Căng thẳng giữa Saudi Arabia và Iran sẽ làm gia tăng bạo lực giáo phái ở Trung Đông

Là hai quốc gia chủ chốt của hai dòng Hồi giáo Sunni và Shiite tại khu vực Trung Đông, nhưng từ lâu mối quan hệ Iran và Saudi Arabia luôn trong tình trạng “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt”.

Cả Tehran và Riyadh đều tự coi mình là người lãnh đạo và bảo vệ hai khối cộng đồng Hồi giáo riêng rẽ, khiến dư luận cảm thấy trong mỗi cuộc xung đột, từ Liban tới Yemen hay Syria, Iraq... đều mang bóng dáng một cuộc đối đầu giữa hai khối đối địch. Việc Saudi Arabia hành quyết giáo sĩ Nimr al-Nimr mới đây có lẽ chỉ là “giọt nước tràn ly” đẩy mâu thuẫn giữa hai quốc gia này tới bờ vực chiến tranh, thậm chí đẩy Trung Đông vào vòng xoáy bạo lực.

Bản chất mâu thuẫn

Sự thù địch giữa hai cường quốc vùng Vịnh này có thể được hiểu sâu xa là sự đối đầu giữa dòng Hồi giáo Sunni và dòng Hồi giáo Shiite. Theo tài liệu của các chuyên gia thuộc Trường đại học Columbia, nghiên cứu sự khác biệt về văn hóa, tôn giáo, bộ tộc và ngôn ngữ giữa các khu vực khác nhau tại vùng Vịnh, người ta có thể thấy được cộng đồng người Shiite sinh sống trên một trục địa lý gồm Iran, phía bắc Iraq, dọc bờ biển phía Đông Saudi Arabia, một phần Bahrain và cả vùng cao nguyên phía Bắc Yemen.

Iran có tầm ảnh hưởng nhất định đối với các cộng đồng Shiite ở nước ngoài, và nhiều lần, chính quyền Tehran - nhất là Lực lượng Vệ binh Cách mạng và những nhân vật cứng rắn - còn tìm cách tác động tới các cộng đồng này để gây bất ổn. Tuy nhiên, nhiều cộng đồng Shiite cũng có những bất bình riêng và hầu hết bất ổn là xuất phát từ các nguyên nhân trong khu vực chứ không phải do tác động từ phía Iran.

Trong suốt thế kỷ qua, những người Shiite tại Iraq, Bahrain và Saudi Arabia thường xuyên bị chính quyền và cộng đồng Sunni đàn áp và cô lập. Không chỉ vậy, lãnh thổ nơi cộng đồng Shiite sinh sống lại là khu vực có nhiều mỏ khai thác dầu mỏ và khí đốt lớn, cùng nguồn trữ lượng dồi dào.

Một trong những căng thẳng phe phái giữa dòng Hồi giáo Sunni và Shiite dẫn đến bất ổn nghiêm trọng tại Vùng phía đông Saudi Arabia, phải kể đến cuộc đình công và biểu tình của người lao động phản đối Công ty Dầu mỏ Mỹ-Arập năm 1953 và 1956, làn sóng nổi dậy năm 1979 - 1989 và các cuộc tuần hành năm 2011. Những diễn biến này hầu hết đều bắt nguồn từ sự bất bình và phản kháng trước sự phân biệt chủng tộc và đối xử thiếu công bằng mà người Shiite phải gánh chịu.

Nhiều mâu thuẫn phe phái đã làm nảy sinh rạn nứt trong các thể chế xã hội, dẫn tới những thù hằn và cản trở hoạt động kinh tế trong khu vực. Cuộc nổi dậy năm 1979, với nguyên nhân từ mâu thuẫn phe phái, bùng phát chỉ vài tháng sau khi Quốc vương Ba Tư bị lật đổ và cuộc Cách mạng Hồi giáo đưa lãnh tụ Khomenei lên nắm quyền.

Chính quyền mới tại Tehran đã tìm cách truyền bá tư tưởng cách mạng và khích lệ các cộng đồng Shiite tại Iraq, Kuwait, Bahrain và Saudi Arabia tiến hành các cuộc khởi nghĩa của chính mình. Đây chính là động lực to lớn đối với những nhân vật bất đồng chính kiến trong cộng đồng Shiite ở các nước láng giềng.

Tới năm 2011, những cuộc biểu tình bạo lực đã bùng phát tại vùng phía đông Saudi Arabia và Bahrain, với ảnh hưởng lớn từ làn sóng "Mùa xuân Arập". Phong trào này sau đó đã bị chính quyền dập tắt. Tuy nhiên, vụ hành quyết giáo sĩ al-Nimr vừa qua lại tiếp tục thổi bùng lên sự giận dữ trong dư luận, và người ta cho là khó có thể nói trước về các hệ lụy kéo theo.

Những hệ lụy từ căng thẳng

Cuộc khủng hoảng đã làm dấy lên những nỗi lo ngại về sự gia tăng bạo lực giáo phái ở khu vực Trung Đông.  Ông Noah Bonsey, nhà phân tích cao cấp của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG) nói rằng Iran và Saudi Arabia là hai bên đối địch nhau trong một loạt các vấn đề quan trọng, bao gồm cuộc chiến tại Syria nơi Tehran hậu thuẫn chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad, trong khi đó Riyadh ủng hộ các lực lượng nổi dậy, cũng như tại Yemen nơi liên quân Arập do Saudi Arabia cầm đầu đang chống lại phong trào Hồi giáo Houthi theo dòng Shiite do Iran chống lưng.

Ông Bonse y cho rằng mối quan hệ xấu đi giữa Iran và Saudi Arabia sẽ khiến cho triển vọng các cuộc đàm phán về Syria dự kiến diễn ra trong tháng này càng ảm đạm thêm. "Việc đạt được một giải pháp chính trị ở Syria đòi hỏi các quốc gia chủ chốt trong hỗ trợ các bên tham chiến ở Syria đưa ra những nhượng bộ lẫn nhau và gây sức ép với các lực lượng đồng minh ở Syria hành động tương tự. Tuy nhiên, hiện giờ mọi thứ đang đi theo chiều hướng ngược lại".

Không những thế cuộc khủng hoảng quan hệ Riyadh - Tehran chắc chắn sẽ gây áp lực đối với Washington và các đồng minh châu Âu, vốn đang tìm cách kiểm soát các mối quan hệ của họ với các đồng minh Arập truyền thống mà không làm ảnh hưởng đến các chính sách "thân thiện hơn" với Iran. Ngoài ra, cuộc khủng hoảng này cũng có thể khiến căng thẳng giáo phái Shiite - Sunni gia tăng trong khu vực cũng như cản trở các nỗ lực chống lại tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng.

Giới phân tích cho rằng vụ hành quyết giáo sĩ Nimr chỉ là "giọt nước tràn ly" vì trên thực tế sự căng thẳng giữa Saudi Arabia và Iran lâu nay là sự cạnh tranh vai trò ảnh hưởng trong khu vực. Mâu thuẫn này có thể leo thang tới các mức độ chưa từng có và có thể sẽ dẫn tới một sự đối đầu quân sự trực tiếp giữa Saudi Arabia và Iran trong tương lai gần. Nếu điều đó xảy ra thì triển vọng giải quyết các cuộc xung đột ở Syria, Iraq và Yemen thêm phức tạp và kéo dài, thậm chí rơi vào ngõ cụt và khu vực Trung Đông, vốn đầy rẫy bất ổn, càng trở nên nguy hiểm.   

Bảo Trân (tổng hợp)

Các tin khác

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chưa tìm được giải pháp hòa bình, eo biển Hormuz vẫn đang bị khóa chặt và tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đỏ liên tục bị lực lượng Houthi tấn công, thì việc mở ra tuyến hàng hải mới đi qua Bắc Cực trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Tây Ninh có vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, vừa có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu thuận lợi cho việc giao thương kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều khu công nghiệp phát triển mạnh thu hút hàng trăm ngàn người từ các tỉnh, thành khác và người nước ngoài đến lưu trú để sản xuất, kinh doanh. Lợi dụng điều này, các loại tội phạm về trật tự xã hội, sử dụng công nghệ cao, ma túy, cờ bạc, trộm cắp tài sản, “tín dụng đen”, xuất, nhập cảnh trái phép... hoạt động phức tạp.