Cơ hội khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran

Kể từ tháng 9/2022, các cuộc biểu tình quy mô lớn diễn ra ở Iran, 4 trong số những người tham gia đã bị tử hình và khi cựu Thứ trưởng Quốc phòng của nước này, ông Alireza Akbari, người mang cả quốc tịch Iran và Anh, bị treo cổ vì tội gián điệp, London đã tuyên bố xem xét lại quan điểm của mình đối với Thỏa thuận hạt nhân Iran.

Việc Mỹ đơn phương rút khỏi Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) năm 2018 đã đặt Iran vào tình thế khó khăn về kinh tế. Nền kinh tế nước này rơi vào suy thoái sâu. Xuất khẩu dầu mỏ giảm xuống 0,5 triệu thùng/ngày vào năm 2019, lạm phát tăng lên 48,8% vào năm 2018 và GDP giảm 6% vào năm 2018, 6,8% vào năm 2019. Suy thoái kinh tế còn trở nên trầm trọng hơn bởi đại dịch tấn công mạnh vào Iran, cướp đi sinh mạng của hàng trăm nghìn người.

Cơ hội khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran -0
Ban đầu chỉ là những cuộc biểu tình bức xúc vì cái chết của Mahsa, sau đó dần nhiễm màu sắc chính trị.

Ngoài ra, do giá xăng tăng gấp đôi vào tháng 11/2019, các cuộc biểu tình lớn, mặc dù diễn ra trong thời gian ngắn, đã lan rộng khắp đất nước, dẫn đến nhiều thương vong. Mỹ không chỉ khôi phục các lệnh trừng phạt cũ đối với nước Cộng hòa Hồi giáo này, mà còn áp đặt các biện pháp trừng phạt mới do đó làm gián đoạn tăng trưởng kinh tế và đẩy Iran vào suy thoái. Cùng với đó, tháng 1/2020, vụ ám sát tướng Qasem Soleimani, người đứng đầu Lực lượng đặc nhiệm Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được coi là ngòi nổ cho những làn sóng phẫn nộ và công kích của người dân Iran đối với những gì đang xảy ra.

“Bộ 3 châu Âu” gồm Anh, Đức và Pháp bắt đầu đàm phán với Iran vào năm 2003 và vai trò của Liên minh châu Âu với tư cách là điều phối viên của quá trình này trở nên quan trọng hơn khi thành phần những bên đối thoại của Iran tại bàn đàm phán được mở rộng vào năm 2005 thành 6, bao gồm Mỹ, Nga và Trung Quốc. Nhưng, chính sách ngoại giao của châu Âu chỉ tỏ ra hiệu quả khi Brussels phối hợp một cách hòa hợp với Washington.

Dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump, có sự bất hòa giữa các nước, “bộ 3 châu Âu” chỉ có thể bày tỏ lấy làm tiếc về việc Mỹ rút khỏi JCPOA (được ký kết vào năm 2015). Các đối tác châu Âu không thể khởi động một cơ chế thanh toán hiệu quả với Iran để giảm thiểu tác động của lệnh trừng phạt - họ quyết định đợi cho đến khi chính quyền Dân chủ trở lại Nhà Trắng và sau đó sẽ tiến hành đàm phán để khôi phục thỏa thuận hạt nhân. Tuy nhiên, bất chấp những cơ hội, trong 4 năm, chỉ có 1 hoạt động được thực hiện theo cơ chế INSTEX và vào đầu năm 2023 vừa rồi, cơ chế này lại bị đóng cửa.

Kể từ khi ông Joe Biden trở thành Tổng thống Mỹ vào tháng 1/2021, giọng điệu của Mỹ về Iran có phần dịu đi, với việc quan chức Mỹ đã nói về khả năng gỡ bỏ các lệnh trừng phạt và khôi phục thỏa thuận hạt nhân. Tuy nhiên, dù gọi quyết định rời bỏ JCPOA của chính quyền tiền nhiệm là một sai lầm to lớn, nhưng thực tế Tổng thống Joe Biden không có một động thái công khai có ý nghĩa nào đối với Iran.

Về phần mình, theo học thuyết “nhẫn nại chiến lược”, Iran đã tuân thủ thỏa thuận đầy đủ trong 1 năm để chờ đợi các biện pháp mang tính quyết định từ phía “bộ 3 châu Âu” nhưng kết quả đó lại không đạt được, chính vì vậy họ bắt đầu giảm nghĩa vụ của mình theo JCPOA. Dưới thời chính quyền Tổng thống Ebrahim Raisi, để đáp trả vụ ám sát nhà vật lý hạt nhân Móhen Fakhrizadeh, Quốc hội Iran đã thông qua luật về các hành động chiến lược nhằm gỡ bỏ lệnh trừng phạt, theo đó, cơ quan hành pháp phải tăng tốc độ phát triển của chương trình hạt nhân nếu Mỹ không thực hiện các biện pháp kịp thời để quay trở lại thỏa thuận. Iran không chỉ yêu cầu gỡ bỏ tất cả các biện pháp trừng phạt mà còn đòi bồi thường mọi thiệt hại tài chính do việc đình chỉ thỏa thuận, điều mà phương Tây từ chối đáp ứng. Tất nhiên, mục tiêu chính của Tehran là khôi phục JCPOA nhưng với sự đảm bảo thực thi từ hai phía chứ không chỉ đơn phương Iran.

Các cuộc đàm phán về khôi phục thỏa thuận hạt nhân diễn ra ngắt quãng từ tháng 4/2021 đến tháng 9/2022, nhưng gặp nhiều trở ngại. Mùa hè năm 2021, Iran đã đổi mới chính quyền và phải mất vài tháng, Tehran mới thành lập được nhóm đàm phán mới, bao gồm Thứ trưởng Ngoại giao Ali Bagheri và một nhóm chuyên gia từ Bộ Kinh tế, Tài chính và Ngân hàng Trung ương. Vào tháng 6 cùng năm, một vụ phá hoại đã xảy ra tại cơ sở lắp máy ly tâm ở Keredzh, làm phức tạp cuộc đối thoại kỹ thuật giữa Iran và IAEA về việc kiểm chứng bản chất hòa bình và đảm bảo tính minh bạch của chương trình hạt nhân Iran. Ngoài ra, IAEA, với sự hỗ trợ của Mỹ và nhóm “Bộ 3 châu Âu”, bắt đầu nhấn mạnh vào việc giải quyết sớm các vấn đề liên quan đến hoạt động hạt nhân của Iran cho đến năm 2023, trong khi Tehran nhấn mạnh rằng chủ đề này đã được đóng lại kể từ tháng 12/2015, từ khi IAEA thảo luận về báo cáo của Tổng Giám đốc IAEA với những đánh giá cuối cùng về vấn đề chương trình hạt nhân Iran gây tranh cãi.

Đến tháng 8/2022, một văn bản mới về thỏa thuận hạt nhân gần như đã được thống nhất. Theo ông Mikhail Ulyanov, Đại diện thường trực của Nga tại các tổ chức quốc tế ở Vienna, phái đoàn Iran đã tranh cãi về chỉ một vài dòng. Tuy nhiên, ngay sau đó, tháng 9/2022, những khó khăn mới xuất hiện do các cuộc biểu tình rầm rộ ở Iran, với lý do chính thức là cái chết của cô gái người Kurd Mahsa Amini bị cảnh sát buộc tội và bắt giữ chỉ vì đội khăn trùm đầu không đúng cách. Ban đầu chỉ là những cuộc biểu tình bức xúc vì cái chết của Mahsa, sau đó dần mang thêm màu sắc chính trị, với yêu sách loại bỏ chế độ Hồi giáo, dẫn đến các cuộc đụng độ đẫm máu khiến gần 500 người chết và 4 người bị xử tử. Chính quyền Iran đã cáo buộc Mỹ, Israel và Saudi Arabia kích động tình trạng bất ổn này.

Mặc dù các nước này cũng như đa phần các nước phương Tây đều bày tỏ thái độ công khai ủng hộ những người biểu tình, song trên thực tế, không có bằng chứng nào được đưa ra để kết luận có sự tham gia của những nước này đối với cuộc biểu tình cả. Giọt nước tràn ly chính là vụ Iran xét xử tử hình cựu Thứ trưởng Quốc phòng mang 2 quốc tịch nói trên, ngày 14/1/2023.

Huy Thông (Tổng hợp)

Các tin khác

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Colombia diễn ra vào ngày 21/6 cho kết quả ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella đã giành chiến thắng sít sao trước ứng viên cánh tả, tiếp nối làn sóng cực hữu thân Mỹ, ủng hộ Tổng thống Donald Trump giành quyền lãnh đạo tại khu vực được cho là “sân sau” của Mỹ.

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Cuộc đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran đang diễn ra trong thời hạn 60 ngày do hai bên ấn định tại bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tuần trước. Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục tấn công các mục tiêu ở Lebanon và không chịu rút quân đang gây khó khăn rất lớn cho đàm phán.

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Những cuộc điện thoại mời nhận quà tri ân, cơ hội đầu tư sinh lời, chương trình nâng cấp quyền lợi nghỉ dưỡng hay hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng tưởng chừng vô hại đã trở thành chiếc bẫy mất tiền. Đằng sau những văn phòng sang trọng, những bản hợp đồng được in ấn chuyên nghiệp và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn là cả một hệ thống doanh nghiệp được tổ chức bài bản nhằm dẫn dụ, thao túng tâm lý khách hàng để chiếm đoạt tài sản.

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Theo lời kể của những phụ nữ Afghanistan với nhật báo Shargh của Iran, Taliban đã siết chặt các quy định về trang phục đối với phụ nữ. Loại hijab thông thường che kín cơ thể và tóc hiện đã bị cấm; thay vào đó, phụ nữ chỉ được phép mặc trang phục burqa trùm kín cơ thể từ đầu đến chân, che cả khuôn mặt và chỉ để lại một lớp lưới nhỏ trước mắt để nhìn ra bên ngoài.

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Chỉ vài ngày sau chiến thắng áp đảo tại Makerfield, ông Andy Burnham đang trở thành tâm điểm của chính trường Anh. Trong bối cảnh Thủ tướng Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức sau nhiều tuần chịu sức ép từ nội bộ Công đảng, ngày càng nhiều tiếng nói xem ông Burnham là nhân vật có thể giúp đảng cầm quyền khôi phục niềm tin của cử tri và mở ra một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh.

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ với Iran sau hơn 100 ngày chiến tranh làm hàng nghìn người thiệt mạng và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Sau thỏa thuận, những gì sẽ triển khai thực hiện cũng quan trọng không kém, trong đó có việc Mỹ phải làm thế nào để kiềm chế được Israel.

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga từ ngày 17 đến 19/6/2026 tại Kazan, Nga diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với cả cấu trúc khu vực lẫn ngoại giao toàn cầu. Đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại và 8 năm quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao lần này mang đến cơ hội có một không hai để điều chỉnh lại hợp tác giữa hai bên.

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Những vụ bạo loạn liên quan đến người nhập cư tại Anh và Bắc Ireland một lần nữa cho thấy đây vẫn là chủ đề gây chia rẽ nhất tại châu Âu, bất chấp việc EU vừa triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới nhằm tìm lời giải triệt để cho bài toán gai góc này.

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Sau hơn 100 ngày xung đột với những đợt leo thang rồi xuống thang liên tiếp, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz. Phía sau các diễn biến ngoại giao dẫn đến kết quả đó, có một thực tế ít được nhắc đến nhưng là động lực quan trọng: kho dự trữ dầu của thế giới đang cạn với tốc độ chưa từng thấy.

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Trong bối cảnh liên tiếp xảy ra sự cố hạ tầng dưới biển tại Baltic, Phần Lan thử nghiệm hệ thống cảm biến âm học nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với cáp ngầm, cho thấy xu hướng chuyển sang phòng ngừa chủ động trong bảo vệ hạ tầng số then chốt.

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Hơn 2 tháng sau khi Mỹ và Iran chính thức bước vào đàm phán tìm kiếm giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc chiến, cho đến nay, hầu như mọi nỗ lực chưa mang lại kết quả khả quan nào, và các bên tiếp tục “vừa đánh vừa đàm” trên khắp các mặt trận.

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Bên trung gian hòa giải châu Âu có thể tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Nga và Ukraine, theo một số nhà phân tích, tuy nhiên thỏa thuận hòa bình bền vững khó có thể đạt được trừ khi 2 nước này cùng đi đến kết luận rằng chiến tranh tiếp diễn sẽ tốn kém hơn về mặt chiến lược và chính trị so với thỏa hiệp.

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Thất bại chưa từng có của Berlin trong cuộc đua giành ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây không phải một cú sẩy chân đơn thuần mà phản ánh uy tín đi xuống của Đức sau một giai đoạn theo đuổi chính sách đối ngoại cứng nhắc và cả sự phản kháng ngày càng mạnh mẽ từ phương Nam đối với trật tự thế giới do phương Tây định hình.

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Một đường dây săn bắt, giết mổ, mua bán voọc bạc ở Phú Quốc vừa bị Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh An Giang chủ công, phối hợp cùng các đơn vị đấu tranh, triệt phá. Nhiều đối tượng bị bắt giữ và những lời khai ban đầu đã hé lộ quy mô, tính chất của nạn mua bán động vật hoang dã, quý hiếm trên mạng xã hội...

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Với tinh thần quyết liệt và quyết tâm chính trị cao, tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động. Qua đó, gặt hái những kết quả đặc biệt xuất sắc trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tội phạm, bóc gỡ hàng loạt chuyên án lớn, giữ vững bình yên nơi địa đầu Tổ quốc.

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

Trong bối cảnh an ninh châu Âu tiếp tục biến động, các tín hiệu chính sách gần đây từ Mỹ về khả năng mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân tới một số quốc gia thành viên đang đưa Đông Âu trở thành trọng tâm trong cấu trúc răn đe của NATO.

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Nhật Bản vừa công bố kết quả điều tra cho thấy dân số nước này đã giảm hơn 3 triệu người chỉ trong vòng 5 năm - mức sụt giảm lớn nhất kể từ khi bắt đầu thống kê cách đây hơn một thế kỷ. Những con số mới nhất cho thấy cuộc khủng hoảng nhân khẩu học được cảnh báo trong nhiều thập niên qua không còn là nguy cơ, mà đã trở thành hiện thực với xứ sở Mặt trời mọc.

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Với đường biên giới dài, tiếp giáp nước bạn Campuchia, kết nối với mạng lưới giao thông thông suốt đến trung tâm kinh tế lớn của phía Nam là TP Hồ Chí Minh, nên Tây Ninh luôn được cánh đầu nậu chọn lựa làm địa bàn tuồn hàng lậu qua biên giới trước khi trung chuyển đến các địa phương khác tiêu thụ.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?