Cách chống bệnh dịch thời xưa

Cách đây vài trăm năm, từ lúc loài người chưa tìm ra vaccine, khi bệnh dịch xuất hiện đã có nhiều phương pháp phòng bệnh lây lan là tiền đề cho ứng dụng hiện nay: rửa tay, cách ly xã hội, đeo khẩu trang… Những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả rõ rệt.

Rửa tay

Rửa tay nhằm giảm sự lây lan của dịch bệnh là một biện pháp vệ sinh phổ biến ngày nay nhưng việc rửa tay thường xuyên vẫn là một khái niệm mới mẻ vào đầu thế kỷ 20. Để khuyến khích hành động này, các phòng vệ sinh dành riêng cho khách đã được lắp đặt ở tầng trệt của mỗi ngôi nhà như một cách để bảo vệ gia đình khỏi các loại vi khuẩn từ những vị khách hoặc những người chuyển phát đồ. Trước đó, những vị khách thường đi thẳng vào nhà và đem theo các loại vi khuẩn từ bên ngoài.

Lý thuyết về vi khuẩn là một khái niệm tương đối mới khi các nhà khoa học như Louis Pasteur, Joseph Lister và Robert Koch đưa ra vào giữa những năm 1800 rằng, dịch bệnh gây nên từ những vi khuẩn không thể nhìn bằng mắt thường. Đặt nhà vệ sinh ở tầng dưới là một biện pháp hữu hiệu khuyến khích mọi người dễ dàng rửa tay trước khi vào nhà.

Đeo khẩu trang mùi hương

Các bác sĩ điều trị cho bệnh nhân trong đại dịch hạch thường phải đeo những chiếc khẩu trang trông giống mỏ chim dài. Họ đã có một ý tưởng phù hợp bởi những "chiếc mỏ chim dài" này có thể tạo ra sự giãn cách xã hội giữa bác sĩ và bệnh nhân, cũng như phần nào che phủ miệng và mũi của họ. 

Tuy nhiên, họ đã sai về mặt khoa học khi cho rằng dịch bệnh lây lan là do những mùi khó chịu trong không khí và những chiếc mỏ này thường được nhồi các loại cỏ có mùi hương bên trong với niềm tin là việc này sẽ ngăn được bệnh tật.

Đeo khẩu trang phòng dịch. Ảnh GM.
Đeo khẩu trang phòng dịch. Ảnh GM.

Trong đại dịch cúm năm 1918, những chiếc khẩu trang trở thành phương tiện hiệu quả nhất để ngăn dịch bệnh lây lan. Việc đeo khẩu trang là quy định bắt buộc tại San Francisco, Mỹ vào tháng 9/1918 và những người không tuân theo quy định này sẽ bị nộp phạt, bỏ tù hoặc bị nêu tên trên các tờ báo. 

Tuy nhiên, báo chí không chỉ nêu tên những người này mà còn đưa ra các chỉ dẫn về cách đeo khẩu trang tại nhà. Mọi người thậm chí đã có những sáng tạo độc đáo với những chiếc khẩu trang và trang Seattle Daily Times thậm chí còn có một bài báo với tiêu đề: "Bộ sưu tập thời trang khăn che mặt phòng cúm" vào tháng 10/1918.

Lớp học ngoài trời

Trong khi câu hỏi liệu có nên hay không nên quay lại trường học là một chủ đề phức tạp trong đại dịch COVID-19 thì đây không phải lần đầu tiên các trường học phải đau đầu trước vấn đề này.

Lớp học cách ly tại Đức năm 1939. Ảnh GM.
Lớp học cách ly tại Đức năm 1939. Ảnh GM.

Mặc dù khuyến khích hoạt động ngoài trời không phải lúc nào cũng là một ý tưởng hay nhưng biện pháp này từng giúp kiềm chế sự lây lan bệnh lao phổi vào đầu những năm 1900, dịch bệnh từng cướp đi sinh mạng của 450 người Mỹ/ngày với phần lớn là trẻ em. Đức đã tiên phong trong việc tổ chức các lớp học ngoài trời và vào năm 1918, hơn 130 thành phố ở Mỹ cũng tổ chức học tập theo hình thức này.

Cách ly khi mua bán

Đại dịch COVID-19 không phải là đại dịch đầu tiên bùng phát ở Italy. Trong đại dịch hạch ở Italy (1629 - 1631), các cư dân vùng Tuscany đã nghĩ ra một cách sáng tạo để bán được rượu mà không cần rời khỏi nhà gọi là "cửa sổ rượu" (buchette del vino).

Những ô cửa sổ hẹp khi đó đã được thiết kế trên tường nhằm giúp người bán chuyển các món hàng của họ cho các khách hàng đang đứng chờ. Những người bán rượu vào thế kỷ 17 thậm chí đã sử dụng dấm để khử trùng khi nhận tiền từ khách hàng. Có khoảng hơn 150 cửa sổ rượu ở thành phố Florence, và 400 năm sau đại dịch hạch, chúng một lần nữa lại được sử dụng để phục vụ cho các khách hàng mua mọi thứ từ rượu, cà phê cho tới kem trong đại dịch COVID-19 ở Italy.

Cách ly

Lần đầu tiên biện pháp cách ly được thông qua để trở thành luật tại thành phố cảng Ragusa (ngày nay là Dubrovnik ở Croatia) là vào ngày 27/7/1377 trong Đại dịch hạch, hay còn gọi là Cái chết Đen. Luật này quy định: "Những người đến từ các khu vực có dịch hạch sẽ không được vào thành phố Ragusa trừ khi dành 1 tháng cách ly trên đảo Mrkan hoặc tại thị trấn Cavtat vì mục đích tránh lây nhiễm". 

Vào thời điểm đó, các bác sĩ nhận thấy sự lan rộng của Cái chết Đen đã chậm lại qua việc cách ly các cá nhân này.

Cách ly cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đối phó với dịch cúm năm 1918, hay còn gọi là cúm Tây Ban Nha tại các thành phố của Mỹ vào thế kỷ 20 sau khi những người lính trở về từ Thế chiến I. Tại San Francisco, những người đến đây bằng đường biển đều bị cách ly trước khi vào thành phố. 

San Francisco và St. Louis cũng cấm tụ tập đông người cũng như yêu cầu các trường học và rạp chiếu phim đóng cửa. Philadelphia là một minh chứng cho thấy việc không cách ly sẽ gây ra hậu quả như thế nào khi 72 giờ sau một cuộc biểu tình trên quy mô lớn, 31 bệnh viện của thành phố này đều hết sức chứa.

Nguyễn Hoàng (theo History)

Các tin khác

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Giữa môi trường tác chiến điện từ ngày càng phức tạp, nơi hàng trăm nguồn phát tín hiệu có thể xuất hiện đồng thời trên chiến trường, quân đội Mỹ đang tìm kiếm những công cụ mới để nâng cao năng lực nhận thức tình huống. Trong nỗ lực đó, các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Lục quân Mỹ (ARL) vừa trình diễn một cảm biến lượng tử thế hệ mới có khả năng xác định hướng của trường điện từ tần số vô tuyến trong không gian ba chiều.

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

Chiến trường tương lai có thể không còn được quyết định bởi số lượng UAV, mà bởi khả năng chúng tiếp tục chiến đấu khi bị "làm mù" và "cắt đứt liên lạc". Một công bố mới từ Trung Quốc về thuật toán AI HG-STR đang thu hút sự chú ý của giới quân sự khi tuyên bố giúp bầy UAV tự phối hợp truy tìm mục tiêu trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Tháng 2/2026, khi Palo Alto Networks công bố báo cáo về một chiến dịch gián điệp mạng quy mô toàn cầu, Pete Renals, Giám đốc Chương trình An ninh quốc gia của Unit 42, đã dùng một so sánh rất nặng. Ông nói với Recorded Future News rằng đây có thể là vụ xâm phạm hạ tầng chính phủ toàn cầu nghiêm trọng nhất do một nhóm được nhà nước hậu thuẫn thực hiện kể từ SolarWinds. So sánh ấy không ồn ào. Nhưng ai từng theo dõi SolarWinds năm 2020 đều hiểu nó nặng đến mức nào.

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU dự kiến tham gia sáng kiến chip AI do Mỹ khởi xướng, đánh dấu bước dịch chuyển đáng chú ý trong nỗ lực của phương Tây nhằm kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược và kiềm chế tham vọng công nghệ của Trung Quốc.

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Công nghệ điện tử - tự động hóa và trí tuệ nhân tạo phát triển, nhiều sản phẩm viễn tưởng bước ra khỏi phim ảnh để vào đời thực. Tiên phong có gián rít Madagascar “côn trùng người máy” đầu tiên của các nhà khoa học Đức.

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Nhiệm vụ chính của máy bay không người lái MQ-1 Predator là ngăn chặn và tiến hành trinh sát vũ trang chống lại mục tiêu quan trọng, dễ bị phá hủy. Khi không thực hiện nhiệm vụ chính, MQ-1 sẽ cung cấp hoạt động trinh sát, giám sát và xác định mục tiêu để hỗ trợ chỉ huy Lực lượng Liên hợp.

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Một “con bệnh” từ những cánh rừng châu Phi lại trỗi dậy, gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự mong manh của an ninh y tế toàn cầu. Virus Ebola, với tỷ lệ tử vong cao và khả năng gieo rắc nỗi kinh hoàng đang bùng phát trở lại. Một cuộc chiến mới với ngành y tế thế giới lại bắt đầu.

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Xu hướng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lĩnh vực quân sự ngày càng tăng, nhưng cơ chế quản lý vẫn chưa rõ ràng. Dù mang lại nhiều lợi ích cho ngành tình báo và hậu cần, việc quá phóng đại năng lực AI dễ đẩy cao căng thẳng toàn cầu và gây ra những sai sót hệ thống. Trước thực trạng đó, bà Jacquelyn Schneider, Giám đốc Sáng kiến Mô phỏng Chiến tranh và Khủng hoảng tại Viện Hoover (Đại học Stanford), nhận định rằng kiểm soát an toàn từ khâu phát triển và nâng cao tư duy phản biện cho quân nhân là giải pháp cốt lõi.

Khi AI bước vào chiến trường

Khi AI bước vào chiến trường

Quân đội Mỹ đang phát triển các mô hình AI được huấn luyện dựa trên dữ liệu từ nhiệm vụ thực tế, với mục tiêu triển khai một chatbot AI (trí tuệ nhân tạo) dành riêng cho binh sĩ, cho thấy tham vọng đẩy nhanh ứng dụng AI trong quân sự.

Những bí mật không thể xóa trong dữ liệu ADN

Những bí mật không thể xóa trong dữ liệu ADN

Ngày 23/3/2025, công ty xét nghiệm gen 23andMe nộp đơn xin bảo hộ phá sản theo Chương 11 tại Tòa Phá sản Mỹ khu vực Đông Missouri. Trong vòng 24 giờ, lượng truy cập vào trang web của công ty tăng 526%. Không phải vì khách hàng muốn đọc thông báo phá sản, mà vì hàng triệu người đổ xô vào trang hỗ trợ với một mục đích duy nhất: xóa dữ liệu ADN của mình trước khi chúng bị chuyển giao trong một thương vụ phá sản. Nhưng câu hỏi mà không ai trong số họ có thể trả lời được là: liệu xóa có còn kịp không?

Bộ xương giả và 41 năm tự đánh lừa của khoa học Anh

Bộ xương giả và 41 năm tự đánh lừa của khoa học Anh

Suốt 41 năm, giới khoa học và công chúng đã đặt niềm tin vào một “sự thật” mang tên “Người Piltdown”. Vụ lừa đảo kinh điển này không chỉ phơi bày sự xảo quyệt của một cá nhân, mà còn là lời cảnh báo sâu sắc về những điểm mù của tri thức khi bị dẫn dắt bởi thiên kiến xác nhận và lòng tự tôn dân tộc thái quá.

Bom không nổ hủy diệt hệ thống điện

Bom không nổ hủy diệt hệ thống điện

Lực lượng Nga tại các khu vực tạm chiếm thuộc vùng Donetsk tuyên bố rằng, lực lượng Ukraine đã sử dụng máy bay không người lái (UAV) trang bị bom graphite (than chì) trong các cuộc tấn công ban đêm. Điều này làm dấy lên nhiều câu hỏi về loại vũ khí này, lý do tại sao chúng có thể hiệu quả, và loại máy bay không người lái nào của Ukraine có khả năng mang loại vũ khí này?

Vũ khí “Made in Japan” mở đường tiến ra thị trường toàn cầu

Vũ khí “Made in Japan” mở đường tiến ra thị trường toàn cầu

Sau nhiều thập kỷ tự ràng buộc bởi các chính sách hạn chế nghiêm ngặt, Nhật Bản đã chính thức dỡ bỏ rào cản xuất khẩu vũ khí sát thương. Bước ngoặt này mở ra vận hội mới cho ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản và đưa các sản phẩm "Made in Japan" vào thị trường vũ khí toàn cầu - một thị trường mà Tokyo chưa từng thực sự đặt chân vào kể từ sau Thế chiến II.

Koral - Tên lửa đất đối không của Ukraine

Koral - Tên lửa đất đối không của Ukraine

Tên lửa đất đối không Koral (đôi khi cũng được viết là Coral) dường như đã ra mắt công chúng như một phần trong loạt hệ thống vũ khí nội địa mới của Ukraine được giới thiệu gần đây.

Những thử nghiệm độc đáo của NASA trong không gian

Những thử nghiệm độc đáo của NASA trong không gian

Các thí nghiệm trên tàu con thoi vũ trụ đã chỉ ra rằng vi khuẩn Salmonella, một nguồn gây ngộ độc thực phẩm phổ biến và đôi khi gây tử vong, trở nên độc hại hơn trong không gian. Đó là nghiên cứu được thực hiện trên chuyến bay STS-115 của tàu Atlantis năm 2006 và STS-123 của tàu Endeavour hai năm sau đó...

Báo động tình trạng ma túy xâm nhập học đường

Báo động tình trạng ma túy xâm nhập học đường

Những lọ tinh dầu nhỏ gọn, mang vẻ ngoài vô hại như dung dịch thuốc nhỏ mắt hay tinh dầu thuốc lá điện tử đang trở thành lớp vỏ ngụy trang tinh vi cho các chất ma túy thế hệ mới. Không chỉ dừng lại ở việc sử dụng, mà đau lòng hơn, nhiều em học sinh còn mua bán, tàng trữ ngay trong môi trường học đường, gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng mua bán ma túy ngày càng trẻ hóa.

Hiệu quả chuyển đổi số trong công tác tuyển sinh đầu cấp

Hiệu quả chuyển đổi số trong công tác tuyển sinh đầu cấp

Những ngày gần đây, các địa phương trên cả nước đang tất bật triển khai công tác tuyển sinh đầu cấp. Với thành phố đông dân, tập trung nhiều trường học như Thủ đô Hà Nội, công tác tuyển sinh càng được chú trọng thay đổi; từ khâu đăng ký dự thi, tra cứu thông tin đến công bố kết quả triển khai đồng bộ các nền tảng trực tuyến, mang lại sự thuận tiện và minh bạch hơn cho phụ huynh, học sinh.