tặng khi còn sống, việc hiến tạng từ những người chết não hay ngưng tim đang được xem là hướng đi mới. Do đó, mới đây hai ca hiến đa tạng từ hai bệnh nhân bị chết não và tim ngưng đập cho những người cần được ghép tạng là hết sức đáng quý và đáng trân trọng.

PGS.TS Nguyễn Trường Sơn, Giám đốc BVCR, cho biết, đây là hai trường hợp hiến đa tạng và mô đầu tiên tại bệnh viện này được Đơn vị Điều phối tiếp nhận và điều phối ghép cho các trường hợp nguy cấp, phù hợp đang chờ ghép.

Theo đó, chiều 20/7 vừa qua, BVCR đã tiếp nhận toàn bộ tạng và mô là khối tim, phổi, gan, hai quả thận và giác mạc của một bệnh nhân chết não được gia đình quyết định hiến tặng. Trong đó, hai quả thận và gan được ghép tại BVCR cho một trường hợp ung thư gan do bị viêm gan siêu vi C (do kíp mổ của Đại học ASAN - Hàn Quốc hỗ trợ nhận và ghép gan) và hai trường hợp suy thận mãn giai đoạn cuối đang trong danh sách chờ ghép thận được quản lý tại BVCR (do kíp mổ của BVCR thực hiện).

Bệnh nhân được ghép thận từ bệnh nhân ngưng tim tại BVCR hiện đã hồi phục.

Khối tim phổi (do kíp phẫu thuật của Bệnh viện Trung ương - BVTW Huế thực hiện) được chuyển đến BVTW Huế để ghép cho bệnh nhân suy tim - phổi đang điều trị tại đây. Giác mạc được ngân hàng mắt của đơn vị quản lý chuyên phục vụ cho bệnh nhân nghèo nhận để ghép được cho hai người ngày 22/7.

Trước đó, bệnh nhân hiến tạng này bị tai nạn lao động gây chấn thương sọ não. Sau khi điều trị ở bệnh viện địa phương, bệnh nhân được chuyển lên BVCR trong tình trạng rất nguy kịch. Sau đó, tình trạng của bệnh nhân diễn tiến ngày càng xấu. Mọi nỗ lực cứu chữa của các bác sĩ khoa Hồi sức Ngoại thần kinh đều vô vọng, bệnh nhân rơi vào tình trạng chết não không thể hồi phục.

TS.BS Dư Thị Ngọc Thu, Trưởng Đơn vị Điều phối kể lại, khi biết diễn biến của bệnh nhân trở nặng và không thể hồi phục, các bác sĩ đã đến hỏi thăm, trò chuyện, tư vấn cho gia đình bệnh nhân về việc hiến tạng, mô để cứu người. Sau một ngày suy nghĩ thiệt hơn, gia đình bệnh nhân đã đồng ý hiến toàn bộ tạng và mô.

Ngay sau khi thân nhân người bệnh đồng ý tự nguyện hiến tạng, các bác sĩ đã nhanh chóng tiến hành những thủ tục pháp lý cần thiết, như cho cha mẹ bệnh nhân ký tên xác nhận. Sau đó bệnh viện mới thực hiện các công đoạn xét nghiệm đánh giá chức năng mô tạng để xem cơ quan nào còn hữu ích rồi thông báo rõ với gia đình, thân nhân người bệnh… Có thể nói, các bác sĩ đã tiến hành các bước cấp thiết để chạy đua với thời gian nhằm đảm bảo tiến độ lấy, ghép tạng.

"Do người hiến tạng thuộc nhóm máu AB nên chỉ người cùng nhóm máu này mới có thể nhận nguồn tạng hiến. May mắn trong danh sách chờ ghép thận tại BVCR chỉ có hai người có nhóm máu này nên cả hai đều được nhận thận. Trong khi đó, với việc ghép gan thì trong danh sách chờ cũng chỉ có một người phù hợp. Riêng cơ quan tim, phổi thì ở BVTW Huế cũng chỉ có một người đang chờ được ghép tim, phổi là phù hợp nhóm máu AB", TS.BS Dư Thị Ngọc Thu cho biết.

Hai bệnh nhân bị suy thận mạn giai đoạn cuối này đã được cứu sống nhờ hai quả thận của bệnh nhân chết não hôm 20/7.

Cũng theo TS.BS Dư Thị Ngọc Thu, việc BVCR chọn BVTW Huế là vì ở phía Nam chỉ mạnh về việc ghép thận và gan, nhưng ghép tim phổi thì BVTW Huế mới là đơn vị ghép hàng đầu Việt Nam, đứng đầu là GS.TS Bùi Đức Phú - ông là chuyên gia ghép tim phổi giỏi ở Việt Nam. Ngay sau khi được cung cấp và đánh giá thông tin về bệnh nhân hiến tạng đang theo dõi hiện tại, ngay lập tức các bác sĩ BVTW Huế đã có mặt tại BVCR lúc 0 giờ ngày 20/7 để phối hợp thực hiện việc nhận tạng.

Do không kịp thời gian nên mẫu máu của người đăng ký nhận tim - phổi được các y bác sĩ từ Huế mang theo chuyến bay vào TP HCM gửi đến BV Truyền máu Huyết học xét nghiệm gấp ngay trong đêm để tới 7 giờ sáng có kết quả. Nhưng trong khi hồi hộp chờ đợi kết quả xét nghiệm vì nếu máu của người cho và người nhận không hòa hợp với nhau thì việc ghép tạng và tim - phổi được hiến sẽ bị hủy bỏ, các bác sĩ của BVCR vẫn phải tính toán chi tiết việc lấy tạng rồi vận chuyển về Huế sao cho an toàn, kịp thời ghép cho người nhận.

Để đảm bảo thời gian và việc vận chuyển tạng bằng đường hàng không, trước đó Đơn vị Điều phối cùng BVTW Huế đã liên hệ nhờ sự hỗ trợ của nhiều cơ quan chức năng liên quan. Quy trình vận chuyển đặc biệt bộ phận cơ thể người cùng các phương tiện hỗ trợ trong chuyến bay từ TP.HCM đi Huế nhanh chóng được phê duyệt.

"Khi khối tim - phổi được lấy thành công và cho vào hộp đựng chuyên dụng, các bác sĩ chuyên gia của BVTW Huế nhanh chóng có mặt tại sân bay Tân Sơn Nhất và đáp chuyến bay đến Huế vượt thời gian dự kiến. Và cuộc ghép cho bệnh nhân suy cả hai bộ phận tim - phổi nhanh chóng được thực hiện đúng như dự định", TS.BS Dư Thị Ngọc Thu vui mừng thông báo.

Theo GS.TS Trần Ngọc Sinh, sau khi chết não, mô, tạng của bệnh nhân chỉ có thể được bảo quản trong thời gian rất ngắn, khoảng 3 - 4 tiếng, để được ghép nên các bác sĩ phải tính toán rất kỹ, chạy đua với thời gian để ghép cho bệnh nhân. Có thể nói, đây là lần đầu tiên tại Việt Nam, tạng hiến tặng được điều phối vận chuyển đi xa hơn 1.000 km để ghép cho người nhận.

Cần lắm những tấm lòng

Trước đó, ngày 18/6/2015, một bệnh nhân bị đột quỵ được chuyển đến BVCR điều trị. Dù các bác sĩ đã hết sức nỗ lực cứu chữa nhưng bệnh tình quá nặng, bệnh nhân đã ngưng tim. Sau khi nhận được thông báo từ khoa Nội thần kinh, Đơn vị Điều phối đã đến thăm hỏi, chia buồn đồng thời giải thích vận động gia đình hiến tạng để cứu giúp cho những bệnh nhân khác đang trong cơn nguy khốn vì suy tạng. Sau một ngày suy nghĩ, người thân của bệnh nhân này đã đồng ý hiến hai quả thận của bệnh nhân ngưng tim này.

Ngay lập tức, các xét nghiệm kiểm tra được tiến hành, bệnh viện nhanh chóng tìm ra hai bệnh nhân bị suy thận giai đoạn cuối có các chỉ số phù hợp với người hiến. Lần đầu tiên các bác sĩ tại BVCR đã thực hiện thành công kỹ thuật ghép thận từ người hiến ngưng tim. Gần một tháng sau ca ghép trên, sức khỏe của hai bệnh nhân may mắn nhận được thận từ người hiến đã hồi phục rất tốt. Hiện một bệnh nhân đã xuất viện, bệnh nhân còn lại là anh N.V.V. (45 tuổi, ngụ Long An) sức khỏe cũng tiến triển tốt, dự kiến sẽ xuất viện trong vài ngày tới.

Nói về tỷ lệ thành công của các ca ghép, GS.TS Trần Ngọc Sinh cho hay: "Đối với mô tạng của bệnh nhân chết não, tỷ lệ ghép thành công là 95%; còn mô, tạng bệnh nhân ngưng tim tỷ lệ ghép thành công chỉ 70%". PSG.TS Nguyễn Trường Sơn cũng cho biết, dù đây là hai trường hợp chưa đăng ký hiến mô, tạng đến khi vào BVCR nhưng khi các bác sĩ thuyết phục, gia đình đã đồng ý hiến tạng khi bị ngưng tim và chết não, có thể nói đây là một tín hiệu rất vui và đáng khích lệ.

Hiện còn rất nhiều bệnh nhân đang chờ được ghép tạng.

Đồng thời, đây cũng là lần đầu tiên ngành y tế phối hợp rất thành công trong việc điều phối, nhận và ghép triệt để nguồn mô tạng nhận được từ người hiến. Sự kết hợp nhịp nhàng giữa các bộ ngành liên quan đã đưa khối tim - phổi di chuyển một quãng đường dài từ TP HCM ra Huế để thực hiện nhiệm vụ cứu người mang đầy tính nhân văn.

"Trước đó, đã hơn 3 năm, kể từ sau ca ghép thận cho nghệ sĩ Minh Vương vẫn chưa có trường hợp chết não, ngưng tim nào đồng ý hiến mô, tạng, mặc dù ngày nào BVCR cũng có khá nhiều trường hợp chết não, ngưng tim. Đây có thể xem là một động thái tích cực, suy nghĩ của người dân đang dần được thay đổi. Điều này là một tín hiệu vui cho những bệnh nhân mắc bệnh nan y đang chờ ghép tạng...", PSG.TS Nguyễn Trường Sơn chia sẻ.

Tuy nhiên, cũng theo PSG.TS Nguyễn Trường Sơn, hiện nay Bảo hiểm y tế vẫn chưa chi trả cho người hiến tạng. Do đó, BVCR vẫn đang phải lo toàn bộ việc chi phí phẫu thuật để lấy tạng, mô và bảo vệ tạng mô của người cho.

"Chi phí cho việc lấy mô, tạng khá lớn. Ngay trong ngày 20/7, chúng tôi đã huy động một lực lượng hơn 30 y bác sĩ, kỹ thuật viên để thực hiện việc lấy các mô, tạng của bệnh nhân chết não hiến tặng. Ngoài ra, còn khá nhiều chi phí khác cho các trường hợp ghép tạng, mô như hồi sức, phẫu thuật cũng đều do bệnh viện tự kiếm nguồn kinh phí. Rất may, hiện nay BVCR đang có được một số nhà hảo tâm hỗ trợ.

Tuy nhiên về lâu dài, cần phải có Bảo hiểm y tế chi trả cho vấn đề này. Chúng tôi hy vọng sắp tới sẽ có chế độ chính sách cụ thể rõ ràng để quan tâm tới những gia đình có người hiến tạng và cả đội ngũ y bác sĩ. Đây là điều vô cùng cần thiết vì chúng ta không thể chỉ vinh danh về mặt tinh thần được", PSG.TS Nguyễn Trường Sơn nêu ý kiến.

"Vẫn biết rằng việc quyết định hiến tạng phủ trong lúc người thân đang hấp hối là điều vô cùng khó khăn, cần có thời gian suy nghĩ, hiểu biết, thông suốt. Tuy nhiên, có thể thấy, với những người chết hiến tạng như trên, cái chết của họ thực sự có ý nghĩa bởi một phần cơ thể của họ lẽ ra tan theo cát bụi thì lại có thể cứu được nhiều người", GS.TS Trần Ngọc Sinh nhấn mạnh.