Từ chuyện 1,6 triệu người tại lllinois (Mỹ) nhận được 650 triệu USD tiền bồi thường của Facebook:

Chúng ta đã làm gì với dữ liệu của chính mình?

Bạn đi dạo công viên cùng những người bạn thân thiết của mình. Bạn chụp một bức ảnh kỷ niệm rồi nhanh chóng đưa bức ảnh lên Facebook cá nhân. Lập tức, Facebook của những người này cũng được tag vào bức ảnh. Ồ! Tại sao Facebook tuyệt vời đến như thế? Bạn đã từng đặt ra câu hỏi như vậy phải không?

Câu trả lời rất đơn giản: tại vì Facebook có chức năng nhận diện gương mặt. Nghĩa là chỉ từ một gương mặt bất kỳ được tung lên nền tảng của mình, Facebook sẽ tìm ra ngay trang cá nhân với hàng loạt thông tin cá nhân - hồ sơ cá nhân của người có gương mặt đó. Nếu bạn đang nghĩ rằng đây là một chức năng thông minh với tính liên kết cá nhân tuyệt vời của Facebook thì 1,6 triệu người tại lllinois (Mỹ) không tin như thế. Họ lật ngược vấn đề: Tại sao Facebook lại tự cho mình cái quyền thu thập, lưu giữ hình ảnh khuôn mặt họ mà chưa có sự cho phép của họ? Và họ tin rằng trong trường hợp này Facebook đã xâm phạm nghiêm trọng vào quyền riêng tư của mình.

Ảnh: L.G

Ảnh: L.G

Cụ thể hơn,  đấy là quyền riêng tư thông tin sinh trắc học. Thế là họ tính chuyện đâm đơn kiện Facebook kể từ năm 2015. “Cùng với vị trí địa lý, dữ liệu sinh trắc học là một trong hai thông tin chính, sẽ quyết định quyền riêng tư của con người trong tương lai” - luật sư Jay Edelson, người đã đệ đơn vụ kiện phát biểu như vậy. Thoạt tiên, Facebook khăng khăng cho rằng đây là những lý do kiện tụng thiếu cơ sở. Nhưng, đến tháng 1-2020, Facebook đã phải đề xuất một khoản đền bù lên tới 550 triệu USD nhằm giải quyết mọi tranh chấp. Bạn nghĩ gì về con số đền bù này? Vậy là Facebook đã phải xuống nước, và 1,6 triệu người trong vụ kiến tập thể đã đạt được chiến thắng sau cùng? Câu chuyện sẽ kết thúc ở đây?

Không! Thẩm phán James Donato của Tòa án quận Bắc California sau khi cân nhắc mọi khía cạnh cho rằng con số này là chưa hợp lý. Gần một năm sau, ngày 26-2-2021 vị thẩm phán này tuyên bố thỏa thuận cuối cùng của Facebook với 1,6 triệu người lllinois là 650 triệu USD. Và như thế tất cả những người yêu cầu bồi thường sẽ nhận được ít nhất 345 USD/người. Người phát ngôn Facebook tuyên bố: “Chúng tôi sẵn sàng đạt thỏa thuận đền bù để chấm dứt vấn đề này, vì lợi ích tốt nhất của cộng đồng và cổ đông của chúng tôi”.

Cũng chính từ vụ kiện tụng có màu sắc như một “tiền lệ” này, Facebook đã đặt chức năng nhận diện khuôn mặt người dùng ở chế độ “tắt”, đồng thời xóa tất cả dữ liệu khuôn mặt mình đã thu thập trước đây. Có nghĩa là từ giờ trở đi, ai thích sử dụng chức năng này sẽ phải chủ động chọn từ “tắt” sang “bật”. Câu chuyện kết lại ở đây nhưng chắc chắn nó sẽ khiến bạn băn khoăn về mối quan hệ giữa những điều Facebook tự động làm với tất cả những gì thuộc về phạm trù tự do cá nhân của bạn.

Tháng 4-2018, trong phiên điều trần trước Thượng viện Mỹ, nhà sáng lập Facebook, Mark Zuckerberg phải đứng trước câu hỏi trực diện và hóc búa của Thượng nghị sĩ Deb Fischer: “Facebook đã lưu trữ bao nhiêu dữ liệu rồi? Có phải đã lưu trữ tất cả những thông tin chúng tôi nhấp vào phải không? Nó còn bị lưu trữ ở đâu khác nữa không?”.

Câu trả lời của Mark: “Đúng! Chúng tôi lưu trữ thông tin người dùng từ mỗi cú click chuột”. Điều này có nghĩa, khi bạn nhấn nút “like” vào một status, chẳng hạn như vậy - Facebook sẽ lưu trữ cái like đó. Điều này cũng có nghĩa sau khi phân tích khoảng chục cái like của bạn, thuật toán Facebook hoàn toàn có thể nhận diện quan điểm chính trị của bạn - nếu bạn hay “like” những vấn đề chính trị. Đấy đơn thuần chỉ là những nút “like”, nút “share” - tức là những công cụ cho phép thuật toán Facebook nhận diện bạn một cách gián tiếp.

Còn với những comment, những status của chính bạn, quá trình lưu trữ của Facebook sẽ giúp nền tảng này “đọc vị” con người bạn rõ hơn bạn “đọc vị” mình. Vậy thì, bạn đang dùng Facebook miễn phí, hay chính Facebook mới “dùng” bạn miễn phí? “Ngay cả khi người dùng không đăng nhập mạng xã hội, chúng tôi vẫn theo dõi một số thông tin như việc truy cập vào bao nhiêu website. Bởi đây là một phần trong số những biện pháp bảo mật” - vẫn là Mark Zuckerberg thừa nhận trong phiên điều trần thứ hai ở Quốc hội Mỹ năm 2018.

Những năm gần đây, thi thoảng chúng ta lại thấy xuất hiện những ứng dụng đầy tính mời gọi của một bên thứ ba nào đó trên nền tảng Facebook, ví dụ như: “10 năm nữa trông bạn sẽ ra sao?”. Chắc chắn là bạn tò mò về tương lai của mình, ít nhất là ở phương diện hình thức. Bạn sẽ giải quyết nỗi tò mò đó bằng cách đưa ngay bức ảnh cá nhân của mình vào ứng dụng này. Rồi bạn sẽ khoái chí với hình ảnh mình 10 năm nữa mà ứng dụng đáp trả cho bạn.

Ồ, hóa ra 10 năm nữa mình như thế này đây - bạn trầm trồ xuýt xoa! Trong cơn chếnh choáng cảm xúc, bạn quên mất rằng, với việc tự nguyện tham gia ứng dụng này, bạn cũng đồng thời tự nguyện khai báo hình ảnh mình cho một trung tâm lưu trữ nào đó. Và cái trung tâm lưu trữ đó làm gì với một tập hợp hình ảnh đó, chỉ... ông trời mới biết! Mà tất cả những điều này là tự nguyện - bạn “giao nộp” hình ảnh của mình một cách tự nguyện, chứ không phải bị Facebook tự động lưu trữ giống như trong vụ kiện tụng của 1,6 triệu người lllinois đâu nhé.

Từ một gương mặt bất kỳ, Facebook sẽ tìm ra ngay trang cá nhân với hàng loạt thông tin cá nhân - hồ sơ cá nhân của người có gương mặt đó. Ảnh: L.G

Từ một gương mặt bất kỳ, Facebook sẽ tìm ra ngay trang cá nhân với hàng loạt thông tin cá nhân - hồ sơ cá nhân của người có gương mặt đó. Ảnh: L.G

Bây giờ, chúng ta sẽ bàn tới một vấn đề lớn hơn: bạn ý thức như thế nào về quyền riêng tư cá nhân trong thời đại 4.0? Bạn có vô tình xâm phạm quyền riêng tư của người khác và cũng vô tình để một cá nhân/tổ chức hay một nền tảng công nghệ nào đó xâm phạm quyền riêng tư của chính mình hay không?

Khi dịch bệnh COVID-19 xuất hiện ở Việt Nam, chúng ta thấy rất rõ hiện tượng: không ít người đã vô tư chia sẻ thông tin cá nhân của người bệnh, của F1, F2 hoặc những đối tượng mình cho là F1, F2. Họ nghĩ như vậy là chung tay cùng cộng đồng phòng, chống dịch. Nhưng thứ nhất, họ đã xác minh chắc chắn đấy là người mắc bệnh hoặc chắc chắn đấy là F1, F2 chưa? Thứ hai, nếu đã xác minh chắc chắn thì họ đã hỏi ý kiến trước khi chia sẻ thông tin đời tư của những người này hay chưa? Việc chia sẻ nhầm hoặc chia sẻ mà không được sự đồng ý chính là biểu hiện xâm phạm nghiêm trọng đến quyền riêng tư của người khác.

Hiện nay các cơ quan chức năng Việt Nam đã phát hiện tới hơn 60 tổ chức cá nhân liên quan đến hoạt động mua bán, sử dụng trái phép thông tin, dữ liệu cá nhân trên không gian mạng. Các gói dữ liệu thậm chí đã được mua bán trong thời gian dài, có cả những cam kết về độ chính xác, cập nhật dữ liệu, trích xuất dữ liệu theo yêu cầu của người mua. Vậy nên mới có chuyện hàng loạt nhãn hàng nào đó lao vào chào mời bạn, hàng loạt những cú Alo tiếp thị nào đó thi nhau “tra tấn” bạn. Mà những màn “chào mời - “tra tấn” này lại “đọc” trúng con người bạn. Họ biết bạn khoảng bao nhiêu tuổi, có mức thu nhập trung bình khoảng bao nhiêu tiền, thuộc phân khúc nào trong tệp khách hàng tiềm năng của họ.

Ở một thời đại mà thông tin - dữ liệu cá nhân là một nguồn tài nguyên thì việc các cá nhân/tổ chức bằng một cách nào đó thu thập, xử lý và xâm phạm nguồn tài nguyên đó là điều tất yếu. Dự thảo nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã được Bộ Công an đưa ra, trong đó đề xuất mức phạt lên tới 100 triệu đồng với những hành vi chuyển dữ liệu cá nhân trái phép qua biên giới; 80 triệu đồng với những hành vi tiết lộ tên, năm sinh, số điện thoại người khác một cách trái phép...

Có nghĩa là chúng ta sẽ bảo vệ quyền riêng tư cá nhân, đặc biệt là quyền riêng tư trên không gian mạng bằng hệ thống luật pháp đã có và sẽ có. Nhưng, đây không chỉ là câu chuyện của luật pháp mà còn liên quan mật thiết đến sự tỉnh táo của mỗi cá nhân khi tham gia những mạng lưới kết nối toàn cầu với rất nhiều chức năng, công cụ tinh vi, biến ảo. Không vô tình xâm phạm đến dữ liệu cá nhân của người khác, và cũng không dại dột tình nguyện “nộp” dữ liệu cá nhân của mình cho người khác - đấy là điều mà những công dân thời 4.0 phải nhìn nhận tỉnh táo.

Câu chuyện 1,6 triệu người lllinois nhận được 650 triệu USD tiền bồi thường của Facebook, hơn lúc nào hết, đã nhắc nhở chúng ta điều này!

Phan Mỹ Chí

Các tin khác

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa là loài vật gần gũi trong cuộc sống người Việt từ lâu, không chỉ dùng để kéo xe mà còn là phương tiện nghi lễ, giao thông và đánh trận, do đó, nó cũng được xuất hiện khá nhiều trong hình luật thời xưa.

Tản mạn Thần Bạch Mã

Tản mạn Thần Bạch Mã

Thần Bạch Mã là vị thần hiện được thờ cúng tại đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm, Hà Nội. Từ thời Lý, đó là ngôi đền trấn phía Đông, tương ứng với đền Quán Thánh trấn phía Bắc, đền Kim Liên trấn phía Nam và đền Voi Phục trấn phía Tây thành Thăng Long.