Trùm của các trùm
Phải mất 30 năm theo dõi, cuối cùng cảnh sát Italia mới bắt được “bố già” Matteo Messina Denaro, 60 tuổi, ông trùm cuối cùng trong giới mafia đảo Sicily khi ông ta đến bệnh viện La Maddalena, thành phố Palermo để điều trị bệnh ung thư dưới cái tên giả Andrea Bonafede.
Một đặc vụ cho biết khoảng 8 giờ 30, Matteo đội mũ len trắng, đeo kính sậm màu, áo khoác da cừu màu nâu đến bệnh viện với tờ giấy ghi kết quả xét nghiệm COVID âm tính - là yêu cầu bắt buộc với tất cả mọi bệnh nhân. Khi cảnh sát ập vào, Matteo đang ngồi trên ghế vội đứng dậy định bỏ chạy nhưng đã bị khống chế. Bác sĩ Vittorio Gebbia, người trực tiếp điều trị cho Matteo nói: “Suốt 1 năm, tôi không hề biết ông ta là trùm mafia vì nếu chỉ nhìn bề ngoài thì ông ấy là người thành đạt với bộ vest đắt tiền, mắt đeo kính râm hiệu Rayban còn trên cổ tay là cái đồng hồ Rolex giá 35.000 euro. Ông ấy đến khám định kỳ mỗi tháng 1 lần và lần nào cũng trả tiền sòng phẳng. Chỉ đến khi một sĩ quan cảnh sát nói lớn: “Matteo Messina Denaro, ông đã bị bắt” thì tôi và nhiều bệnh nhân trong phòng khám mới sững sờ”.
Có biệt danh là U Siccu (người đàn ông gầy), Matteo sinh năm 1962 ở Castelvetrano, đảo Sicily, Italy. Cha ông ta là ông trùm quyền lực của tổ chức tội phạm Cosa Nostra (tiền thân của mafia sau này) nên Matteo nhanh chóng nối nghiệp. Bằng cách xây dựng một đế chế trị giá hàng chục tỉ euro, Matteo khống chế ngành năng lượng gió, các chuỗi cửa hàng bán lẻ, mạng lưới phân phối thực phẩm và hệ thống chuyên chở công cộng trên đảo Sicily. Theo cảnh sát Italy, có khoảng 160 vụ giết người xảy ra ở Sicily trong giai đoạn từ 1986 đến 2000 và mọi manh mối đều dẫn đến Matteo thông qua lời tuyên bố của ông ta với những kẻ thân cận: “Một mình tôi đã lấp đầy một nghĩa trang”. Tuy nhiên tất cả những kẻ bị bắt đều tuân theo “Luật Omerta - Luật im lặng” của Mafia nên cảnh sát không đủ chứng cứ để đưa Matteo ra trước vành móng ngựa.
Vẫn theo hồ sơ cảnh sát, Matteo đã trực tiếp tham gia các vụ đánh bom năm 1993 tại các thành phố du lịch nổi tiếng Milan, Florence và Rome khi các gia đình Mafia trên đảo Sicily tạo áp lực để buộc Chính phủ Italia phải bãi bỏ luật chống tội phạm cứng rắn. Dấu tích cuối cùng của Matteo để lại là ở Tuscany, khi một chiếc xe hơi hiệu Fiat chứa đầy chất nổ, phát nổ trước cửa phòng trưng bày nghệ thuật Uffizi, giết chết 3 người, bị thương hơn 40 người và làm hư hại nhiều tác phẩm nghệ thuật vô giá.
Trước đó không lâu, cậu bé Giuseppe 11 tuổi, con trai của một thành viên Mafia đã phá vỡ Luật Omerta bằng cách khai báo về những hoạt động của Matteo bị ông ta bắt cóc rồi giam giữ trong suốt 2 năm trên đảo Sicily với mục đích buộc cha cậu bé phải ra trình diện. Cuối cùng, khi cha của Giuseppe vẫn bặt vô âm tín, Matteo giết cậu bé bằng cách bóp cổ rồi ngâm thi thể trong dung dịch axit đậm đặc (sau này khi đã bắt được Matteo và khi khám xét chỗ ở của ông ta, cảnh sát tìm thấy một hầm ngầm, trong đó có một thùng phuy 200 lít bằng nhựa chứa axit và xương của một đứa bé, hiện đang được xét nghiệm để xem có phải là Giuseppe hay không).
Sau những vụ đánh bom, hàng nghìn cảnh sát được tung ra để truy tìm Matteo ở thị trấn Castelvetrano và tỉnh Trapani rộng lớn cũng như trên đảo Sicily nhưng không thu được kết quả. Năm 2016, cảnh sát nhận được tin mật báo rằng sau cái chết của ông trùm Bernardo Provenzano rồi năm 2017, đến lượt ông trùm Salvatore Riina qua đời thì Matteo được các đại gia đình mafia ở Sicily chọn làm người kế vị nhưng việc bắt Matteo vẫn là bài toán khó. Chỉ đến năm 2002, khi 2 thẩm phán huyền thoại chống mafia là Giovanni Falcone và Paolo Borsellino chết trong 2 vụ đánh bom, 3 thành viên mafia trực tiếp tham gia bị bắt rồi cả 3 phá vỡ “Luật im lặng” thì Matteo mới bị kết án tù chung thân nhưng là kết án vắng mặt vì ông ta đã bỏ trốn.
30 năm đào tẩu
Ngay sau khi Matteo bỏ trốn, việc xác định nhân dạng của ông ta rất phức tạp vì cảnh sát Italia chỉ có vài bức ảnh chân dung chụp Matteo hồi cuối những năm 1980, đầu 1990. Bằng cách sử dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo cộng với lời khai của nhân chứng, cảnh sát dựng lại khuôn mặt của “ông trùm” nhưng bên cạnh đó, họ lại nhận được thông tin rằng Matteo đã phẫu thuật thẩm mỹ đồng thời còn xóa cả dấu vân tay.
Cũng sau khi Matteo bỏ trốn, cảnh sát Italia tiến hành tịch thu các cơ sở kinh doanh của Matteo đồng thời bắt giữ hơn 100 đồng phạm, bao gồm cả anh em họ, cháu trai và em gái ông ta, cắt đứt mọi liên lạc của Matteo với gia đình cùng những tay chân còn ở ngoài xã hội. Theo cảnh sát, khi không còn chỗ nương thân, hoặc Matteo sẽ ra đầu thú nhưng điều này khó khả thi, hoặc các đồng phạm của Matteo vẫn còn trong bóng tối sẽ giao nộp ông ta để đổi lấy sự khoan hồng hoặc tệ hơn, Matteo tiếp tục lẩn trốn rồi chết bờ chết bụi ở một xó xỉnh nào đó.
Tháng 8/2021, Đài truyền hình Italia Rai công bố một đoạn ghi âm, có từ tháng 3/1993, trong đó giọng nói của Denaro lần đầu tiên được xác định tại một phiên tòa mà ông ta được gọi để làm chứng. Đến ngày 30/9 cùng năm, cảnh sát Italia tiếp tục công bố một đoạn video quay từ camera an ninh năm 2009, trong đó 2 người đàn ông ngồi trên một chiếc xe SUV mà theo cảnh sát, người hói đầu, đeo kính râm là Matteo. Tuy nhiên mỗi khi các nhà điều tra dường như tiến gần đến mục tiêu thì Matteo lại biến mất. Một số thành viên mafia đồng ý hợp tác với Văn phòng Interpol quốc tế xác nhận đã nhìn thấy Matteo ở Tây Ban Nha, Anh, Đức, Nam Mỹ nhưng có thành viên khác lại khẳng định Matteo chưa bao giờ rời khỏi thành trì của mình ở Castelvetrano thuộc tỉnh Trapani, Italy! Tất cả những việc đó dẫn đến hàng chục người bị bắt nhầm tại những địa điểm được cho là nơi Matteo đang lẩn trốn.
Tháng 6/2019, cảnh sát Italy đột kích vào một bệnh viện ở Sicily để bắt giữ một người đàn ông đang điều trị tại Khoa thần kinh vì họ tin rằng người này là Matteo. Đến tháng 9, một người Anh 54 tuổi từ Liverpool, Anh quốc đến The Hague, Hà Lan đã bị Interpol còng tay tại một nhà hàng. Vụ bắt giữ diễn sau sau khi Interpol Hà Lan nhận được yêu cầu của phía Italy vì họ tin rằng người đàn ông ấy là Matteo nhưng sau vài ngày xác minh, cả hai đều được thả. Giacomo di Girolamo, tác giả cuốn tiểu sử về Matteo có tựa đề “Người vô hình” viết: “Nếu bạn hỏi Matteo Messina Denaro ở đâu, mọi người sẽ nói hoặc là ông ta đã chết, hoặc ông ấy đang ở tỉnh Trapani nhưng Matteo không phải là một trong những mafia trốn ra nước ngoài, đến Brazil hay Bắc Âu. Ông ta cũng không cần phải xây cho mình một hầm bí mật như những bố già mafia khác ở Calabria. Matteo đang được bảo vệ ngay trong lãnh thổ của mình và đó là lý do tại sao ông ta chưa bị bắt”.
Giăng lưới
Đầu năm 2022, cuộc truy lùng Matteo của cảnh sát Italy rẽ sang một hướng mới, đó là tập trung điều tra về tình hình sức khỏe của Matteo. Căn cứ vào lời khai của những thành viên Mafia đã bị bắt hoặc đã ra đầu thú, Matteo dường như mắc phải một chứng bệnh về đường tiêu hóa. Trước ngày lẩn trốn, ông ta thường xuyên gặp bác sĩ riêng là Alfonso Tumbarello để thăm khám và lấy thuốc điều trị.
Tiến hành gặp gỡ bác sĩ Alfonso, cảnh sát được biết Matteo nghi bị ung thư nhưng gần 30 năm nay, không thấy ông ta đến khám nữa. Sau này khi đã bắt được Matteo, tướng Pasquale Angelosanto, tư lệnh cảnh sát Italy nói trong một cuộc họp báo: “Sức khỏe là một trong những thứ mà sớm hay muộn sẽ buộc những kẻ lẩn trốn phải lộ diện. Chúng tôi biết Matteo bị bệnh và chúng tôi tin rằng ông ta sẽ phải tìm đến một bác sĩ nào đó…”.
Và thế là một cái lưới khổng lồ được giăng ra. Mặc dù cảnh sát không cho biết đã có bao nhiêu bác sĩ, phòng khám, bệnh viện chuyên về ung thư trên toàn Italia nhận được bản phác thảo chân dung nhân dạng Matteo nhưng theo báo chí, có lẽ phải đến con số nghìn. Đến giữa tháng 12/2022, một thông tin quý giá xuất hiện: Cứ mỗi tháng một lần, một người đàn ông nhìn giống Matteo đến điều trị tại bệnh viện tư nhân La Maddalena chuyên về ung thư nổi tiếng nhất Palremo.
Ngày 16/1/2023, cảnh sát bắt Matteo tại bệnh viện này khi ông ta xuất hiện theo lịch hẹn và cũng chỉ đến lúc ấy, cảnh sát mới biết gần một năm qua, Matteo sống tại một căn hộ nhỏ tại tầng trệt bên trong tòa nhà hai tầng ở trung tâm thị trấn Campobello di Mazara, tỉnh Trapani với chứng minh thư giả mang tên Andrea Bonafede. Đại tá Marco Bottino, chỉ huy cảnh sát Trapani cho biết: “Căn phòng này thuộc về thuộc về một người đàn ông từng bị xét xử vì tội tham gia mafia và đã được tha hồi năm 2001”.
Tiến hành khám xét, trong phòng có nhiều có quần áo hàng hiệu, giày đắt tiền, bao cao su, thuốc Viagra, hóa đơn nhà hàng và đặc biệt là một chiếc hộp chứa đầy ngọc lục bảo, kim cương và các loại đá quý khác. Chưa hết, cảnh sát còn tìm thấy một hầm ngầm bí mật, lối vào hầm được che giấu bằng một chiếc tủ lớn. Nhiều người dân ở đây cho biết họ không ngờ hàng xóm của họ là bố già mafia khét tiếng: “Chúng tôi thường thấy ông ấy uống cà phê buổi sáng tại một quán bar hoặc ăn tối ở một tiệm bánh pizza. Ông ấy luôn chủ động chào hỏi mọi người với thái độ rất lịch sự và thân thiện”.
Ngay sau khi bị bắt, Matteo được đưa đến một một nhà tù an ninh tối đa để phục vụ việc điều tra. Bác sĩ Vittorio Gebbia, giám đốc Khoa ung thư bệnh viện La Maddalena, người đã từng thăm khám cho Matteo đến ngày ông ta bị bắt nói với tờ La Repubblica: “Tình trạng của Matteo rất nghiêm trọng. Ông ấy bị một khối u dạ dày. Nó đã gia tăng kích thước trong những tháng gần đây”.
Về phía cảnh sát, tướng Pasquale Angelosanto, Tư lệnh cảnh sát Italia nói: “Chúng tôi đang tìm kiếm kho lưu trữ bí mật của “trùm của các trùm” mafia Sicily là Toto Riina, kẻ đã chết vào năm 2017 mà theo thông tin, kho lưu trữ ấy đã được chuyển cho Matteo. Nó chứa đựng rất nhiều thông tin về những vụ giết người do mafia thực hiện trong suốt 40 năm qua, cũng như những nơi Matteo đã lẩn trốn và những ai đã che chở cho hắn”.
Ông Giorgia Melonim, Thủ tướng Italy nói: “Đây là một chiến thắng vĩ đại của nhà nước Italia. Nó cho thấy chúng ta không bao giờ bỏ cuộc trước mafia. Tôi và toàn bộ chính phủ gửi lời cảm ơn nồng nhiệt đến lực lượng cảnh sát, văn phòng công tố Parlermo vì đã bắt được nhân vật quan trọng nhất trong thế giới tội ác…”. Còn với thị trưởng thị trấn Campobello là ông Giuseppe Castiglione thì: “Tôi không thể phủ nhận cảm giác vô cùng cay đắng khi biết Matteo sống ngay tại Campobello. Thật không may, Luật Omerta đã khiến nhiều người ở đây vùi đầu vào cát”.
Mafia và mặt tối của đua ngựa 
"Hồ sơ mafia" của nước Ý 
