Căng thẳng giữa Saudi Arabia và Iran sẽ làm gia tăng bạo lực giáo phái ở Trung Đông

Là hai quốc gia chủ chốt của hai dòng Hồi giáo Sunni và Shiite tại khu vực Trung Đông, nhưng từ lâu mối quan hệ Iran và Saudi Arabia luôn trong tình trạng “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt”.

Cả Tehran và Riyadh đều tự coi mình là người lãnh đạo và bảo vệ hai khối cộng đồng Hồi giáo riêng rẽ, khiến dư luận cảm thấy trong mỗi cuộc xung đột, từ Liban tới Yemen hay Syria, Iraq... đều mang bóng dáng một cuộc đối đầu giữa hai khối đối địch. Việc Saudi Arabia hành quyết giáo sĩ Nimr al-Nimr mới đây có lẽ chỉ là “giọt nước tràn ly” đẩy mâu thuẫn giữa hai quốc gia này tới bờ vực chiến tranh, thậm chí đẩy Trung Đông vào vòng xoáy bạo lực.

Bản chất mâu thuẫn

Sự thù địch giữa hai cường quốc vùng Vịnh này có thể được hiểu sâu xa là sự đối đầu giữa dòng Hồi giáo Sunni và dòng Hồi giáo Shiite. Theo tài liệu của các chuyên gia thuộc Trường đại học Columbia, nghiên cứu sự khác biệt về văn hóa, tôn giáo, bộ tộc và ngôn ngữ giữa các khu vực khác nhau tại vùng Vịnh, người ta có thể thấy được cộng đồng người Shiite sinh sống trên một trục địa lý gồm Iran, phía bắc Iraq, dọc bờ biển phía Đông Saudi Arabia, một phần Bahrain và cả vùng cao nguyên phía Bắc Yemen.

Iran có tầm ảnh hưởng nhất định đối với các cộng đồng Shiite ở nước ngoài, và nhiều lần, chính quyền Tehran - nhất là Lực lượng Vệ binh Cách mạng và những nhân vật cứng rắn - còn tìm cách tác động tới các cộng đồng này để gây bất ổn. Tuy nhiên, nhiều cộng đồng Shiite cũng có những bất bình riêng và hầu hết bất ổn là xuất phát từ các nguyên nhân trong khu vực chứ không phải do tác động từ phía Iran.

Trong suốt thế kỷ qua, những người Shiite tại Iraq, Bahrain và Saudi Arabia thường xuyên bị chính quyền và cộng đồng Sunni đàn áp và cô lập. Không chỉ vậy, lãnh thổ nơi cộng đồng Shiite sinh sống lại là khu vực có nhiều mỏ khai thác dầu mỏ và khí đốt lớn, cùng nguồn trữ lượng dồi dào.

Một trong những căng thẳng phe phái giữa dòng Hồi giáo Sunni và Shiite dẫn đến bất ổn nghiêm trọng tại Vùng phía đông Saudi Arabia, phải kể đến cuộc đình công và biểu tình của người lao động phản đối Công ty Dầu mỏ Mỹ-Arập năm 1953 và 1956, làn sóng nổi dậy năm 1979 - 1989 và các cuộc tuần hành năm 2011. Những diễn biến này hầu hết đều bắt nguồn từ sự bất bình và phản kháng trước sự phân biệt chủng tộc và đối xử thiếu công bằng mà người Shiite phải gánh chịu.

Nhiều mâu thuẫn phe phái đã làm nảy sinh rạn nứt trong các thể chế xã hội, dẫn tới những thù hằn và cản trở hoạt động kinh tế trong khu vực. Cuộc nổi dậy năm 1979, với nguyên nhân từ mâu thuẫn phe phái, bùng phát chỉ vài tháng sau khi Quốc vương Ba Tư bị lật đổ và cuộc Cách mạng Hồi giáo đưa lãnh tụ Khomenei lên nắm quyền.

Chính quyền mới tại Tehran đã tìm cách truyền bá tư tưởng cách mạng và khích lệ các cộng đồng Shiite tại Iraq, Kuwait, Bahrain và Saudi Arabia tiến hành các cuộc khởi nghĩa của chính mình. Đây chính là động lực to lớn đối với những nhân vật bất đồng chính kiến trong cộng đồng Shiite ở các nước láng giềng.

Tới năm 2011, những cuộc biểu tình bạo lực đã bùng phát tại vùng phía đông Saudi Arabia và Bahrain, với ảnh hưởng lớn từ làn sóng "Mùa xuân Arập". Phong trào này sau đó đã bị chính quyền dập tắt. Tuy nhiên, vụ hành quyết giáo sĩ al-Nimr vừa qua lại tiếp tục thổi bùng lên sự giận dữ trong dư luận, và người ta cho là khó có thể nói trước về các hệ lụy kéo theo.

Những hệ lụy từ căng thẳng

Cuộc khủng hoảng đã làm dấy lên những nỗi lo ngại về sự gia tăng bạo lực giáo phái ở khu vực Trung Đông.  Ông Noah Bonsey, nhà phân tích cao cấp của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG) nói rằng Iran và Saudi Arabia là hai bên đối địch nhau trong một loạt các vấn đề quan trọng, bao gồm cuộc chiến tại Syria nơi Tehran hậu thuẫn chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad, trong khi đó Riyadh ủng hộ các lực lượng nổi dậy, cũng như tại Yemen nơi liên quân Arập do Saudi Arabia cầm đầu đang chống lại phong trào Hồi giáo Houthi theo dòng Shiite do Iran chống lưng.

Ông Bonse y cho rằng mối quan hệ xấu đi giữa Iran và Saudi Arabia sẽ khiến cho triển vọng các cuộc đàm phán về Syria dự kiến diễn ra trong tháng này càng ảm đạm thêm. "Việc đạt được một giải pháp chính trị ở Syria đòi hỏi các quốc gia chủ chốt trong hỗ trợ các bên tham chiến ở Syria đưa ra những nhượng bộ lẫn nhau và gây sức ép với các lực lượng đồng minh ở Syria hành động tương tự. Tuy nhiên, hiện giờ mọi thứ đang đi theo chiều hướng ngược lại".

Không những thế cuộc khủng hoảng quan hệ Riyadh - Tehran chắc chắn sẽ gây áp lực đối với Washington và các đồng minh châu Âu, vốn đang tìm cách kiểm soát các mối quan hệ của họ với các đồng minh Arập truyền thống mà không làm ảnh hưởng đến các chính sách "thân thiện hơn" với Iran. Ngoài ra, cuộc khủng hoảng này cũng có thể khiến căng thẳng giáo phái Shiite - Sunni gia tăng trong khu vực cũng như cản trở các nỗ lực chống lại tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng.

Giới phân tích cho rằng vụ hành quyết giáo sĩ Nimr chỉ là "giọt nước tràn ly" vì trên thực tế sự căng thẳng giữa Saudi Arabia và Iran lâu nay là sự cạnh tranh vai trò ảnh hưởng trong khu vực. Mâu thuẫn này có thể leo thang tới các mức độ chưa từng có và có thể sẽ dẫn tới một sự đối đầu quân sự trực tiếp giữa Saudi Arabia và Iran trong tương lai gần. Nếu điều đó xảy ra thì triển vọng giải quyết các cuộc xung đột ở Syria, Iraq và Yemen thêm phức tạp và kéo dài, thậm chí rơi vào ngõ cụt và khu vực Trung Đông, vốn đầy rẫy bất ổn, càng trở nên nguy hiểm.   

Bảo Trân (tổng hợp)

Các tin khác

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Colombia diễn ra vào ngày 21/6 cho kết quả ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella đã giành chiến thắng sít sao trước ứng viên cánh tả, tiếp nối làn sóng cực hữu thân Mỹ, ủng hộ Tổng thống Donald Trump giành quyền lãnh đạo tại khu vực được cho là “sân sau” của Mỹ.

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Cuộc đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran đang diễn ra trong thời hạn 60 ngày do hai bên ấn định tại bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tuần trước. Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục tấn công các mục tiêu ở Lebanon và không chịu rút quân đang gây khó khăn rất lớn cho đàm phán.

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Những cuộc điện thoại mời nhận quà tri ân, cơ hội đầu tư sinh lời, chương trình nâng cấp quyền lợi nghỉ dưỡng hay hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng tưởng chừng vô hại đã trở thành chiếc bẫy mất tiền. Đằng sau những văn phòng sang trọng, những bản hợp đồng được in ấn chuyên nghiệp và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn là cả một hệ thống doanh nghiệp được tổ chức bài bản nhằm dẫn dụ, thao túng tâm lý khách hàng để chiếm đoạt tài sản.

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Theo lời kể của những phụ nữ Afghanistan với nhật báo Shargh của Iran, Taliban đã siết chặt các quy định về trang phục đối với phụ nữ. Loại hijab thông thường che kín cơ thể và tóc hiện đã bị cấm; thay vào đó, phụ nữ chỉ được phép mặc trang phục burqa trùm kín cơ thể từ đầu đến chân, che cả khuôn mặt và chỉ để lại một lớp lưới nhỏ trước mắt để nhìn ra bên ngoài.

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Chỉ vài ngày sau chiến thắng áp đảo tại Makerfield, ông Andy Burnham đang trở thành tâm điểm của chính trường Anh. Trong bối cảnh Thủ tướng Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức sau nhiều tuần chịu sức ép từ nội bộ Công đảng, ngày càng nhiều tiếng nói xem ông Burnham là nhân vật có thể giúp đảng cầm quyền khôi phục niềm tin của cử tri và mở ra một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh.

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ với Iran sau hơn 100 ngày chiến tranh làm hàng nghìn người thiệt mạng và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Sau thỏa thuận, những gì sẽ triển khai thực hiện cũng quan trọng không kém, trong đó có việc Mỹ phải làm thế nào để kiềm chế được Israel.

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga từ ngày 17 đến 19/6/2026 tại Kazan, Nga diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với cả cấu trúc khu vực lẫn ngoại giao toàn cầu. Đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại và 8 năm quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao lần này mang đến cơ hội có một không hai để điều chỉnh lại hợp tác giữa hai bên.

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Những vụ bạo loạn liên quan đến người nhập cư tại Anh và Bắc Ireland một lần nữa cho thấy đây vẫn là chủ đề gây chia rẽ nhất tại châu Âu, bất chấp việc EU vừa triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới nhằm tìm lời giải triệt để cho bài toán gai góc này.

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Sau hơn 100 ngày xung đột với những đợt leo thang rồi xuống thang liên tiếp, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz. Phía sau các diễn biến ngoại giao dẫn đến kết quả đó, có một thực tế ít được nhắc đến nhưng là động lực quan trọng: kho dự trữ dầu của thế giới đang cạn với tốc độ chưa từng thấy.

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Trong bối cảnh liên tiếp xảy ra sự cố hạ tầng dưới biển tại Baltic, Phần Lan thử nghiệm hệ thống cảm biến âm học nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với cáp ngầm, cho thấy xu hướng chuyển sang phòng ngừa chủ động trong bảo vệ hạ tầng số then chốt.

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Hơn 2 tháng sau khi Mỹ và Iran chính thức bước vào đàm phán tìm kiếm giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc chiến, cho đến nay, hầu như mọi nỗ lực chưa mang lại kết quả khả quan nào, và các bên tiếp tục “vừa đánh vừa đàm” trên khắp các mặt trận.

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Bên trung gian hòa giải châu Âu có thể tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Nga và Ukraine, theo một số nhà phân tích, tuy nhiên thỏa thuận hòa bình bền vững khó có thể đạt được trừ khi 2 nước này cùng đi đến kết luận rằng chiến tranh tiếp diễn sẽ tốn kém hơn về mặt chiến lược và chính trị so với thỏa hiệp.

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Thất bại chưa từng có của Berlin trong cuộc đua giành ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây không phải một cú sẩy chân đơn thuần mà phản ánh uy tín đi xuống của Đức sau một giai đoạn theo đuổi chính sách đối ngoại cứng nhắc và cả sự phản kháng ngày càng mạnh mẽ từ phương Nam đối với trật tự thế giới do phương Tây định hình.

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Một đường dây săn bắt, giết mổ, mua bán voọc bạc ở Phú Quốc vừa bị Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh An Giang chủ công, phối hợp cùng các đơn vị đấu tranh, triệt phá. Nhiều đối tượng bị bắt giữ và những lời khai ban đầu đã hé lộ quy mô, tính chất của nạn mua bán động vật hoang dã, quý hiếm trên mạng xã hội...

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Với tinh thần quyết liệt và quyết tâm chính trị cao, tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động. Qua đó, gặt hái những kết quả đặc biệt xuất sắc trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tội phạm, bóc gỡ hàng loạt chuyên án lớn, giữ vững bình yên nơi địa đầu Tổ quốc.

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

Trong bối cảnh an ninh châu Âu tiếp tục biến động, các tín hiệu chính sách gần đây từ Mỹ về khả năng mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân tới một số quốc gia thành viên đang đưa Đông Âu trở thành trọng tâm trong cấu trúc răn đe của NATO.

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Nhật Bản vừa công bố kết quả điều tra cho thấy dân số nước này đã giảm hơn 3 triệu người chỉ trong vòng 5 năm - mức sụt giảm lớn nhất kể từ khi bắt đầu thống kê cách đây hơn một thế kỷ. Những con số mới nhất cho thấy cuộc khủng hoảng nhân khẩu học được cảnh báo trong nhiều thập niên qua không còn là nguy cơ, mà đã trở thành hiện thực với xứ sở Mặt trời mọc.

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Với đường biên giới dài, tiếp giáp nước bạn Campuchia, kết nối với mạng lưới giao thông thông suốt đến trung tâm kinh tế lớn của phía Nam là TP Hồ Chí Minh, nên Tây Ninh luôn được cánh đầu nậu chọn lựa làm địa bàn tuồn hàng lậu qua biên giới trước khi trung chuyển đến các địa phương khác tiêu thụ.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?