Che bớt ánh Mặt Trời, cứu Trái đất?

Tỷ phú người Mỹ Bill Gates muốn xịt hàng triệu tấn bụi vào tầng bình lưu để ngăn chặn tình trạng ấm lên toàn cầu. Tuy nhiên, một số người cho rằng làm như vậy có thể kích hoạt một thảm họa khác.

Kế hoạch tham vọng

Kế hoạch nghe có vẻ như bước ra từ phim khoa học viễn tưởng, nhưng có thể trở thành hiện thực trong vòng 10 năm nữa. Theo kế hoạch, hàng ngày, hơn 800 máy bay khổng lồ sẽ chở hàng triệu tấn bụi phấn lên độ cao hơn 19km so với bề mặt Trái Đất và sau đó rắc xuống tầng bình lưu.

Về mặt lý thuyết, bụi trong không khí sẽ tạo ra một cái ô khổng lồ, phản chiếu một số tia nắng và nhiệt từ Mặt Trời vào vũ trụ, làm mờ những tia nắng và giảm độ nóng xuyên qua lớp bụi. Do đó, nó có thể bảo vệ Trái Đất khỏi sự tàn khốc ngày càng tồi tệ của tình trạng ấm lên toàn cầu.

Đây không phải là một kế hoạch lập dị của một nhà sáng chế tại gia. Dự án này đang được tỷ phú và sáng lập viên Microsoft Bill Gates tài trợ dựa trên ý tưởng tiên phong của các nhà khoa học Đại học Harvard.

Trong thực tế, kế hoạch này đã tiến triển nhanh tới mức các thí nghiệm che bầu trời ban đầu được dự định thực hiện cách đây vài tháng. Thử nghiệm đầu tiên trị giá 3 triệu USD có tên là Thử nghiệm Nhiễu loạn có kiểm soát trên tầng bình lưu (SCoPEx).

Hình vẽ khinh khí cầu làm nhiệm vụ rắc bụi trên tầng bình lưu.
Hình vẽ khinh khí cầu làm nhiệm vụ rắc bụi trên tầng bình lưu.

Trong thí nghiệm, các nhà khoa học định dùng một khinh khí cầu khoa học cho bay lên độ cao lớn. Khinh khí cầu mang theo 2kg bụi canxi cacbonate (to bằng một túi bột mỳ) vào khí quyển cách mặt đất hơn 19km ở phía trên sa mạc New Mexico.

Lượng bụi này sẽ được rắc trên một khu vực bầu trời hình ống dài 0,8km, bán kính 91m. Trong 24 giờ tiếp theo, khinh khí cầu sẽ được cánh quạt điều khiển bay xuống, xuyên qua lớp mây nhân tạo này. Các cảm biến trên khinh khí cầu giám sát cả khả năng phản chiếu ánh Mặt Trời của bụi và hiệu quả của bụi với lớp không khí mỏng xung quanh.

Tuy nhiên, SCoPEx bị trì hoãn thực hiện do lo ngại có thể kích hoạt một loạt phản ứng dây chuyền thảm họa, gây ra sự tàn phá khí hậu dưới dạng khô hạn và bão nghiêm trọng, khiến hàng triệu người chết trên thế giới.

Một trong những giám đốc của nhóm nhà khoa học Harvard, ông Lizzie Burns, thừa nhận: "Ý tưởng của chúng tôi rất đáng sợ, nhưng biến đổi khí hậu cũng đáng sợ như vậy".

Một ủy ban cố vấn gồm các chuyên gia độc lập sẽ đánh giá mọi rủi ro có thể xảy ra sau khi thực hiện thử nghiệm này.

Những rủi ro khó lường

Vậy ý tưởng rắc bụi che ánh Mặt Trời xuất phát từ đâu? Ý tưởng này lấy cảm hứng từ một thảm họa thiên nhiên. Khi núi lửa Pinatubo ở Philippines phun trào năm 1991, nó đã giết chết hơn 700 người và khiến hơn 200.000 người mất nhà cửa. Tuy nhiên, đợt phun trào cũng cho các nhà khoa học cơ hội giám sát tác động của một đám mây hóa học rộng lớn trên tầng bình lưu.

Quy trình rắc bụi trên tầng bình lưu.
Quy trình rắc bụi trên tầng bình lưu.

Núi lửa Pinatubo đã phun ra 20 triệu tấn sulphur dioxide lên trên cao. Tại độ cao đó, nó tạo thành các giọt axit sulfuric trôi khắp Trái Đất trong hơn một năm. Những giọt này như những chiếc gương tí hon phản chiếu ánh sáng Mặt Trời. Sau đó, nhiệt độ toàn cầu giảm 0,5 độ C trong khoảng một năm rưỡi.

Sự kiện này khiến các nhà khoa học nảy ra ý tưởng về một giấc mơ "sửa chữa" tình trạng ấm lên toàn cầu và là chủ đề của ít nhất 100 nghiên cứu học thuật. Tuy nhiên, tạo một chiếc ô khổng lồ cho Trái Đất có thể phải trả một cái giá rất đắt, đặt ra những rủi ro thậm chí còn lớn hơn là biến đổi khí hậu.

Một nỗi sợ đó là rắc bụi vào tầng bình lưu có thể hủy hoại tầng ozon bảo vệ chúng ta khỏi bức xạ cực tím nguy hiểm, từ đó ADN con người sẽ bị hủy hoại và mắc bệnh ung thư.

Các nhà khí hậu học cũng lo ngại đám mây đó có thể vô tình làm gián đoạn quá trình lưu thông dòng chảy đại dương vốn điều hòa thời tiết. Việc này có thể kích hoạt một loạt sự kiện khí hậu cực đoan trên toàn cầu, có thể hủy hoại đất nông nghiệp, quét sạch toàn bộ các loài vật và gây ra bệnh dịch tràn lan.

Thảm họa thậm chí sẽ không chỉ dừng tại đó. Cố gắng che bớt ánh Mặt Trời sẽ có thể tạo ra người thắng, kẻ thua trong vấn đề khí hậu.

Các nhà khoa học có thể thiết lập điều kiện khí hậu hoàn hảo cho nông dân ở vùng Trung Tây rộng lớn tại Mỹ. Nhưng cùng lúc, việc thiết lập này có thể gây hạn hán kinh hoàng khắp châu Phi. Lý do là vì không thể nào thay đổi nhiệt độ ở một phần thế giới mà không ảnh hưởng đến phần còn lại. Mọi thứ trong khí hậu trên thế giới đều liên kết với nhau.

Ngoài ra, thay đổi nhiệt độ trung bình toàn cầu sẽ thay đổi phương thức phân phối nhiệt khắp Trái Đất, khiến một số nơi nóng hơn những nơi khác. Từ đó, lượng mưa sẽ bị ảnh hưởng. Nhiệt đẩy nhanh vòng tuần hoàn nước, tức là quá trình nước bốc hơi, tạo mây và gây mưa. Cứ thay đổi nhiệt là sẽ gây ra thay đổi lượng mưa tương ứng. Nhưng thay đổi ở đâu và như thế nào?

Công nghệ này thậm chí có thể kích hoạt chiến tranh kinh hoàng vì "sửa chữa" khí hậu có thể đẩy hiểm họa xung đột vũ trang và hoài nghi quốc tế lên cao. Còn một vấn đề nữa khủng khiếp hơn. Công nghệ dùng trong thay đổi khí hậu rất rẻ tiền, có thể chưa tốn tới 10 tỷ USD/năm. Điều này có nghĩa là một quốc gia đơn lẻ có thể sử dụng theo ý đồ riêng, có lẽ là làm vũ khí chiến tranh hoặc tống tiền.

Các nhà chỉ trích cho rằng cam kết về chiếc ô trên tầng bình lưu có thể khuyến khích chính trị gia và các nhà công nghiệp cho rằng cần cố gắng để giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Ông Mike Hulme, giáo sư Đại học Cambridge về địa lý con người, nói rằng chúng ta có thể lại phải phụ thuộc chủ yếu vào công nghệ để bù đắp lại hậu quả về khí hậu mà các ngành công nghiệp đang gây ra. 

Ông gọi vấn đề này là "món nợ nhiệt độ" vì nó như một món nợ thẻ tín dụng tích tụ lại mà không bao giờ có thể trả hết. Giáo sư Hulme cảnh báo: "Nó là một canh bạc lớn. Thà không tạo ra món nợ này ngay từ đầu còn hơn".

Dương Thùy

Các tin khác

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.

Đại tá Ngô Thuận Lăng, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh chia sẻ về vụ án.

Điều gì đẩy người trẻ vào vòng lao lý?

Những cuộc gọi, những buổi tư vấn trong vụ án "hợp đồng kỳ nghỉ" không chỉ khiến hàng nghìn người mất tiền mà còn đẩy nhiều nhân viên telesale ngoài 20 tuổi vướng vào vòng lao lý. Đằng sau những bản án là áp lực kiếm tiền, sự thiếu định hướng và những ranh giới pháp lý, đạo đức bị xóa nhòa, khiến không ít người trẻ trở thành mắt xích trong các đường dây lừa đảo.

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Phía sau những tài khoản viral (mức độ nổi tiếng) tạo sóng gây bão trên mạng xã hội, là đội quân đếm like, câu view thời vụ. Ít ai ngờ, chợ like “ảo” và view “ma” này đã tiếp tay cho những chiêu trò lừa đảo tinh vi của tội phạm trên không gian mạng...

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Giữa môi trường tác chiến điện từ ngày càng phức tạp, nơi hàng trăm nguồn phát tín hiệu có thể xuất hiện đồng thời trên chiến trường, quân đội Mỹ đang tìm kiếm những công cụ mới để nâng cao năng lực nhận thức tình huống. Trong nỗ lực đó, các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Lục quân Mỹ (ARL) vừa trình diễn một cảm biến lượng tử thế hệ mới có khả năng xác định hướng của trường điện từ tần số vô tuyến trong không gian ba chiều.

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

Chiến trường tương lai có thể không còn được quyết định bởi số lượng UAV, mà bởi khả năng chúng tiếp tục chiến đấu khi bị "làm mù" và "cắt đứt liên lạc". Một công bố mới từ Trung Quốc về thuật toán AI HG-STR đang thu hút sự chú ý của giới quân sự khi tuyên bố giúp bầy UAV tự phối hợp truy tìm mục tiêu trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Tháng 2/2026, khi Palo Alto Networks công bố báo cáo về một chiến dịch gián điệp mạng quy mô toàn cầu, Pete Renals, Giám đốc Chương trình An ninh quốc gia của Unit 42, đã dùng một so sánh rất nặng. Ông nói với Recorded Future News rằng đây có thể là vụ xâm phạm hạ tầng chính phủ toàn cầu nghiêm trọng nhất do một nhóm được nhà nước hậu thuẫn thực hiện kể từ SolarWinds. So sánh ấy không ồn ào. Nhưng ai từng theo dõi SolarWinds năm 2020 đều hiểu nó nặng đến mức nào.

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU dự kiến tham gia sáng kiến chip AI do Mỹ khởi xướng, đánh dấu bước dịch chuyển đáng chú ý trong nỗ lực của phương Tây nhằm kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược và kiềm chế tham vọng công nghệ của Trung Quốc.

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Công nghệ điện tử - tự động hóa và trí tuệ nhân tạo phát triển, nhiều sản phẩm viễn tưởng bước ra khỏi phim ảnh để vào đời thực. Tiên phong có gián rít Madagascar “côn trùng người máy” đầu tiên của các nhà khoa học Đức.

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Nhiệm vụ chính của máy bay không người lái MQ-1 Predator là ngăn chặn và tiến hành trinh sát vũ trang chống lại mục tiêu quan trọng, dễ bị phá hủy. Khi không thực hiện nhiệm vụ chính, MQ-1 sẽ cung cấp hoạt động trinh sát, giám sát và xác định mục tiêu để hỗ trợ chỉ huy Lực lượng Liên hợp.

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Một “con bệnh” từ những cánh rừng châu Phi lại trỗi dậy, gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự mong manh của an ninh y tế toàn cầu. Virus Ebola, với tỷ lệ tử vong cao và khả năng gieo rắc nỗi kinh hoàng đang bùng phát trở lại. Một cuộc chiến mới với ngành y tế thế giới lại bắt đầu.

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Xu hướng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lĩnh vực quân sự ngày càng tăng, nhưng cơ chế quản lý vẫn chưa rõ ràng. Dù mang lại nhiều lợi ích cho ngành tình báo và hậu cần, việc quá phóng đại năng lực AI dễ đẩy cao căng thẳng toàn cầu và gây ra những sai sót hệ thống. Trước thực trạng đó, bà Jacquelyn Schneider, Giám đốc Sáng kiến Mô phỏng Chiến tranh và Khủng hoảng tại Viện Hoover (Đại học Stanford), nhận định rằng kiểm soát an toàn từ khâu phát triển và nâng cao tư duy phản biện cho quân nhân là giải pháp cốt lõi.