Căng thẳng giữa Saudi Arabia và Iran sẽ làm gia tăng bạo lực giáo phái ở Trung Đông

Là hai quốc gia chủ chốt của hai dòng Hồi giáo Sunni và Shiite tại khu vực Trung Đông, nhưng từ lâu mối quan hệ Iran và Saudi Arabia luôn trong tình trạng “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt”.

Cả Tehran và Riyadh đều tự coi mình là người lãnh đạo và bảo vệ hai khối cộng đồng Hồi giáo riêng rẽ, khiến dư luận cảm thấy trong mỗi cuộc xung đột, từ Liban tới Yemen hay Syria, Iraq... đều mang bóng dáng một cuộc đối đầu giữa hai khối đối địch. Việc Saudi Arabia hành quyết giáo sĩ Nimr al-Nimr mới đây có lẽ chỉ là “giọt nước tràn ly” đẩy mâu thuẫn giữa hai quốc gia này tới bờ vực chiến tranh, thậm chí đẩy Trung Đông vào vòng xoáy bạo lực.

Bản chất mâu thuẫn

Sự thù địch giữa hai cường quốc vùng Vịnh này có thể được hiểu sâu xa là sự đối đầu giữa dòng Hồi giáo Sunni và dòng Hồi giáo Shiite. Theo tài liệu của các chuyên gia thuộc Trường đại học Columbia, nghiên cứu sự khác biệt về văn hóa, tôn giáo, bộ tộc và ngôn ngữ giữa các khu vực khác nhau tại vùng Vịnh, người ta có thể thấy được cộng đồng người Shiite sinh sống trên một trục địa lý gồm Iran, phía bắc Iraq, dọc bờ biển phía Đông Saudi Arabia, một phần Bahrain và cả vùng cao nguyên phía Bắc Yemen.

Iran có tầm ảnh hưởng nhất định đối với các cộng đồng Shiite ở nước ngoài, và nhiều lần, chính quyền Tehran - nhất là Lực lượng Vệ binh Cách mạng và những nhân vật cứng rắn - còn tìm cách tác động tới các cộng đồng này để gây bất ổn. Tuy nhiên, nhiều cộng đồng Shiite cũng có những bất bình riêng và hầu hết bất ổn là xuất phát từ các nguyên nhân trong khu vực chứ không phải do tác động từ phía Iran.

Trong suốt thế kỷ qua, những người Shiite tại Iraq, Bahrain và Saudi Arabia thường xuyên bị chính quyền và cộng đồng Sunni đàn áp và cô lập. Không chỉ vậy, lãnh thổ nơi cộng đồng Shiite sinh sống lại là khu vực có nhiều mỏ khai thác dầu mỏ và khí đốt lớn, cùng nguồn trữ lượng dồi dào.

Một trong những căng thẳng phe phái giữa dòng Hồi giáo Sunni và Shiite dẫn đến bất ổn nghiêm trọng tại Vùng phía đông Saudi Arabia, phải kể đến cuộc đình công và biểu tình của người lao động phản đối Công ty Dầu mỏ Mỹ-Arập năm 1953 và 1956, làn sóng nổi dậy năm 1979 - 1989 và các cuộc tuần hành năm 2011. Những diễn biến này hầu hết đều bắt nguồn từ sự bất bình và phản kháng trước sự phân biệt chủng tộc và đối xử thiếu công bằng mà người Shiite phải gánh chịu.

Nhiều mâu thuẫn phe phái đã làm nảy sinh rạn nứt trong các thể chế xã hội, dẫn tới những thù hằn và cản trở hoạt động kinh tế trong khu vực. Cuộc nổi dậy năm 1979, với nguyên nhân từ mâu thuẫn phe phái, bùng phát chỉ vài tháng sau khi Quốc vương Ba Tư bị lật đổ và cuộc Cách mạng Hồi giáo đưa lãnh tụ Khomenei lên nắm quyền.

Chính quyền mới tại Tehran đã tìm cách truyền bá tư tưởng cách mạng và khích lệ các cộng đồng Shiite tại Iraq, Kuwait, Bahrain và Saudi Arabia tiến hành các cuộc khởi nghĩa của chính mình. Đây chính là động lực to lớn đối với những nhân vật bất đồng chính kiến trong cộng đồng Shiite ở các nước láng giềng.

Tới năm 2011, những cuộc biểu tình bạo lực đã bùng phát tại vùng phía đông Saudi Arabia và Bahrain, với ảnh hưởng lớn từ làn sóng "Mùa xuân Arập". Phong trào này sau đó đã bị chính quyền dập tắt. Tuy nhiên, vụ hành quyết giáo sĩ al-Nimr vừa qua lại tiếp tục thổi bùng lên sự giận dữ trong dư luận, và người ta cho là khó có thể nói trước về các hệ lụy kéo theo.

Những hệ lụy từ căng thẳng

Cuộc khủng hoảng đã làm dấy lên những nỗi lo ngại về sự gia tăng bạo lực giáo phái ở khu vực Trung Đông.  Ông Noah Bonsey, nhà phân tích cao cấp của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG) nói rằng Iran và Saudi Arabia là hai bên đối địch nhau trong một loạt các vấn đề quan trọng, bao gồm cuộc chiến tại Syria nơi Tehran hậu thuẫn chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad, trong khi đó Riyadh ủng hộ các lực lượng nổi dậy, cũng như tại Yemen nơi liên quân Arập do Saudi Arabia cầm đầu đang chống lại phong trào Hồi giáo Houthi theo dòng Shiite do Iran chống lưng.

Ông Bonse y cho rằng mối quan hệ xấu đi giữa Iran và Saudi Arabia sẽ khiến cho triển vọng các cuộc đàm phán về Syria dự kiến diễn ra trong tháng này càng ảm đạm thêm. "Việc đạt được một giải pháp chính trị ở Syria đòi hỏi các quốc gia chủ chốt trong hỗ trợ các bên tham chiến ở Syria đưa ra những nhượng bộ lẫn nhau và gây sức ép với các lực lượng đồng minh ở Syria hành động tương tự. Tuy nhiên, hiện giờ mọi thứ đang đi theo chiều hướng ngược lại".

Không những thế cuộc khủng hoảng quan hệ Riyadh - Tehran chắc chắn sẽ gây áp lực đối với Washington và các đồng minh châu Âu, vốn đang tìm cách kiểm soát các mối quan hệ của họ với các đồng minh Arập truyền thống mà không làm ảnh hưởng đến các chính sách "thân thiện hơn" với Iran. Ngoài ra, cuộc khủng hoảng này cũng có thể khiến căng thẳng giáo phái Shiite - Sunni gia tăng trong khu vực cũng như cản trở các nỗ lực chống lại tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng.

Giới phân tích cho rằng vụ hành quyết giáo sĩ Nimr chỉ là "giọt nước tràn ly" vì trên thực tế sự căng thẳng giữa Saudi Arabia và Iran lâu nay là sự cạnh tranh vai trò ảnh hưởng trong khu vực. Mâu thuẫn này có thể leo thang tới các mức độ chưa từng có và có thể sẽ dẫn tới một sự đối đầu quân sự trực tiếp giữa Saudi Arabia và Iran trong tương lai gần. Nếu điều đó xảy ra thì triển vọng giải quyết các cuộc xung đột ở Syria, Iraq và Yemen thêm phức tạp và kéo dài, thậm chí rơi vào ngõ cụt và khu vực Trung Đông, vốn đầy rẫy bất ổn, càng trở nên nguy hiểm.   

Bảo Trân (tổng hợp)

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.