Chơi hụi bằng... niềm tin

Biến tướng từ một hình thức tiết kiệm vốn

Chơi hụi là một hình thức góp tiền khá phổ biến tại nhiều địa phương trên cả nước, dựa trên thỏa thuận về số thành viên, mức tiền đóng, thời gian khui và lợi nhuận tăng dần qua các chu kỳ hốt hụi. Về bản chất, chơi hụi không phải là vi phạm, bởi nếu thật sự hoạt động đúng quy định, thì đây là hình thức tiết kiệm sinh lãi suất. Khi cần vốn để chi tiêu, kinh doanh, có thể hốt hụi để xoay xở, việc đóng tiền hụi hằng tháng với một ít lãi suất cũng không quá khó.

Một số người dân có đồng vốn nhàn rỗi, không có nhu cầu kinh doanh, thường tham gia chơi hụi để đồng tiền sinh lãi, khi cần có thể rút vốn nhanh; ngược lại, một số trường hợp đời sống khó khăn tìm đến hụi như một hình thức tiết kiệm để vay vốn cải thiện đời sống của mình. Còn về chủ hụi thì được nhận tiền hoa hồng xem như một hình thức trả công khi đứng ra tổ chức dây hụi, mở các kỳ khui hụi, thu gom tiền hụi và chịu trách nhiệm trước các hụi viên. Đây là một loại hình giao dịch không mới, đã được hình thành theo thói quen lâu đời trong đời sống người dân ở khắp mọi miền đất nước.

Thượng tá Trương Thị Thanh Sử, Phó Chánh Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT), Công an Cà Mau cho biết: “Việc chơi hụi đã được pháp luật cụ thể hóa bằng những văn bản quy định chi tiết. Tuy nhiên, trên thực tế, việc chơi hụi ngày nay có quá nhiều biến tướng, với nhiều nguy cơ tiềm ẩn vỡ hụi, giật hụi. Một số đối tượng lợi dụng việc chơi hụi để cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, huy động vốn trái pháp luật... khiến nhiều hụi viên trắng tay, thậm chí lâm vào cảnh nợ nần chồng chất. Mặc dù cơ quan chức năng liên tục tuyên truyền, cảnh báo, song thời gian qua, trên địa bàn tỉnh Cà Mau, nhất là tại các vùng nông thôn vẫn còn xảy ra nhiều vụ vỡ hụi với số tiền bị chiếm đoạt lên tới hàng chục tỷ đồng”. “Chơi hụi - vỡ hụi”, điệp khúc này lặp đi lặp lại nhưng vẫn không ít người mắc phải, mà nguyên nhân chủ yếu là do các hụi viên tham gia chơi hụi bằng... niềm tin.

Đa phần những người tham gia chơi hụi thường quen biết nhau, sinh sống cùng địa phương nên chỉ dựa vào lời nói, niềm tin đối với chủ hụi, không tìm hiểu các dây hụi, thành viên tham gia, thậm chí không trực tiếp khui hụi, việc gom và giao hụi đều do chủ hụi thực hiện. Những việc này vô tình tạo sơ hở cho các chủ hụi thực hiện hành vi gian dối, lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Trên thực tế, từ đầu năm 2025 đến nay, Công an tỉnh Cà Mau đã tiếp nhận 12 tin báo tội phạm, vi phạm pháp luật liên quan đến chơi hụi, ước tính thiệt hại tài sản hàng chục tỷ đồng. Cơ quan CSĐT đã khởi tố 35 vụ, 17 bị can; đề nghị truy tố 8 vụ, 8 bị can; hiện đang tiếp tục điều tra, làm rõ 27 vụ, 9 bị can.

Điển hình, ngày 16/10, cơ quan CSĐT Công an tỉnh Cà Mau tống đạt quyết định khởi tố bị can, bắt tạm giam đối với Phạm Bé Em (sinh năm 1978, ngụ xã Khánh Hưng, tỉnh Cà Mau) để điều tra, xử lý về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Theo hồ sơ của Cơ quan công an, trong thời gian làm chủ hụi, khoảng tháng 7/2023, Bé Em bị mất cân đối tài chính, không còn khả năng chung tiền hụi nên đã lợi dụng việc hụi viên không đi khui hụi đầy đủ, các hụi viên không quen biết nhau, để thực hiện hành vi gian dối, tự ý hốt 50 chân hụi ở 12 dây hụi, qua đó chiếm đoạt số tiền hơn 2 tỷ đồng.

Trước đó, ngày 9/8/2025, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Cà Mau đã khởi tố bị can, bắt tạm giam Trần Mỹ Tiên (sinh năm 1984, ngụ xã Trí Phải, tỉnh Cà Mau) về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Từ năm 2005, Tiên đứng ra làm chủ hụi, thu hút nhiều người dân trên địa bàn xã Trí Phải tham gia. Đến tháng 2/2023, dù đã mất cân đối tài chính, Tiên tiếp tục duy trì việc làm chủ hụi. Lợi dụng việc các hụi viên không trực tiếp giám sát quá trình bỏ thăm hốt hụi, Tiên gian dối, tự ý lấy tên hụi viên bỏ thăm, hốt khống 9 dây với 103 chân hụi, qua đó chiếm đoạt hơn 8 tỷ đồng...

Từ hình thức chơi hụi truyền thống, hiện nay, với việc tham gia mạng xã hội rộng rãi, nhiều người dân bắt đầu tiếp xúc với hình thức chơi hụi trực tuyến hay còn gọi là “hụi online”. Từ những nhóm chơi hụi nhỏ đến những nhóm hàng chục, hàng trăm thành viên, nơi mà hầu hết người chơi đều không quen biết nhau, thậm chí còn không biết chủ hụi ngoài đời thực. Họ chỉ biết chủ hụi thông qua các tài khoản mạng xã hội Facebook, Zalo, mọi hình thức giao dịch, thanh toán thông qua tài khoản ngân hàng và đương nhiên mức độ an toàn chỉ được kiểm chứng bằng... niềm tin.

Những bản án nghiêm minh

Những kẻ lừa đảo chắc chắn sẽ chịu chế tài nghiêm minh của luật pháp, song đây cũng là lời cảnh tỉnh cho tất cả người dân, nhất là những người đang tham gia chơi hụi chỉ bằng niềm tin và những chủ hụi có ý định “hô biến” tiền tích cóp của người khác vào túi mình. Mới đây, kết thúc phiên tòa xét xử sơ thẩm ngày 25/9/2025, bị cáo Võ Thị Diệu (sinh năm 1974, ngụ xã Vĩnh Thanh, tỉnh Cà Mau) bị TAND tỉnh Cà Mau tuyên phạt 15 năm tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Theo cáo trạng, năm 2012, Diệu đứng ra làm chủ hụi, mời gọi nhiều người tham gia để hưởng tiền hoa hồng. Diệu mở nhiều dây hụi tháng (1 kỳ/tháng) và hụi mùa (3 kỳ/năm). Trong thời gian làm chủ hụi, Diệu sử dụng tiền đóng hụi của hụi viên vào mục đích cá nhân dẫn đến mất cân đối. Để có tiền trả cho hụi viên, Diệu dùng nhiều thủ đoạn gian dối bằng cách lấy tên khống tham gia chơi hụi để hốt hụi, mạo danh hụi viên hốt hụi để chiếm đoạt tiền, hay đưa ra thông tin gian dối để bán hụi khống. Đến khi không thể “lấy đầu này, lấp đầu kia” được, Diệu tuyên bố vỡ hụi. Thời điểm này, Diệu còn nợ tiền của hàng chục hụi viên trong 19 dây hụi với tổng số tiền hơn 2,5 tỷ đồng...

Có thể thấy, dù các thủ đoạn mà chủ hụi sử dụng để chiếm đoạt tiền hụi viên là không mới, thậm chí nhiều vụ án đã đưa ra xét xử nghiêm minh để cảnh báo chung cho toàn xã hội, nhưng vẫn không ít người dân “sập bẫy” khi tham gia các dây hụi mà ở đó chỉ được giao ước bằng niềm tin. Cách đây hơn 1 năm, kết thúc phiên tòa xét xử sơ thẩm bị cáo Nguyễn Xuân Thảo (sinh năm 1981, ngụ xã Gành Hào, tỉnh Cà Mau) vào ngày 16/5/2024 đã khiến không ít người dân bàng hoàng. Không phải bởi bản án tù chung thân về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” mà TAND tỉnh tuyên phạt, mà bất ngờ bởi số tiền bị cáo chiếm đoạt lên tới 37 tỷ đồng chỉ trong 1 năm tung chiêu lừa đảo.

Theo cáo trạng, Thảo bắt đầu làm chủ hụi trên địa bàn xã Gành Hào từ năm 2007. Đến năm 2021, do không có tiền chung chi tiền hụi, Thảo lợi dụng việc các hụi viên có điều kiện kinh tế, thường tham gia nuôi hụi để hưởng tiền lãi, không yêu cầu cung cấp danh sách hụi viên, không quan tâm đến việc ai chơi cùng dây và ai đã hốt hụi để chiếm đoạt tài sản. Qua tìm hiểu từ các bị hại tham dự phiên tòa, khi họ tham gia chơi hụi, được Thảo cấp cho 1 sổ tay nhỏ, trong đó ghi dây hụi, số tiền hụi viên tham gia, ngày mở, số kỳ khui hụi. Mỗi lần đóng tiền hoặc hốt hụi, Thảo sẽ ký xác nhận số tiền hụi viên góp hoặc hốt hụi rồi đưa lại cho hụi viên giữ. Số tiền hụi viên tham gia trong cùng dây hụi không giống nhau (thấp nhất là 3 triệu đồng/phần; cao nhất là 300 triệu/phần).

Đặc biệt, các hụi viên đều không biết số tiền tham gia của các người khác và Thảo không tổ chức khui hụi mà theo hình thức “hụi dặn” (tức hụi viên nào có nhu cầu hốt hụi thì dặn Thảo số tiền chứ không trực tiếp đến khui hụi). Với thủ đoạn này, Thảo gian dối thông tin hốt hụi, qua đó chiếm đoạt hơn 37 tỷ đồng của 45 hụi viên.

Siết chặt hành lang pháp lý trong xử lý vi phạm về hụi

Trên thực tế, việc chơi hụi đã được quy định cụ thể, chi tiết tại nhiều văn bản pháp luật có liên quan, trong đó có Nghị định số 19 của Chính phủ quy định về họ, hụi, biêu, phường. Theo Nghị định số 19, về hình thức thỏa thuận, chủ hụi và hụi viên phải thỏa thuận bằng văn bản có công chứng và phải thông báo cho các thành viên về nơi cư trú mới trong trường hợp có sự thay đổi. Về trách nhiệm của chủ hụi, phải thông báo đầy đủ về số lượng dây hụi, phần hụi, kỳ mở hụi và số lượng thành viên của từng dây hụi mà mình đang làm chủ; có trách nhiệm giao các phần tiền hụi cho thành viên hốt hụi tại mỗi kỳ mở hụi; phải lập giấy biên nhận cho thành viên khi góp hụi, hốt hụi, nhận lãi, trả lãi... Nếu vi phạm các quy định trên, có thể bị phạt tiền từ 2 đến 5 triệu đồng. Ngoài ra, khi mở từ 2 dây hụi trở lên hoặc 1 dây hụi mà giá trị của một lần khui từ 100 triệu đồng trở lên thì bắt buộc chủ hụi phải thông báo bằng văn bản đến UBND cấp xã nơi cư trú nắm, nếu không thực hiện sẽ bị xử phạt hành chính từ 5 đến 10 triệu đồng.

Ngoài ra, chủ hụi phải tuân thủ về lãi suất, nguyên tắc về việc tổ chức các dây hụi không vượt quá 20%/năm của tổng giá trị các phần hụi phải góp trừ đi giá trị các phần hụi đã góp trên thời gian còn lại của dây hụi. Tuy nhiên, rủi ro phát sinh tranh chấp do hụi viên chậm đóng tiền, bị giật hụi, vỡ hụi... là khó tránh khỏi. Trường hợp có tranh chấp về hụi, chủ hụi và hụi viên có thể giải quyết bằng thương lượng, hòa giải hoặc yêu cầu tòa án giải quyết theo quy định pháp luật. Bên cạnh đó, chủ hụi và hụi viên có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính đối với các hành vi cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, huy động vốn trái pháp luật hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác khi tham gia quan hệ về hụi với mức phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng.

“Những hành vi vi phạm về hụi nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm sẽ bị cơ quan chức năng truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời, người vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là nộp lại số lợi nhuận bất hợp pháp có được do lợi dụng việc tổ chức hụi để cho vay lãi nặng hoặc tổ chức hụi để huy động vốn trái pháp luật. Việc áp dụng các quy định về xử phạt vi phạm hành chính, xử lý hình sự liên quan đến hoạt động chơi hụi, đã góp phần xây dựng hành lang pháp lý trong phòng ngừa, kéo giảm tội phạm, vi phạm pháp luật về hụi, hạn chế tối đa tình trạng vỡ hụi tại địa phương”, Thượng tá Trương Thị Thanh Sử cho biết thêm.

Để nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật trong lĩnh vực hụi trên địa bàn, Công an tỉnh Cà Mau chỉ đạo công an các xã, phường thống kê thông tin người dân làm chủ hụi, tham gia chơi hụi trên địa bàn; vận động những chủ hụi thực hiện thông báo khi tổ chức dây hụi theo đúng quy định; xử lý nghiêm các trường hợp không chấp hành theo quy định. Đồng thời, khi có vụ việc vỡ hụi xảy ra, phải khẩn trương lập danh sách, thống kê số lượng hụi viên tham gia; phân loại, xác định tính chất, mức độ vi phạm; hướng dẫn người dân liên hệ các cơ quan có thẩm quyền để thụ lý, giải quyết. Tăng cường phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến sâu rộng các quy định pháp luật về hụi đến đông đảo người dân, tập trung vào đối tượng là chủ hụi, hụi viên, tiểu thương, người buôn bán tại các chợ, các địa điểm tập trung buôn bán hàng hóa, lao động nông thôn...

Bên cạnh đó, công an các xã, phường cũng nhân rộng mô hình “Nhóm tự quản lý hụi trong nhân dân bằng ứng dụng Zalo” theo hình thức mô hình tự quản. Đây là mô hình do Văn phòng Cơ quan CSĐT Công an tỉnh thành lập thí điểm tại phường Láng Tròn vào tháng 4/2022. Mô hình được thành lập bằng chức năng “Tạo nhóm” trên ứng dụng Zalo, sau đó chủ hụi sẽ kết nạp các hụi viên đang tham gia trong dây hụi vào nhóm để thông báo các thông tin có liên quan đến dây hụi như: Ngày mở hụi, số lượng thành viên, thông tin của hụi viên, người hốt hụi, số tiền bỏ hụi mỗi kỳ hốt... qua đó giúp các hụi viên kiểm tra, theo dõi thông tin, tình hình diễn biến dây hụi nhằm phòng ngừa, hạn chế thấp nhất việc lợi dụng tổ chức hụi để lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Với những hiệu quả mang lại, đến nay, mô hình này đã được nhân rộng ở 16 xã, phường trên địa bàn tỉnh Cà Mau, góp phần phòng ngừa hiệu quả tội phạm và vi phạm pháp luật trong lĩnh vực hụi. Song, với những rủi ro mang lại từ việc chơi hụi, người dân vẫn nên thận trọng trong việc lựa chọn tham gia các dây hụi, cần tìm hiểu kỹ về chủ hụi, nắm vững các quy định của pháp luật liên quan đến chơi hụi, vừa để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của mình, vừa phòng tránh rủi ro, cũng như những vi phạm pháp luật trong quá trình chơi hụi. Từ một hình thức góp vốn để hỗ trợ lẫn nhau, nay lại ngày một biến tướng với những rủi ro và hệ lụy đau lòng. Phải chăng, đã đến lúc mỗi người dân nên tự cảnh giác và trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đừng chỉ chơi hụi bằng... niềm tin.