Cơ hội khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran

Kể từ tháng 9/2022, các cuộc biểu tình quy mô lớn diễn ra ở Iran, 4 trong số những người tham gia đã bị tử hình và khi cựu Thứ trưởng Quốc phòng của nước này, ông Alireza Akbari, người mang cả quốc tịch Iran và Anh, bị treo cổ vì tội gián điệp, London đã tuyên bố xem xét lại quan điểm của mình đối với Thỏa thuận hạt nhân Iran.

Việc Mỹ đơn phương rút khỏi Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) năm 2018 đã đặt Iran vào tình thế khó khăn về kinh tế. Nền kinh tế nước này rơi vào suy thoái sâu. Xuất khẩu dầu mỏ giảm xuống 0,5 triệu thùng/ngày vào năm 2019, lạm phát tăng lên 48,8% vào năm 2018 và GDP giảm 6% vào năm 2018, 6,8% vào năm 2019. Suy thoái kinh tế còn trở nên trầm trọng hơn bởi đại dịch tấn công mạnh vào Iran, cướp đi sinh mạng của hàng trăm nghìn người.

Cơ hội khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran -0
Ban đầu chỉ là những cuộc biểu tình bức xúc vì cái chết của Mahsa, sau đó dần nhiễm màu sắc chính trị.

Ngoài ra, do giá xăng tăng gấp đôi vào tháng 11/2019, các cuộc biểu tình lớn, mặc dù diễn ra trong thời gian ngắn, đã lan rộng khắp đất nước, dẫn đến nhiều thương vong. Mỹ không chỉ khôi phục các lệnh trừng phạt cũ đối với nước Cộng hòa Hồi giáo này, mà còn áp đặt các biện pháp trừng phạt mới do đó làm gián đoạn tăng trưởng kinh tế và đẩy Iran vào suy thoái. Cùng với đó, tháng 1/2020, vụ ám sát tướng Qasem Soleimani, người đứng đầu Lực lượng đặc nhiệm Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được coi là ngòi nổ cho những làn sóng phẫn nộ và công kích của người dân Iran đối với những gì đang xảy ra.

“Bộ 3 châu Âu” gồm Anh, Đức và Pháp bắt đầu đàm phán với Iran vào năm 2003 và vai trò của Liên minh châu Âu với tư cách là điều phối viên của quá trình này trở nên quan trọng hơn khi thành phần những bên đối thoại của Iran tại bàn đàm phán được mở rộng vào năm 2005 thành 6, bao gồm Mỹ, Nga và Trung Quốc. Nhưng, chính sách ngoại giao của châu Âu chỉ tỏ ra hiệu quả khi Brussels phối hợp một cách hòa hợp với Washington.

Dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump, có sự bất hòa giữa các nước, “bộ 3 châu Âu” chỉ có thể bày tỏ lấy làm tiếc về việc Mỹ rút khỏi JCPOA (được ký kết vào năm 2015). Các đối tác châu Âu không thể khởi động một cơ chế thanh toán hiệu quả với Iran để giảm thiểu tác động của lệnh trừng phạt - họ quyết định đợi cho đến khi chính quyền Dân chủ trở lại Nhà Trắng và sau đó sẽ tiến hành đàm phán để khôi phục thỏa thuận hạt nhân. Tuy nhiên, bất chấp những cơ hội, trong 4 năm, chỉ có 1 hoạt động được thực hiện theo cơ chế INSTEX và vào đầu năm 2023 vừa rồi, cơ chế này lại bị đóng cửa.

Kể từ khi ông Joe Biden trở thành Tổng thống Mỹ vào tháng 1/2021, giọng điệu của Mỹ về Iran có phần dịu đi, với việc quan chức Mỹ đã nói về khả năng gỡ bỏ các lệnh trừng phạt và khôi phục thỏa thuận hạt nhân. Tuy nhiên, dù gọi quyết định rời bỏ JCPOA của chính quyền tiền nhiệm là một sai lầm to lớn, nhưng thực tế Tổng thống Joe Biden không có một động thái công khai có ý nghĩa nào đối với Iran.

Về phần mình, theo học thuyết “nhẫn nại chiến lược”, Iran đã tuân thủ thỏa thuận đầy đủ trong 1 năm để chờ đợi các biện pháp mang tính quyết định từ phía “bộ 3 châu Âu” nhưng kết quả đó lại không đạt được, chính vì vậy họ bắt đầu giảm nghĩa vụ của mình theo JCPOA. Dưới thời chính quyền Tổng thống Ebrahim Raisi, để đáp trả vụ ám sát nhà vật lý hạt nhân Móhen Fakhrizadeh, Quốc hội Iran đã thông qua luật về các hành động chiến lược nhằm gỡ bỏ lệnh trừng phạt, theo đó, cơ quan hành pháp phải tăng tốc độ phát triển của chương trình hạt nhân nếu Mỹ không thực hiện các biện pháp kịp thời để quay trở lại thỏa thuận. Iran không chỉ yêu cầu gỡ bỏ tất cả các biện pháp trừng phạt mà còn đòi bồi thường mọi thiệt hại tài chính do việc đình chỉ thỏa thuận, điều mà phương Tây từ chối đáp ứng. Tất nhiên, mục tiêu chính của Tehran là khôi phục JCPOA nhưng với sự đảm bảo thực thi từ hai phía chứ không chỉ đơn phương Iran.

Các cuộc đàm phán về khôi phục thỏa thuận hạt nhân diễn ra ngắt quãng từ tháng 4/2021 đến tháng 9/2022, nhưng gặp nhiều trở ngại. Mùa hè năm 2021, Iran đã đổi mới chính quyền và phải mất vài tháng, Tehran mới thành lập được nhóm đàm phán mới, bao gồm Thứ trưởng Ngoại giao Ali Bagheri và một nhóm chuyên gia từ Bộ Kinh tế, Tài chính và Ngân hàng Trung ương. Vào tháng 6 cùng năm, một vụ phá hoại đã xảy ra tại cơ sở lắp máy ly tâm ở Keredzh, làm phức tạp cuộc đối thoại kỹ thuật giữa Iran và IAEA về việc kiểm chứng bản chất hòa bình và đảm bảo tính minh bạch của chương trình hạt nhân Iran. Ngoài ra, IAEA, với sự hỗ trợ của Mỹ và nhóm “Bộ 3 châu Âu”, bắt đầu nhấn mạnh vào việc giải quyết sớm các vấn đề liên quan đến hoạt động hạt nhân của Iran cho đến năm 2023, trong khi Tehran nhấn mạnh rằng chủ đề này đã được đóng lại kể từ tháng 12/2015, từ khi IAEA thảo luận về báo cáo của Tổng Giám đốc IAEA với những đánh giá cuối cùng về vấn đề chương trình hạt nhân Iran gây tranh cãi.

Đến tháng 8/2022, một văn bản mới về thỏa thuận hạt nhân gần như đã được thống nhất. Theo ông Mikhail Ulyanov, Đại diện thường trực của Nga tại các tổ chức quốc tế ở Vienna, phái đoàn Iran đã tranh cãi về chỉ một vài dòng. Tuy nhiên, ngay sau đó, tháng 9/2022, những khó khăn mới xuất hiện do các cuộc biểu tình rầm rộ ở Iran, với lý do chính thức là cái chết của cô gái người Kurd Mahsa Amini bị cảnh sát buộc tội và bắt giữ chỉ vì đội khăn trùm đầu không đúng cách. Ban đầu chỉ là những cuộc biểu tình bức xúc vì cái chết của Mahsa, sau đó dần mang thêm màu sắc chính trị, với yêu sách loại bỏ chế độ Hồi giáo, dẫn đến các cuộc đụng độ đẫm máu khiến gần 500 người chết và 4 người bị xử tử. Chính quyền Iran đã cáo buộc Mỹ, Israel và Saudi Arabia kích động tình trạng bất ổn này.

Mặc dù các nước này cũng như đa phần các nước phương Tây đều bày tỏ thái độ công khai ủng hộ những người biểu tình, song trên thực tế, không có bằng chứng nào được đưa ra để kết luận có sự tham gia của những nước này đối với cuộc biểu tình cả. Giọt nước tràn ly chính là vụ Iran xét xử tử hình cựu Thứ trưởng Quốc phòng mang 2 quốc tịch nói trên, ngày 14/1/2023.

Huy Thông (Tổng hợp)

Các tin khác

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chưa tìm được giải pháp hòa bình, eo biển Hormuz vẫn đang bị khóa chặt và tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đỏ liên tục bị lực lượng Houthi tấn công, thì việc mở ra tuyến hàng hải mới đi qua Bắc Cực trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Tây Ninh có vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, vừa có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu thuận lợi cho việc giao thương kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều khu công nghiệp phát triển mạnh thu hút hàng trăm ngàn người từ các tỉnh, thành khác và người nước ngoài đến lưu trú để sản xuất, kinh doanh. Lợi dụng điều này, các loại tội phạm về trật tự xã hội, sử dụng công nghệ cao, ma túy, cờ bạc, trộm cắp tài sản, “tín dụng đen”, xuất, nhập cảnh trái phép... hoạt động phức tạp.