Coi trọng tính khả thi một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đang thu hút sự quan tâm của dư luận bởi ý nghĩa rất quan trọng của nó trước yêu cầu của công cuộc đổi mới, chiến lược cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền và thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đặc biệt, không ít đại biểu Quốc hội, các nhà nghiên cứu luật pháp, cán bộ thực thi pháp luật hết sức quan tâm tới tính khả thi của những nội dung tại một số điều trong Bộ luật này.

Góp phần xây dựng Bộ luật đáp ứng yêu cầu đề ra, đảm bảo tính khả thi sau khi ban hành, chuyên mục “Trò chuyện Chủ nhật” tuần này dành cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuân, Phó trưởng ban Nghiên cứu, xây dựng và phổ biến pháp luật Hội Luật gia Việt Nam để sáng tỏ vấn đề nói trên.


Phóng viên (PV):

Thưa Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuân, ông có thể khái quát để bạn đọc hiểu rõ một số điểm mới trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) lần này?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuân: Trước yêu cầu của công cuộc đổi mới và hội nhập, cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền, đặc biệt là Bộ luật Tố tụng hình sự 2003 có nhiều điểm không còn phù hợp, yêu cầu nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, thì việc sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự là yêu cầu khách quan, cấp thiết. Có rất nhiều nội dung mới trong dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) được trình ra Quốc hội lần này. Tôi chỉ xin nêu một số nội dung mới cơ bản, bao gồm: Hoàn thiện các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự (Chương II); quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan tố tụng, tạo điều kiện để các cơ quan thực hiện tốt trách nhiệm luật định; Phân định thẩm quyền hành chính với thẩm quyền tư pháp; tăng quyền, tăng trách nhiệm cho điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán; đổi mới chế định chứng cứ và chứng minh; quy định chặt chẽ các biện pháp hạn chế quyền con người, quyền công dân; bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội và quyền bào chữa của người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo; những điểm mới trong bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử... và một số nội dung mới khác.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuân.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuân.

PV: Việc sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự lần này hướng tới mục tiêu cải cách mạnh mẽ thủ tục tố tụng tư pháp theo hướng dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch, chặt chẽ nhưng thuận tiện, bảo đảm sự tham gia và giám sát của nhân dân đối với hoạt động tư pháp… Tuy nhiên, một số nội dung sửa đổi điển hình như quy định bắt buộc ghi âm, ghi hình hoạt động hỏi cung bị can đã được một số đại biểu Quốc hội cho rằng chẳng những không tạo thuận lợi cho hoạt động tố tụng mà còn dẫn tới những hệ lụy không mong muốn và không phù hợp với thực tiễn. Quan điểm của ông về vấn đề này?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuân: Những sửa đổi cụ thể thì phải được nghiên cứu cẩn trọng, trước khi được phê duyệt, ban hành. Quan điểm quát triệt xuyên suốt là xây dựng pháp luật nói chung, Bộ luật Tố tụng hình sự nói riêng phải đảm bảo ngày càng hoàn thiện, có tính khả thi, tác động tích cực tới cuộc sống, nâng cao hiệu quả cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm hiện nay. Chúng ta hết sức tránh những quy định mà thực tế khó hoặc không thực hiện được sau khi luật ban hành. Hiện nay, trong quá trình làm luật, hướng chủ đạo được quan tâm là tinh thần Hiến pháp 2013, quyền con người, trong đó có quyền bào chữa…Tất cả những yêu cầu đó đều phải quan tâm, quát triệt, nhưng xây dựng các điều luật cụ thể như trong Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) thì phải đảm bảo dễ hiểu, dễ thực hiện, không làm oan sai đồng thời không để lọt tội phạm.

PV: Rất nhiều ý kiến thống nhất để “nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo” theo khoản 5, Điều 103 Hiến pháp năm 2013, cần thiết bổ sung quy định người tham gia tố tụng có quyền yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng thu thập tài liệu, đồ vật có liên quan đến vụ án, tạo điều kiện để họ tiếp cận với các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án. Tuy nhiên, không nên đặt vấn đề người tham gia tố tụng có quyền kiểm tra, đánh giá chứng cứ, vì quy định theo hướng này không phù hợp với nguyên tắc trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng. Mặt khác, nếu quy định người tham gia tố tụng cũng có quyền kiểm tra, đánh giá chứng cứ sẽ dẫn đến trùng giẫm, phức tạp cho hoạt động giải quyết vụ án hình sự. Ông có thể phân tích rõ hơn về ý kiến này?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuân: Người tham gia tố tụng có nhiều loại, với vai trò khác nhau, như: bị can, bị cáo, người bị tạm giữ, người bào chữa, người bị hại, người làm chứng, người giám định, phiên dịch… Họ có quyền đưa ra chứng cứ, còn đánh giá chứng cứ thuộc thẩm quyền của Hội đồng xét xử (người cuối cùng). Trong quá trình đánh giá chứng cứ, có thể người tham gia tố tụng thuộc về bên buộc tội (Viện Kiểm sát), có thể họ thuộc bên gỡ tội (luật sư, bị cáo), tòa án giữ vai trò trọng tài để xem xét các bên tranh tụng, khi có đủ căn cứ pháp lý thì quyết định bản án. Tuy nhiên, ở nước ta chưa quy định rõ thành bên buộc tội và bên gỡ tội.

PV: Trở lại khoản 6, Điều 188 của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) có nêu: “Việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải được ghi âm, ghi hình. Việc hỏi cung bị can tại địa điểm khác được ghi âm hoặc ghi hình theo yêu cầu của bị can, của cơ quan, người có thẩm quyền tố tụng; trường hợp do trở ngại khách quan mà không thể ghi âm, ghi hình được thì phải nêu rõ trong biên bản hỏi cung…”. Nhiều đại biểu Quốc hội nêu ý kiến đề nghị chỉ nên ghi âm, ghi hình trong trường hợp bị can phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, bị can kêu oan hoặc không nhận tội vì quy định đó chưa phù hợp với thực tiễn và điều kiện kinh tế-xã hội của nước ta hiện nay; còn quan điểm của ông?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuân: Đây là biện pháp cần thiết để tránh oan sai, lọt tội phạm, bảo vệ cán bộ thi hành tố tụng, nhiều nước người ta đã làm. Tuy nhiên, ngay trong quá trình xây dựng thành luật phải thận trọng nghiên cứu, khảo sát xem nếu quy định thành điều luật thì tác động đến cuộc sống như thế nào? Có tính khả thi trong thực tiễn không? Tôi cho rằng, không nhất thiết trường hợp nào cũng phải ghi âm, ghi hình trong hoạt động hỏi cung. Không phải cái gì nước ngoài làm thì mình cũng làm. Chẳng hạn, vấn đề chuyển đổi giới, dịch vụ nhạy cảm mà Quốc hội đang bàn thảo. Chúng ta đang có một tồn tại cần tránh, đó là xây dựng luật thì thuận, có kinh phí, nhưng đến khi triển khai luật trong cuộc sống thì gặp khó khăn, vì không chỉ thiếu kinh phí, mô hình tổ chức, con người, mà nhiều khó khăn bắt nguồn từ khi chúng ta xây dựng điều luật xa thực tế. Cho nên, quy định ghi âm, ghi hình hỏi cung bị can cũng vậy, phải xem xét kỹ, chỉ nên quy định loại tội phạm nào, trường hợp cụ thể nào bắt buộc phải ghi. Mặt khác, theo tôi được biết, các cơ sở giam giữ ở Việt Nam dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng còn nhiều khó khăn nên phải khảo sát cụ thể nhu cầu về máy móc, cán bộ kỹ thuật, kho chứa… Đặc biệt quan trọng là cơ chế ghi âm, ghi hình, sử dụng khai thác các băng đĩa ghi âm, ghi hình đó… Còn nếu để chống bức cung nhục hình, thì còn có nhiều biện pháp khác. Nếu quy định trong luật mà không áp dụng được trong thực tế, thì không có ý nghĩa, không đạt mục tiêu đề ra.

PV: Xin cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuân!

Khánh Chi (thực hiện)

Các tin khác

Những biện pháp phục vụ cộng đồng thay thế phạt tiền hay phạt tù phổ biến trên thế giới

Những biện pháp phục vụ cộng đồng thay thế phạt tiền hay phạt tù phổ biến trên thế giới

Biện pháp phục vụ cộng đồng hay còn gọi là hình phạt lao động công ích được áp dụng tại nhiều quốc gia trên thế giới, bao gồm các nước châu Âu, Hoa Kỳ, Canada, Vương quốc Anh và Úc. Đây được xem là một biện pháp hiệu quả giúp giảm tình trạng quá tải trong các nhà tù, hỗ trợ quá trình cải tạo và giảm tỷ lệ giam giữ, đồng thời cho phép người phạm tội có những đóng góp tích cực cho cộng đồng.

Củng cố “lá chắn” luật pháp quốc tế vững chắc để ngăn ngừa thảm họa xung đột toàn cầu

Củng cố “lá chắn” luật pháp quốc tế vững chắc để ngăn ngừa thảm họa xung đột toàn cầu

Thế giới đang chứng kiến một nghịch lý đầy lo âu của thời đại: trong khi toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế đã trở thành dòng chảy hiện hữu và hòa bình, hợp tác, phát triển là khát vọng chung của nhân loại, thì bức tranh địa chính trị toàn cầu lại phủ đầy những gam màu u ám của bất ổn, chia rẽ và xung đột vũ trang. Chưa bao giờ kể từ sau Chiến tranh Lạnh, nền hòa bình và an ninh thế giới lại đứng trước những thử thách sinh tử như hiện nay.

Đại đoàn kết từ nền tảng văn hóa – sức mạnh nội sinh để kiến tạo tương lai dân tộc

Đại đoàn kết từ nền tảng văn hóa – sức mạnh nội sinh để kiến tạo tương lai dân tộc

Tháng 11 năm 2026, lần đầu tiên Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 được kết nối với Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, hình thành Tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc, đúng dịp 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất và trong năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Sự kết nối ấy không đơn thuần là ghép hai ngày kỷ niệm. Nó đặt ra một vấn đề chiến lược: xây nền tảng văn hóa cho khối đại đoàn kết và chuyển hóa sức mạnh tinh thần ấy thành nguồn lực phát triển đất nước.

Khi mọi thứ đều có thể được dạy, ai dạy con người biết sống?

Khi mọi thứ đều có thể được dạy, ai dạy con người biết sống?

Trí tuệ nhân tạo có thể trả lời gần như mọi câu hỏi, nhưng không thể sống thay, lựa chọn thay và chịu trách nhiệm thay con người. Ngày Nhà giáo Việt Nam năm nay vì thế gợi ra một câu hỏi lớn hơn lời tri ân: điều gì làm nên giá trị không thể thay thế của người thầy, và xã hội cần làm gì để giữ được giá trị ấy?

Mạng xã hội: Một cú click, hai số phận

Mạng xã hội: Một cú click, hai số phận

Mạng xã hội ra đời như một phép màu của thời đại số nhất là khi nó kết nối con người, xóa nhòa khoảng cách địa lý, trao cho mỗi cá nhân một tiếng nói và sức lan tỏa chưa từng có. Chỉ với một chiếc điện thoại nhỏ bé, một người bình thường cũng có thể chạm đến hàng triệu trái tim, khởi xướng một phong trào, hay thay đổi số phận của một con người. Nhưng cũng chính nơi ấy, con người ta dễ dàng bộc lộ cả phần đẹp đẽ nhất lẫn phần tăm tối nhất của mình.

Hình thành khung pháp lý về an ninh dữ liệu

Tạo lập môi trường dữ liệu an toàn, phát triển kinh tế số bền vững

Trước những nguy cơ, thách thức ngày càng gia tăng đối với an ninh dữ liệu, việc xây dựng, ban hành Luật An ninh dữ liệu là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo vệ chủ quyền dữ liệu quốc gia, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số bền vững.

Di sản đạo học và khát vọng chấn hưng đất nước

Di sản đạo học và khát vọng chấn hưng đất nước

Những ngày tháng Mười một này, Thủ đô Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026). Nhưng một dấu mốc gần trọn thiên niên kỷ sẽ chỉ còn là con số nếu chúng ta dừng lại ở niềm tự hào.

Tiến tới xây dựng xã hội không có ma túy và tội phạm

Tiến tới xây dựng xã hội không có ma túy và tội phạm

Việc Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân, tiến tới xây dựng một xã hội không có ma túy, đẩy lùi tội phạm, bảo đảm kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển theo tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV.

Để an toàn phòng cháy, chữa cháy trở thành năng lực phát triển của xã hội

Để an toàn phòng cháy, chữa cháy trở thành năng lực phát triển của xã hội

Mười tháng năm 2026, cả nước xảy ra 2.477 vụ cháy, nổ, làm 89 người chết, 119 người bị thương; thiệt hại tài sản ước tính 713 tỷ đồng, gấp hơn 2,3 lần cùng kỳ năm trước. Những con số ấy nói lên một điều: phòng cháy, chữa cháy (PCCC) không còn là việc riêng của một ngành, mà là năng lực bảo vệ xã hội trước những rủi ro có thể cướp đi tính mạng con người và thành quả phát triển chỉ trong khoảnh khắc.

Người dân đang kỳ vọng gì nhất từ chính quyền địa phương 2 cấp?

Người dân đang kỳ vọng gì nhất từ chính quyền địa phương 2 cấp?

Sau 16 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thực tiễn cho thấy đây không chỉ là thay đổi về tổ chức bộ máy, mà là đổi mới phương thức quản lý, điều hành và phục vụ nhân dân. Mục tiêu không chỉ để giảm đầu mối, giảm tầng nấc hay tinh giản biên chế, mà là xây dựng một nền hành chính tinh gọn nhưng mạnh, phân cấp rõ, hiệu lực, hiệu quả, gần dân và sát thực tiễn hơn.

Nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính, giữ vững kỷ cương trong quản lý nhà nước

Nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính, giữ vững kỷ cương trong quản lý nhà nước

Thông điệp quan trọng nhất mà cơ quan soạn thảo muốn gửi tới người dân và cộng đồng doanh nghiệp thông qua lần sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính này là các hành vi vi phạm pháp luật phải được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh, chính xác, khách quan, công bằng để tạo môi trường ổn định, an toàn.

Đông đảo các đại biểu tham dự hội thảo.

Kỳ 1: “Lá chắn” pháp lý cho đô thị thông minh và hạ tầng chiến lược

Trước yêu cầu phát triển bứt phá của TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên số, các thách thức an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao và an toàn hạ tầng đô thị đang đặt ra nhiều bài toán hóc búa. Việc Quốc hội xem xét 5 Dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Hệ thống pháp lý đồng bộ này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo “lá chắn” bảo vệ hạ tầng chiến lược và không gian số, mà còn siết chặt quản lý địa bàn từ cơ sở, mang lại cuộc sống bình yên, an toàn cho hơn 14 triệu dân Thành phố mang tên Bác.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả bảo vệ các công trình trọng yếu

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả bảo vệ các công trình trọng yếu

Trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, việc xây dựng Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ các công trình trọng yếu, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới.

Hoàn thiện pháp luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ để xã hội an toàn hơn

Hoàn thiện pháp luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ để xã hội an toàn hơn

Bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản của nhân dân là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của quốc gia. Trong bối cảnh tội phạm, vi phạm pháp luật liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ diễn biến phức tạp, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quản lý, sử dụng các phương tiện nguy hiểm này có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Giữ lại những “mạch sống” xanh cho Thủ đô: Từ chủ trương “thuận thiên địa và hợp lòng dân”

Giữ lại những “mạch sống” xanh cho Thủ đô: Từ chủ trương “thuận thiên địa và hợp lòng dân”

Quá trình đô thị hóa “thần tốc” đang khoác lên Thủ đô Hà Nội một diện mạo mới, năng động, hiện đại, với những tòa nhà cao tầng, khu đô thị sang trọng, đường sá rộng đẹp, trung tâm thương mại và những công trình kiến trúc quy mô lớn. Tuy nhiên, đằng sau sự “hào nhoáng” là những “khoảng tối” bất ổn về sinh thái đô thị.

Thiết lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ hoạt động định danh, xác thực điện tử

Thiết lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ hoạt động định danh, xác thực điện tử

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, việc xây dựng, ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử là cần thiết, góp phần hoàn thiện hạ tầng pháp lý số, giải quyết những thách thức về an ninh mạng, đồng thời tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, giúp Việt Nam chủ động hội nhập và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.