Biển Đỏ động mạnh

Trong khi đó, một chiến trường khác, Biển Đỏ cũng đang hết sức căng thẳng bất chấp Mỹ và đồng minh đang điều động tàu chiến đến đây.

Giao tranh không có dấu hiệu dừng

Tại Rafah, gần biên giới với Ai Cập, thi thể của 15 thành viên trong cùng một gia đình, trong đó có nhiều trẻ em, đã được đưa đến nhà xác vào sáng 10/1 sau khi ngôi nhà của họ bị tàn phá trong một vụ ném bom của Israel ngay trong đêm. Hiện trường chỉ còn lại một đống đổ nát với những tấm nệm dính máu và đồ chơi bị hỏng. Bà Oum Ayman al Najjar, người thân của 2 nạn nhân, cho biết bà may mắn thoát khỏi đống đổ nát. "Tôi không biết mình đã thoát ra bằng cách nào", bà thì thầm, giọng run rẩy vì cái lạnh buốt giá.

Cuộc chiến của Israel đã cướp đi hơn 23.000 mạng người Palestine ở Gaza kể từ khi bắt đầu chiến dịch quân sự nhằm tiêu diệt Hamas sau vụ tấn công ngày 7/10. Ngay từ đầu năm 2024, chính quyền Israel đã nhắc lại rằng cuộc chiến sẽ bước vào giai đoạn mới, hướng đến mục tiêu cụ thể hơn, nhưng thực tế tình hình căng thẳng vẫn chưa có dấu hiệu lắng dịu.

Người dân sơ tán vẫn không được phép tiến vào nửa phía Bắc của Dải Gaza. Trong khi nửa phía Nam trở thành chiến trường đẫm máu trong những tuần gần đây. Phần lớn người dân Gaza đã bị đuổi khỏi nhà ít nhất một lần. Cư dân ở Boureij, Nousseirat và Maghazi, trung tâm Dải Gaza, cho biết họ đã bị pháo kích dữ dội ngay trong đêm khi xe tăng của Israel cố gắng tiến vào khu vực này kể từ Giáng sinh.

Một làn sóng di cư mới đang diễn ra ở Nousseirat, một ngày sau khi Israel kêu gọi cư dân ở một số khu vực lân cận rời bỏ quê hương và chuyển đến Deir al Balah, hướng về phía Tây. Tuy nhiên, Deir al Balah cũng không tránh khỏi các vụ đánh bom. Tổ chức Trăng lưỡi liềm Đỏ Palestine (PRCS) đã công bố một đoạn video ghi lại hình ảnh của những xe cứu thương đến bệnh viện thành phố, chở theo những người thiệt mạng và bị thương, trong đó có cả trẻ em.

Mỹ trấn an bất thành

Ngày 10/1, Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas đã tiếp đón Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken tại Ramallah. Theo ông Blinken, chính quyền Palestine có trọng trách cải tổ, cải thiện quản trị. Xin nhắc lại, lực lượng Hamas nắm quyền kiểm soát Dải Gaza từ năm 2007. Chính quyền Palestine chỉ kiểm soát vùng Bờ Tây bị Israel chiếm đóng. Trước đó, trong cuộc gặp với nhiều quan chức Israel ngày 9/1, Ngoại trưởng Mỹ tái khẳng định quyết tâm của Mỹ không để cuộc xung đột lan rộng, đồng thời yêu cầu Israel tránh thường dân ở Gaza. Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi biết rằng, đối phó với kẻ thù ẩn nấp trong dân chúng, núp trong các trường học và bệnh viện để bắn, khiến tình hình khó khăn hơn rất nhiều. Nhưng, cái giá mà thường dân ở Gaza phải trả, đặc biệt là trẻ em, lại quá cao”. Tuy nhiên, Israel đã bác đề nghị của Mỹ cho phép người dân trở về miền bắc Dải Gaza chừng nào chưa giải quyết xong vấn đề con tin. Đối với Israel, không có chuyện ngừng cuộc chiến nếu đội ngũ chỉ huy của Hamas chưa bị triệt hạ. Ngoại trưởng Mỹ cũng yêu cầu gia tăng viện trợ nhân đạo cho Dải Gaza.

Một chủ đề khác trong trọng tâm các cuộc đối thoại giữa ông Blinken và các nhà lãnh đạo Israel là tình hình căng thẳng với Lebanon sau hàng loạt vụ đụng độ trong những ngày gần đây ở khu vực biên giới. Ông Blinken khẳng định: “Mỹ sát cánh với Israel để bảo đảm an ninh ở biên giới phía Bắc của nước này”. Tuy nhiên, có thể đã có bất đồng trong buổi làm việc giữa ông Benjamin Netanyahu và ông Antony Blinken. Văn phòng thủ tướng đã không công bố biên bản cuộc họp như họ vẫn thường làm.

Sau cuộc họp, Ngoại trưởng Mỹ cho biết Israel chấp nhận nguyên tắc về phái bộ của Liên hợp quốc về tình hình ở miền Bắc Dải Gaza. Dù một nghị quyết về gia tăng viện trợ nhân đạo được Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc thông qua vào tháng 12/2023 nhưng theo Tổ chức Y tế Thế giới, tình hình chỉ tồi tệ thêm, “nguy cơ nạn đói gia tăng từng ngày ở Gaza”

Cộng đồng quốc tế cảnh báo

Ngày 10/1, Bộ trưởng Quốc phòng Italy cho biết các cuộc tấn công của nhóm phiến quân Houthis nhằm vào các con tàu lưu thông trên Biển Đỏ phải được ngăn chặn mà không khiến chiến tranh nổ ra thêm, trong bối cảnh lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn ngày càng đẩy mạnh các cuộc tấn công nhằm vào các tàu thương mại.

Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ cho biết lực lượng quân đội Mỹ và Anh đã bắn hạ 21 máy bay không người lái và tên lửa do lực lượng Houthis phóng ra các tuyến đường biển quốc tế ở Biển Đỏ. Đây là vụ tấn công lần thứ 26 của Houthis kể từ ngày 19/11. "Đó là một vấn đề lớn, là hậu quả của những đợt bùng phát chiến tranh khác. Tôi không muốn có thêm trận chiến thứ ba vào thời điểm này", Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto nói với Reuters khi đề cập đến các cuộc xung đột hiện nay ở Ukraine và Gaza. Nhóm phiến quân Houthis đã thề rằng sẽ tiếp tục tấn công cho đến khi Israel chấm dứt xung đột ở Gaza, đồng thời tuyên bố rằng họ sẽ tấn công các tàu chiến của Mỹ nếu bị tấn công ở Yemen.

Tháng trước, Mỹ và các nước khác đã triển khai chiến dịch Người bảo vệ thịnh vượng để bảo vệ các tàu dân sự đi qua Biển Đỏ - một trong những tuyến đường vận tải thương mại quan trọng nhất thế giới. Hồi tháng 12/2023, Italy thông báo sẽ cử một tàu tới Biển Đỏ theo yêu cầu tiếp viện từ các chủ tàu, nhưng nước này sẽ không tham gia vào chiến dịch do Mỹ và các đồng minh khác của EU dẫn đầu. Theo ông Crosetto, Quốc hội Italy không nên chấp thuận sự tham gia của hải quân nước này vào chiến dịch Người bảo vệ thịnh vượng, điều sẽ làm phức tạp thêm bất kỳ tư cách thành viên nào có thể có xảy ra.

Nghị quyết của Hội đồng Bảo an với 11 phiếu thuận trong số 15 thành viên, với Nga, Trung Quốc, Algeria và Mozambique không tham gia bỏ phiếu, kêu gọi tất cả các quốc gia tôn trọng lệnh cấm vận vũ khí nhắm vào phe nổi dậy của Yemen.

Trái với lập trường của Mỹ đã nhiều lần quy trách nhiệm cho Iran, Nga giải thích là các vụ tấn công nói trên chỉ nhằm phản đối trực tiếp các đợt oanh kích vào Gaza. Moscow đề nghị một sửa đổi theo chiều hướng này trong bản nghị quyết, nhưng đề xuất của Nga đã bị bác. Ngoài ra, Moscow còn tỏ ra lo ngại trước "giải pháp bằng vũ lực" mà Washington đã chọn. Tháng trước, Mỹ thành lập một liên minh để bảo vệ giao thông hàng hải quốc tế trong khu vực Biển Đỏ.

Thương mại Biển Đỏ căng thẳng

Theo một phân tích dữ liệu theo dõi tàu của Reuters, lưu lượng tàu thương mại ở Biển Đỏ vẫn ổn định trong tháng 12, mặc dù nhiều tàu container đã phải thay đổi lộ trình do các cuộc tấn công của phiến quân Houthis.

Các cuộc tấn công đã khiến phí vận chuyển và phí bảo hiểm tăng mạnh, nhưng lại ít tác động hơn dự kiến đến dòng chảy dầu khí. Các chủ tàu chở dầu vẫn tiếp tục sử dụng tuyến đường chính Đông - Tây. Houthis tuyên bố rằng họ nhắm mục tiêu vào các con tàu tiến đến Israel và chủ yếu tấn công các lô hàng không phải dầu mỏ. Biển Đỏ vẫn là con đường vận chuyển có giá cả phải chăng hơn nhiều so với việc vận chuyển hàng đến châu Phi. Nhưng, tình hình sẽ có thay đổi vì một số công ty dầu mỏ như BP và Equinor đang chuyển hướng các lô hàng sang tuyến đường dài hơn. Ngoài ra, theo các chuyên gia, chi phí vận chuyển tăng có thể kích thích xuất khẩu dầu thô của Mỹ sang một số khách hàng châu Âu.

Trong tháng 12/2023, trung bình mỗi ngày có 76 tàu chở dầu và nhiên liệu lưu thông qua phía Nam Biển Đỏ và Vịnh Aden, khu vực gần Yemen. Theo dữ liệu từ dịch vụ theo dõi tàu MariTrace, con số này chỉ ít hơn 2 đơn vị so với mức trung bình trong tháng 11 và chỉ ít hơn 3 đơn vị so với mức trung bình trong 11 tháng đầu năm 2023.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích tàu Marhelm, kể từ đầu tháng 12, giá thuê tàu đã tăng gần gấp đôi. Tàu chở dầu Suezmax, có thể chở tới 1 triệu thùng dầu, có giá thuê lên tới 85.000 USD/ngày. Tàu Aframax có thể chở 750.000 thùng dầu, có giá thuê 75.000 USD/ngày. Theo MariTrace, lưu lượng tàu chở dầu ở khu vực phía Nam Biển Đỏ đã giảm nhẹ từ ngày 18 đến 22/12 khi nhóm phiến quân Houthis tăng cường tấn công vào các con tàu, với trung bình 66 tàu chở dầu, nhưng các hoạt động sau đó đã tiếp tục trở lại. Theo MariTrace, lưu lượng tàu container trong khu vực giảm mạnh hơn, giảm 28% trong tháng 12 so với tháng 11, với những mức giảm lớn trong nửa sau của tháng khi các cuộc tấn công gia tăng.

Chấp nhận rủi ro

Theo phân tích dữ liệu LSEG, một số tập đoàn dầu mỏ lớn, nhà máy lọc dầu và nhà kinh doanh vẫn tiếp tục sử dụng tuyến đường Biển Đỏ. Calvin Froedge, nhà sáng lập Marhelm, cho biết: "Những người chở hàng và khách hàng thực sự muốn tránh bị gián đoạn lịch trình nên họ tiếp tục chấp nhận rủi ro". Ông lưu ý rằng, nhiều tàu chở dầu đi qua Biển Đỏ đang chở dầu thô của Nga đến Ấn Độ, quốc gia mà Houthis không muốn tấn công vì không mang lại lợi ích.

Theo hệ thống theo dõi tàu của LSEG, tàu Delta Poseidon do Chevron thuê đã vượt qua kênh đào Suez và Biển Đỏ vào cuối tháng 12 hướng đến Singapore. Tàu Sanmar Sarod do nhà máy lọc dầu Reliance của Ấn Độ thuê cũng đã băng qua Biển Đỏ vào cuối tháng 12 để vận chuyển các thành phần xăng sang Mỹ. Chevron "sẽ tiếp tục tích cực đánh giá mức độ an ninh của các tuyến đường ở Biển Đỏ và khắp Trung Đông, sau đó sẽ đưa ra quyết định dựa trên những diễn biến mới nhất". Phía Reliance không trả lời yêu cầu bình luận. Các tàu chở dầu khác do Clearlake, đơn vị kinh doanh Gunvor, nhà máy lọc dầu Ấn Độ Bharat Petroleum và Công ty Thương mại Aramco của Arab Saudi thuê, đều đã lưu thông qua tuyến đường này trong những tuần gần đây. Các công ty này từ chối bình luận và không trả lời yêu cầu bình luận.

Việc sử dụng Biển Đỏ có thể giảm 3.700 hải lý quốc tế quãng đường giữa Singapore và Gibraltar. Một số công ty như BP và Equinor đã tạm dừng tất cả các chuyến vận chuyển qua Biển Đỏ và điều hướng lại các tàu của họ trong khu vực.

Theo dịch vụ theo dõi tàu Vortexa, kể từ nửa cuối tháng 12, có ít nhất 32 tàu chở dầu đã chuyển hướng hoặc đi qua mũi Hảo Vọng, thay vì đi qua kênh đào Suez. Theo Vortexa, những tàu chở dầu thay đổi lộ trình chủ yếu là những tàu được thuê bởi các công ty đã thông báo tạm dừng lưu thông qua Biển Đỏ hoặc những tàu được vận hành bởi các thực thể có liên quan đến Mỹ và Israel.

Theo dữ liệu của Kpler, tính đến nay, tình hình gián đoạn từ phía Đông sang phía Tây chủ yếu ảnh hưởng đến hoạt động nhập khẩu dầu diesel và nhiên liệu máy bay của châu Âu. Bên cạnh đó, tình hình thay đổi hướng từ Tây sang Đông đã có tác động đến một số lô hàng dầu nặng và xăng của châu Âu đến Trung Đông, châu Á - Thái Bình Dương và Đông Phi, theo dữ liệu của Kpler.

Những căng thẳng trong khu vực này khuyến khích nhiều người mua dầu chuyển hướng sang Mỹ, đạt kỷ lục xuất khẩu dầu thô 2,3 triệu thùng/ngày sang châu Âu trong tháng 12, theo nhà phân tích Matt Smith tại Kpler. Ông Smith cho biết: "Tình hình bất ổn ở Biển Đỏ có thể khuyến khích châu Âu mua dầu thô Mỹ ở mức tối thiểu".