Can thiệp thần kinh - Giải pháp hay cơn ác mộng đạo đức

Con người đang sắp bước vào kỷ nguyên mới về can thiệp thần kinh. Liệu điều đó có giúp ích cho hệ thống tư pháp hình sự hay sẽ tạo ra một cơn ác mộng về đạo đức?

Một nhóm nhà khoa học ở Tây Ban Nha có kế hoạch bắt đầu một nghiên cứu liên quan tới việc đặt các điện cực lên trán tù nhân và đưa dòng điện vào não họ. Dòng điện sẽ nhằm vào vùng vỏ não trước trán - một khu vực đóng vai trò trong hành vi xã hội và ra quyết định. Các nhà khoa học cho rằng kích thích khu vực này hoạt động nhiều hơn có thể khiến các phạm nhân bớt hung hăng.

Kỹ thuật này được gọi là kích thích dòng điện trực tiếp xuyên sọ (tDCS). Đây là một hình thức can thiệp thần kinh, tức là nó tác động trực tiếp lên não. Sử dụng biện pháp can thiệp thần kinh trong hệ thống tư pháp hình sự rất gây tranh cãi. Trong những năm gần đây, các nhà khoa học và triết học đã tranh luận về điều kiện áp dụng biện pháp trên sao cho hợp đạo đức.

Sử dụng can thiệp thần kinh trong hệ thống tư pháp hình sự còn nhiều tranh cãi.
Sử dụng can thiệp thần kinh trong hệ thống tư pháp hình sự còn nhiều tranh cãi.

Nhóm nhà khoa học Tây Ban Nha là nhóm đầu tiên thử sử dụng biện pháp tDCS với tù nhân. Ông Andres Molero-Chamizo, một nhà tâm lý học tại Đại học Huel và là nhà nghiên cứu chính trong thí nghiệm hy vọng tDCS có thể khiến cuộc sống của tù nhân tốt hơn khi biện pháp này làm cho môi trường nhà tù ít bạo lực hơn với những người sống bên trong. Biện pháp cũng có thể là một phương pháp cải tạo giúp tù nhân sớm có thể được thả tự do.

Tuy nhiên, thử nghiệm những kỹ thuật như tDCS với tù nhân đặt ra quan ngại nghiêm trọng về đạo đức. Nhiều nhà triết học đã chỉ trích điều này. Trước đây, can thiệp y sinh học trong hệ thống tư pháp hình sự hầu như chỉ áp dụng với tù nhân phạm tội tình dục bằng cách thiến hóa học. Trong đó, thuốc giảm dục năng được sử dụng ở châu Âu và Mỹ.

Giả sử Bộ Nội vụ Tây Ban Nha lại cho phép thực hiện thí nghiệm, đây sẽ là các bước của nghiên cứu. Một nhà tâm lý học sẽ dùng dòng điện chạy vào não của tù nhân trong 15 phút mỗi ngày và liên tục trong ba ngày. Dòng điện này nhẹ, không đau và không gây tác dụng phụ, cảm giác chỉ như ngứa trên da.

Đối tượng nghiên cứu cũng sẽ gồm cả sinh viên tâm lý học. Như tù nhân, sinh viên sẽ được giải thích về quy trình và phải ký đơn đồng ý. Ông Molero-Chamizo cho biết những người này là tình nguyện viên không công, một số đang học trong lớp của ông và quan tâm tới quy trình hoạt động của tDCS.

Trước khi được chạy dòng điện, người tham gia sẽ điền bảng hỏi, trong đó yêu cầu họ trả lời xem có đồng ý với những câu có sẵn hay không. Ví dụ như: "Tôi đôi khi cảm thấy mình như thùng thuốc súng chực phát nổ". Cuối nghiên cứu, người tham gia sẽ điền bảng hỏi tương tự. Các nhà nghiên cứu sẽ phân tích sự khác biệt trong câu trả lời để tìm ra tác động của tDCS.

Nói cách khác, nhóm nhà khoa học sẽ không thể khẳng định can thiệp thần kinh làm giảm hành vi bạo lực với tù nhân hay không. Điều đó sẽ phụ thuộc vào mức độ hung hăng mà tù nhân tự nhận. Đây không phải là biện pháp lý tưởng mặc dù nó khá phổ biến trong bối cảnh nhiều khó khăn đạo đức và thực tiễn khi theo dõi hành vi bạo lực.

Ông Molero-Chamizo cũng hy vọng thu thập mẫu nước bọt của người tham gia để xem nồng độ cortisol của họ ra sao. Đây là chỉ số căng thẳng liên quan tới tình trạng hung hăng. Tuy nhiên, ông chưa được chấp nhận về mặt đạo đức để thực hiện phần này.

Thí nghiệm được đề xuất tương tự với nghiên cứu trước đó của ông Molero-Chamizo. Nghiên cứu này phát hiện ra kích thích bằng điện vào vỏ não trước trán trong 15 phút mỗi ngày và ba ngày liên tục làm giảm mức độ hung hăng theo ghi nhận của tù nhân. Người tham gia gồm 41 tù nhân nam, trong đó có 15 người bị kết án vì tội giết người. Sinh viên không tham gia nghiên cứu này. Nhóm kiểm soát gồm các tù nhân được gắn điện cực lên trán nhưng không có dòng điện. Thí nghiệm này cũng không thu mẫu nước bọt.

Ông Molero-Chamizo thiết kế nghiên cứu mới nhằm giải quyết hạn chế của nghiên cứu đầu tiên. Nghiên cứu đầu tiên chỉ xem điều gì xảy ra khi hoạt động vỏ não trước trán được tăng cường bằng kích thích điện. Nghiên cứu mới nhằm ghi lại điều gì xảy ra khi hoạt động ở khu vực não này cố tình bị giảm đi.

Ngoài vấn đề khoa học của các nghiên cứu, có một số vấn đề đạo đức cần phải cân nhắc nghiêm túc.

Vấn đề lớn nhất liên quan tới sự đồng ý tham gia nghiên cứu. Tù nhân bị giam giữ trái ý muốn và do đó việc họ tình nguyện tham gia chỉ mang tính tương đối. Ông Roland Nadler, một nhà đạo đức thần kinh tại Đại học Ottawa cho rằng khi các phạm nhân ký đơn đồng ý, họ có thể thực hiện dưới áp lực tâm lý nào đó.

Một quan ngại khác về phương pháp can thiệp thần kinh là nó đặt gánh nặng cải tạo hệ thống nhà tù còn nhiều lỗ hổng lên vai tù nhân. Tù nhân được kỳ vọng thay đổi não bộ trong khi chính hệ thống nhà tù mới là thứ cần thay đổi. Ông Nadler nói: "Với tôi, đây là một tình thế tiến thoái lưỡng nan liên quan tới đạo đức".

Ngoài ra, còn có ý kiến phản đối cho rằng can thiệp y sinh học có thể xóa bỏ ý chí tự do của con người. Nếu công cụ giúp con người có hành vi hợp đạo đức hơn trở nên phổ biến, con người có thể bị yêu cầu sử dụng chúng, khiến chúng ta cảm thấy bị áp lực tham gia các cuộc điều trị như vậy.

Tuy nhiên, một số nhà triết học cho rằng can thiệp thần kinh có thể là một công cụ căn bản để xóa bỏ tình trạng tống giam hàng loạt. Nếu nhiều tù nhân được chữa trị nhanh chóng cơn hung hăng thì rõ ràng sẽ không cần giam giữ quá nhiều người trong quá nhiều năm. Ông Molero-Chamizo nhấn mạnh biện pháp can thiệp thần kinh của ông chỉ xâm lấn ở mức tối thiểu, rất dễ làm, rẻ tiền, linh động.

Hơn nữa, nếu nghiên cứu trên được tiếp tục, ông Molero-Chamizo cho rằng có thể ứng dụng với người dân bình thường. Nếu tDCS được chứng minh có hiệu quả trong giảm hành vi phản xã hội và được pháp luật cho phép, người ta có thể thực hiện can thiệp thần kinh trong nhà tù, bệnh viện hoặc tại nhà riêng.

Một số nhà triết học cũng cho rằng chúng ta có nhiệm vụ phát triển công cụ mới để biến con người thành loài có đạo đức hơn. Nếu không, chúng ta có thể tự kích hoạt sự hủy diệt chính chúng ta qua biến đổi khí hậu và các rủi ro thảm họa toàn cầu khác.

Nhật Minh

Các tin khác

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.